Bản quyền âm nhạc - từ nhận thức đến thực thi

Khoảng trống trong tiếp cận bản quyền

Khi tìm hiểu việc thực hiện bản quyền âm nhạc, ông Lâm Khánh Dương, hộ kinh doanh Đà Lạt - Vì yêu mà đến, phường Xuân Trường - Đà Lạt, lúng túng ngay từ bước đầu. Ông chưa biết phải liên hệ với ai, thực hiện thủ tục như thế nào để được sử dụng âm nhạc đúng quy định.

Tự tìm hiểu thông tin rồi liên hệ với Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC), ông được hướng dẫn các thủ tục cần thiết. Sau quá trình tìm hiểu, ông nhận thấy việc thực hiện quy định về bản quyền đơn giản hơn so với những băn khoăn ban đầu. Từ trải nghiệm của mình, ông Dương mong các đơn vị liên quan cung cấp thông tin cụ thể, để các cơ sở kinh doanh biết cần tìm hiểu và liên hệ ở đâu. Điều họ cần không chỉ là được nhắc về nghĩa vụ bản quyền, mà còn là hướng dẫn để có thể bắt tay thực hiện.

Câu chuyện này đặt ra vấn đề đối với hoạt động dịch vụ tại Đà Lạt, nơi âm nhạc góp phần tạo phong cách cho quán cà phê, tạo không khí tại nhà hàng, cơ sở lưu trú. Trên nền tảng số, nhạc nền cũng được sử dụng trong các video quảng cáo, giới thiệu điểm đến, sản phẩm. Dù không bán vé nghe nhạc, cơ sở kinh doanh vẫn đang khai thác giá trị của âm nhạc trong hoạt động của mình.

Sự thuận tiện khi tìm nhạc trên mạng dễ làm mờ ranh giới giữa nghe cá nhân và sử dụng trong kinh doanh. Trả tiền cho tài khoản nghe nhạc không mặc nhiên cho phép mở nhạc phục vụ khách hàng; phát bản thu tại quán cũng khác với biểu diễn trực tiếp hay ghép nhạc vào quảng cáo.

Theo Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, một số trường hợp sử dụng bản ghi thương mại không phải xin phép nhưng vẫn phải trả tiền bản quyền theo thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, các bên áp dụng biểu mức theo quy định hoặc khởi kiện tại tòa án. Vì vậy, hiểu đúng quy định giúp cơ sở kinh doanh thực hiện đúng nghĩa vụ bản quyền.

Để giá trị trở lại với người sáng tạo

Về phía người sáng tạo, nhạc sĩ Nguyễn Cao Nguyên - Chi hội trưởng Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tỉnh Lâm Đồng cho rằng, nghệ sĩ vui khi tác phẩm được lan truyền. Tuy nhiên, việc khai thác tùy tiện, không hỏi ý kiến khiến họ cảm thấy công sức chưa được ghi nhận đúng mức. Thiệt hại vì thế không chỉ nằm ở khoản thù lao, bản quyền còn là nguồn lực để duy trì hoạt động sáng tạo.

Theo VCPMC, năm 2025, trung tâm thực hiện chi trả hơn 268 tỷ đồng cho các chủ sở hữu quyền tác giả. Số liệu cho thấy tiền bản quyền đã trở thành nguồn thu thực tế đối với những người nắm giữ quyền, góp phần duy trì việc sáng tác và khai thác tác phẩm. Các cơ sở có thể tra cứu quy định trên trang Cục Bản quyền tác giả, tham khảo thủ tục và biểu mức trên website VCPMC. Với tác phẩm thuộc phạm vi được trung tâm ủy quyền, cơ sở liên hệ bộ phận cấp phép để được hướng dẫn. Riêng quyền đối với bản ghi cần được kiểm tra; thanh toán cho một đầu mối không mặc nhiên bao gồm mọi quyền sử dụng.

Từ ngày 1/7/2026, mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng/tháng được áp dụng làm căn cứ tính tiền đối với những trường hợp có biểu mức gắn với căn cứ này. Khoản phải trả còn phụ thuộc loại hình, quy mô, địa bàn và phạm vi quyền; đơn vị thu cần giải thích rõ cách tính để cơ sở kinh doanh biết khoản tiền được xác định trên cơ sở nào.

Thu hẹp khoảng trống từ nhận thức đến thực thi cần bắt đầu từ hướng dẫn rõ ràng và minh bạch trong việc thu, trả bản quyền. Khi người sử dụng hiểu và thực hiện đúng nghĩa vụ, giá trị từ mỗi tác phẩm mới có thể trở về với người sáng tạo.

Thuý Vi .