Nguy cơ an ninh quân sự khi AI hỗ trợ nâng cao hiệu quả tác chiến bằng vũ khí thông thường

Giới hoạch định chính sách an ninh và các hãng phát triển trí tuệ nhân tạo hiện nay chủ yếu tập trung ngăn chặn nguy cơ liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt (CBRN: hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân). Tuy nhiên, một phân tích chiến thuật từ giới chuyên gia quân sự chỉ ra rằng hiểm họa thực tế và dễ xảy ra nhất lại nằm ở việc AI hỗ trợ tối ưu hóa các chiến dịch sử dụng vũ khí thông thường thông qua khả năng xử lý thông tin, dịch thuật kỹ thuật và khắc phục sự cố hậu cần.

Độ lệch giữa kịch bản giả định và thực tiễn chiến trường

Theo Ryan Brobst, Phó giám đốc Trung tâm Sức mạnh Quân sự và Chính trị thuộc Quỹ Bảo vệ các Nền Dân chủ (FDD), các kịch bản cực đoan như tổng hợp mầm bệnh hay chế tạo bom hạt nhân đòi hỏi nguồn lực vật lý rất lớn. Dù các sự kiện lịch sử như vụ giáo phái Aum Shinrikyo phát tán khí sarin tại Tokyo năm 1995 hay các vụ gửi thư chứa vi khuẩn than năm 2001 tại Mỹ từng xảy ra, mức độ tái diễn của chúng không cao bằng phương thức tác chiến truyền thống.

Dữ liệu từ Chỉ số Khủng bố Toàn cầu 2026 khẳng định phần lớn các chiến dịch bạo lực sát thương cao hiện nay vẫn phụ thuộc vào súng bộ binh, thiết bị nổ tự tạo (IED) và các phương tiện cơ giới thông thường. Các lực lượng cực đoan như Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) hay Boko Haram vẫn duy trì mối đe dọa lớn nhất bằng những khí tài này, thay vì các loại vũ khí hủy diệt công nghệ cao.

Bằng chứng tác chiến: Từ tuyên truyền đến kỹ thuật nổ

Ứng dụng thực tế của AI trong các tổ chức vũ trang đã ghi nhận sự chuyển dịch rõ rệt từ khâu hỗ trợ tuyên truyền sang hoạt động kỹ thuật quân sự:

• Nhà nước Hồi giáo (IS): Báo cáo ghi nhận tổ chức này đã biên soạn tài liệu hướng dẫn thành viên khai thác AI và tổ chức huấn luyện trực tiếp nhằm phục vụ các hoạt động bạo lực.
• Tổ chức Boko Haram: Nghiên cứu năm 2026 của Đại học Cambridge thực hiện phỏng vấn 27 cựu thành viên tại đông bắc Nigeria giai đoạn 2025 - 2026 chỉ ra các nhóm này đã sử dụng nhiều mô hình lớn gồm ChatGPT, Claude, Gemini, Grok, Meta AI và DeepSeek. Các công cụ này trợ giúp lập phương án tấn công, xử lý trục trặc súng đạn và thiết kế cơ chế kích nổ.
• Vụ tấn công Las Vegas (Mỹ): Trong sự việc kích nổ xe Cybertruck bên ngoài khách sạn Trump ngày 01/01/2025, cảnh sát địa phương xác nhận nghi phạm đã dùng mô hình ngôn ngữ lớn để truy vấn thông tin kỹ thuật, trở thành trường hợp đầu tiên được ghi nhận tại Mỹ về việc AI trợ lực chế tạo thiết bị nổ.

Cơ chế rút ngắn chu trình chuẩn bị tác chiến

Về bản chất, AI không trực tiếp chế tạo ra các hệ thống vũ khí mới mà đóng vai trò như một chất xúc tác loại bỏ các "nút thắt cổ chai" kỹ thuật. Trong các chiến dịch phi quy ước, thất bại của các nhóm bán quân sự hay cực đoan thường xuất phát từ sự thiếu hụt kiến thức chuyên môn, sai sót khi tính toán vật liệu nổ, tài liệu hướng dẫn bằng tiếng nước ngoài khó hiểu hoặc lỗi thao tác khí tài.

Các chatbot thông minh giải quyết triệt để rào cản này bằng cách tự động dịch thuật tài liệu hướng dẫn quân sự, tóm tắt quy trình vận hành và gợi ý giải pháp xử lý sự cố tức thì. Nhờ đó, một nhóm tác chiến quy mô nhỏ, năng lực hạn chế vẫn có thể tổ chức các đợt tấn công bằng vũ khí quy ước với độ chính xác và tính phối hợp cao hơn nhiều so với trước đây.

Khoảng trống an ninh trong kiểm duyệt mô hình AI

Hiện nay, các đơn vị nghiên cứu AI như OpenAI hay Anthropic chủ yếu áp dụng bộ lọc an toàn để ngăn ngừa câu hỏi liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt hoặc hướng dẫn chế tạo thuốc nổ trực tiếp. Tuy nhiên, việc tách nhỏ một kế hoạch tấn công thành các yêu cầu dân sự thông thường (dịch thông số cơ khí, phân tích áp suất buồng nổ, tính toán mạch điện) đã vượt qua các bộ lọc từ khóa đơn lẻ.

Để bít lỗ hổng này, các chuyên gia an ninh khuyến nghị giới công nghệ cần chuyển đổi sang cơ chế giám sát chuỗi hành vi và chuỗi truy vấn theo bối cảnh, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn với các cơ quan thực thi pháp luật để kịp thời phát hiện những mắt xích hậu cần bất thường trước khi kế hoạch tác chiến được triển khai trên thực tế.

Biển Xanh