Phan Rí Cửa mở hướng phát triển nghề nuôi cá lồng bè
Với lợi thế sở hữu hơn 10,5 km bờ biển, ngư dân xã Phan Rí Cửa (Lâm Đồng) đang từng bước chuyển từ nuôi cá lồng bè trong vùng vịnh sang vùng biển mở, tạo thêm sinh kế và nâng cao hiệu quả kinh tế từ biển.
Thêm nguồn thu từ mặt biển
Ở xã Phan Rí Cửa, biển từ lâu đã gắn bó mật thiết với đời sống của người dân. Bên cạnh những chuyến ra khơi đánh bắt hải sản, nhiều ngư dân đã đưa lồng bè xuống biển nuôi cá, tận dụng tiềm năng mặt nước để tạo thêm nguồn thu.
Các loại thủy sản được nuôi phổ biến trên biển gồm cá bớp, cá mú, cá chim vây vàng, ở khu vực ven bờ còn có mô hình nuôi ốc hương. Khi thủy sản đến kỳ thu hoạch, thương lái đến tận nơi thu mua, giúp người nuôi thuận lợi hơn trong tiêu thụ sản phẩm.
Một trong những lợi thế của nghề nuôi cá lồng bè tại Phan Rí Cửa là nguồn thức ăn tương đối dồi dào. Cá tạp do ngư dân địa phương đánh bắt được sử dụng làm thức ăn, vừa giúp giảm chi phí, vừa bảo đảm độ tươi. Cá mồi được người dân đánh bắt bằng lưới rồi bán trực tiếp cho các hộ nuôi nên có giá phù hợp và chất lượng tốt. Nguồn thức ăn tươi góp phần nâng cao chất lượng cá thương phẩm, tạo lợi thế về giá bán so với một số vùng nuôi khác.
Nhiều hộ dân nuôi cá lồng bè cho biết, sau từ 2 - 3 vụ nuôi, lợi nhuận tuy chưa quá cao nhưng đã vượt kỳ vọng ban đầu. Thông thường, mức lợi nhuận đạt khoảng 30 - 50%; những năm thời tiết thuận lợi có thể đạt từ 60 - 70%.
Xã Phan Rí Cửa hiện có 54 cơ sở nuôi trồng thủy sản, với tổng diện tích hơn 71 ha; trong đó, diện tích mặt nước nuôi thủy sản mặn, lợ gần 30 ha. Riêng nuôi biển có 22 hộ với 28 lồng bè, tập trung tại khu vực Chí Công và Hòa Phú.
Hiệu quả kinh tế qua từng vụ nuôi là động lực để nhiều hộ tiếp tục gắn bó với nghề. Tuy nhiên, nuôi cá trên biển không phải lúc nào cũng thuận lợi. Trong những tháng đầu, cá có thể hao hụt nhiều. Cùng với đó, người nuôi thường xuyên đối mặt với nguy cơ dịch bệnh, sự thay đổi của môi trường nước, tảo nở hoa và những đợt biển động bất ngờ.
Chỉ một đợt thời tiết diễn biến bất lợi cũng có thể ảnh hưởng đến cả vụ nuôi. Vì vậy, ngư dân phải tự học cách quan sát màu nước, tình trạng đàn cá, theo dõi thời tiết và kịp thời điều chỉnh chế độ chăm sóc. Kinh nghiệm được tích lũy qua từng vụ giúp người nuôi chủ động hơn trong phòng ngừa dịch bệnh, giảm thiểu thiệt hại.
Ông Nguyễn Văn Vinh, ngư dân thôn Phú Thủy, xã Phan Rí Cửa chia sẻ, nuôi trong vùng vịnh có ưu điểm là lồng bè ít gặp sự cố, đàn cá được bảo vệ tốt hơn trước sóng gió. Tuy nhiên, tại vùng biển mở, môi trường nước lưu thông tốt hơn nên cá ít mắc bệnh, hiệu quả nuôi có thể cao hơn. Vì vậy, nhiều ngư dân địa phương đang tính đến việc đưa lồng bè ra xa bờ.
Để ngư dân yên tâm bám biển
Phan Rí Cửa có cả vùng vịnh kín và vùng biển rộng, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển đa dạng các mô hình nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, khi chuyển từ vùng vịnh ra vùng biển mở, những lồng bè gỗ truyền thống khó đáp ứng yêu cầu chống chịu sóng gió.
Lồng nuôi bằng nhựa HDPE đang được thử nghiệm, từng bước mở ra hướng thay thế lồng gỗ. Loại lồng này có độ bền cao, khả năng chịu sóng gió tốt, ít tác động đến môi trường và phù hợp với định hướng phát triển nuôi biển xa bờ. Dù vậy, chi phí đầu tư ban đầu lớn đang là trở ngại đối với phần lớn hộ nuôi.
Năm 2024, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã triển khai mô hình nuôi cá bằng lồng nhựa HDPE tại khu vực Chí Công, với quy mô lồng 530 m³. Người dân được hỗ trợ 40% chi phí mua lồng, cá giống và thức ăn, tổng kinh phí hỗ trợ 287,88 triệu đồng.
Tiếp đó, năm 2025, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng triển khai mô hình nuôi cá mú trân châu bằng lồng nhựa HDPE, quy mô 384 m³, cũng tại khu vực Chí Công. Mức hỗ trợ tương đương 40% chi phí mua lồng, cá giống và thức ăn, với tổng kinh phí hơn 515,89 triệu đồng.
Các mô hình bước đầu giúp người dân tiếp cận phương thức nuôi mới, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và từng bước thay đổi nhận thức về đầu tư lồng bè. Tuy nhiên, phần lớn hộ dân hiện vẫn sử dụng lồng gỗ, chỉ có 2 hộ kết hợp nuôi bằng lồng gỗ và lồng nhựa. Nguyên nhân chủ yếu là chi phí đầu tư lồng HDPE cao so với khả năng tài chính của người dân.
Bên cạnh khó khăn về vốn, người nuôi biển tại Phan Rí Cửa còn cần được xác định, giao mặt nước cụ thể để yên tâm đầu tư lâu dài. Việc hoàn thiện vùng nuôi, hỗ trợ tiếp cận vốn ưu đãi, lựa chọn con giống chất lượng, tăng cường hướng dẫn kỹ thuật và kiểm soát môi trường là những vấn đề đặt ra để nghề nuôi biển phát triển ổn định.
Ông Trường Văn Thanh, Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Phan Rí Cửa kiến nghị: “Nhà nước nên sớm ban hành các văn bản hướng dẫn địa phương về việc giao mặt nước cho ngư dân phát triển kinh tế thủy sản, khuyến khích người dân nuôi trồng thủy sản gắn liền với bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phát triển thủy sản bền vững trong thời gian tới”.
Từ nuôi trong vùng vịnh đến từng bước hướng ra vùng biển mở, nghề nuôi cá lồng bè tại Phan Rí Cửa đang có sự thay đổi cả về không gian sản xuất và phương thức đầu tư. Đây không chỉ là hướng tạo thêm nguồn thu mà còn góp phần chuyển đổi sinh kế, giảm áp lực khai thác nguồn lợi thủy sản tự nhiên.
Khi những khó khăn về mặt nước, vốn và kỹ thuật từng bước được tháo gỡ, nghề nuôi biển tại Phan Rí Cửa sẽ có thêm điều kiện phát triển theo hướng hiện đại, an toàn và bền vững, giúp ngư dân nâng cao thu nhập, tiếp tục bám biển và làm giàu từ biển.