Một tỉnh - hòa chung dòng chảy văn hóa
Kỳ 2: Từ dòng chảy văn hóa đến dòng khách du lịch
Không chỉ là những giá trị cần gìn giữ, văn hóa đang trở thành nguồn lực phát triển du lịch Lâm Đồng. Từ làng nghề, ẩm thực đến những sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nhiều giá trị vốn gắn với đời sống người dân đang được đưa vào sản phẩm, trải nghiệm để kết nối với du khách.
Đánh thức nguồn lực từ cộng đồng
Buổi sáng ở thôn Bình Đức (xã Bắc Bình), những người làm gốm Chăm bắt đầu công việc quen thuộc. Trong góc sân nhà bà Nguyễn Thị Hồng (SN 1971), đất được sàng lọc, nhồi kỹ rồi đưa lên bàn xoay. Từ đôi tay người thợ, những chiếc nồi, chum, bình và vật dụng quen thuộc lần lượt thành hình. Trong làng hiện chỉ còn khoảng 20 hộ giữ nghề. Vì vậy, bà Hồng và những người còn gắn bó với nghề hiểu rằng muốn nghề tiếp tục sống, sản phẩm phải đến được với nhiều người hơn và người làm nghề phải có thêm thu nhập.
Con gái bà Hồng, chị Mai Thị Kim Khuyến, cùng một số bạn trẻ trong làng chủ động đưa sản phẩm lên mạng xã hội, các nền tảng thương mại điện tử để mở rộng thị trường. Không dừng ở việc bán sản phẩm, những người giữ nghề còn kết nối với doanh nghiệp lữ hành, khu nghỉ dưỡng, điểm du lịch và các sự kiện văn hóa để đưa nghề đến gần du khách. Tại làng, khách được nghe giới thiệu về nghề, trực tiếp thực hành một số công đoạn tạo hình dưới sự hướng dẫn của người thợ và lựa chọn sản phẩm gốm làm quà.
Mỗi lượt khách đến là thêm một cơ hội để nghệ nhân kể câu chuyện về nghề, bán sản phẩm và có thêm thu nhập. Với người làm nghề, đó cũng là thêm một lý do để tiếp tục giữ nghề, truyền nghề.
Câu chuyện ấy cũng được nhìn thấy tại thôn K’Long Trao (xã Di Linh), nơi Làng truyền thống dân tộc K’ho đang đưa cộng đồng trở thành chủ thể trực tiếp của hoạt động du lịch. Mô hình có khoảng 20 thành viên quản lý chính và 30 - 40 người dân tham gia các hoạt động chung, tùy quy mô chương trình. Chị K’Hưng - Phó Ban Quản lý làng, vừa tham gia quản lý, vừa trực tiếp thuyết minh, hướng dẫn khách trải nghiệm. Những câu chuyện về phong tục, đời sống, cồng chiêng, múa xoang, ẩm thực được giới thiệu ngay trong không gian văn hóa của cộng đồng.
Năm 2025, làng đón gần 2.000 lượt khách. Người dân có thêm cơ hội tham gia phục vụ, giới thiệu món ăn, sản phẩm và các hoạt động văn hóa truyền thống. Dòng khách vì thế không dừng ở việc tham quan mà tạo thêm những khoản thu đáng kể cho nhiều người trong cộng đồng.
Từ một không gian khác, Lễ hội trái cây xã La Dạ diễn ra tháng 8/2026 cũng cho thấy khả năng kết nối của những sản phẩm văn hóa cộng đồng. Bên cạnh trái cây, lễ hội còn giới thiệu rượu cần, sản phẩm đan lát và các món ăn gắn với đời sống đồng bào K’ho.
Tại thôn Nam Sơn, rượu cần vốn là thức uống quen thuộc trong lễ, tết, cưới hỏi và sinh hoạt cộng đồng. Trước đây, sản phẩm chủ yếu phục vụ gia đình và buôn làng. Khi được đưa đến lễ hội, rượu cần có thêm cơ hội tiếp cận du khách. Nhiều người thưởng thức, biết đến sản phẩm rồi đặt mua, tạo thêm một thị trường mới cho các hộ làm rượu.
Già làng thôn Nam Sơn Trần Văn Tịch cho biết: “Điều khiến tôi vui không chỉ là việc nhiều người biết đến sản phẩm do chính người dân trong thôn làm ra, mà những đơn hàng ấy sẽ giúp các gia đình có thêm thu nhập. Rượu cần còn có thể trở thành sản phẩm phục vụ du lịch khi mọi người đến với địa phương”.
Từ những câu chuyện ấy có thể thấy, khi sản phẩm, ẩm thực và các hoạt động văn hóa được đưa vào trải nghiệm, người dân có thêm cơ hội tham gia và hưởng lợi. Văn hóa khi đó bước vào chuỗi giá trị du lịch từ chính đời sống của cộng đồng.
Chính sách mở lối cho văn hóa
Lâm Đồng sau hợp nhất có hệ thống giá trị văn hóa phong phú của 49 dân tộc, với sự giao thoa giữa văn hóa Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ. Đây là nguồn lực để tỉnh phát triển các sản phẩm du lịch gắn với cộng đồng, đồng thời tạo điều kiện để những giá trị văn hóa tiếp tục được thực hành trong đời sống.
Nhiều năm làm trong ngành du lịch, ông Hoàng Công Định - Giám đốc Công ty TNHH XNK TM & Du lịch Dima Tour (phường Mũi Né) nhận thấy, nhu cầu của du khách đang thay đổi. “Bên cạnh cảnh quan, du khách ngày càng quan tâm đến những trải nghiệm, những câu chuyện phía sau một điểm đến. Nếu người dân có thể kể câu chuyện bằng chính đời sống và văn hóa của mình, thì đó là giá trị chân thực mà không điểm đến nào có thể tạo ra giống nhau”, ông Định chia sẻ.
Từ nhu cầu của du khách, văn hóa có thể trở thành một phần của sản phẩm du lịch. Đây cũng là tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới, khi văn hóa được đặt trong mối quan hệ với phát triển kinh tế - xã hội.
Phát triển du lịch văn hóa phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Văn hóa không chỉ là nguồn tài nguyên để khai thác, mà còn là giá trị cần được bảo tồn, gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ sau.
Bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng
Tại Lâm Đồng, phát huy giá trị văn hóa đang được gắn với phát triển du lịch, sinh kế và đời sống cộng đồng. Kế hoạch triển khai đề án Phát triển du lịch cộng đồng tại Việt Nam trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030 xác định, mục tiêu nâng cao đời sống người dân, phát triển kinh tế nông thôn, góp phần giảm nghèo và tăng khả năng tiếp cận các nguồn lực, dịch vụ công ở khu vực nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Để những giá trị sẵn có trở thành sản phẩm, tỉnh tập trung vào đào tạo nguồn nhân lực, hoàn thiện hạ tầng, nghiên cứu thị trường, kết nối tour, tuyến và triển khai chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Tỉnh cũng đề xuất 24 mô hình xây dựng điểm du lịch cộng đồng, tiêu biểu như: điểm du lịch cộng đồng Vạn Hoa Đà Lạt - Làng hoa Vạn Thành (phường Cam Ly - Đà Lạt), điểm du lịch cộng đồng thôn Đưng K’Si (xã Lạc Dương), làng nghề du lịch cộng đồng thôn K’Long (xã Hiệp Thạnh), điểm du lịch cộng đồng văn hóa Chăm (xã Bắc Bình)… Qua đó, từng bước hình thành mạng lưới sản phẩm, đưa du lịch cộng đồng trở thành một trong những sản phẩm chủ lực và góp phần định vị thương hiệu du lịch cộng đồng Lâm Đồng.
Khi người dân được tham gia vào hoạt động du lịch và có thu nhập từ chính những giá trị mình gìn giữ, văn hóa có thêm lý do để tiếp tục được trao truyền. Từ một nghề thủ công, một món ăn, sản phẩm hay câu chuyện văn hóa, dòng khách được hình thành và giá trị cũng trở về với cộng đồng. Đó là cách để văn hóa trở thành nguồn lực: Người dân giữ nghề, du khách tìm đến và những giá trị tạo ra được chia sẻ trở lại với nơi đã làm nên chúng.
Đến năm 2030, tỉnh Lâm Đồng định hướng phát triển du lịch cộng đồng theo hướng chuyên nghiệp hóa, tiến tới hoàn thành xây dựng ít nhất 1 làng du lịch cộng đồng; 100% điểm du lịch cộng đồng được công nhận theo tiêu chuẩn quốc gia về du lịch cộng đồng được giới thiệu, quảng bá. Tỉnh cũng đặt mục tiêu hoàn thành cơ sở dữ liệu và chuẩn hóa bản đồ số các điểm du lịch cộng đồng trên địa bàn.