Chuyển hình - ngôn ngữ hội họa mới

AI đang đặt người họa sĩ trước ngưỡng lựa chọn hoặc là giữ vững khả năng sáng tạo trong mọi cuộc đối thoại thẩm mỹ với AI, hoặc là chấp nhận AI như một “tác giả” nghệ thuật độc lập với con người để tiếp tục hành trình của mình - không ngừng phá vỡ những hạn định và vượt thoát khỏi những giới hạn trước đây.

Nhìn lại diễn trình lịch sử hội họa, chúng ta sẽ rõ hơn về con đường đi của loại hình nghệ thuật này, đó chính là cách thức người họa sĩ ứng xử với tấm vải bố trên hành trình sáng tạo để mở rộng biên độ ngôn ngữ biểu đạt.

Ở thời Phục Hưng, tấm canvas là một “ô cửa” lung linh sắc màu. Người họa sĩ đã “đánh lừa” thị giác của người xem bằng thủ pháp tạo ảnh không gian 3D trên mặt phẳng 2D (tấm vải bố) khiến cho người xem tin rằng, mình đang nhìn qua một “ô cửa” và thấy trong “ô cửa” ấy có một thế giới khác - thế giới do người họa sĩ vẽ nên. Từ thời kỳ Phục Hưng cho đến thế kỷ XX, trước khi Jackson Pollock - họa sĩ người Mỹ - xuất hiện, nghệ thuật hội họa mãi trung thành với kỹ thuật sử dụng cọ vẽ “bôi”, tô, đắp, chấm... màu lên mặt phẳng canvas.

Jackson Pollock là họa sĩ đầu tiên giải phóng cọ vẽ khỏi tấm vải bố, đồng thời đưa nhịp điệu thời gian lên mặt phẳng canvas. Tuy nhiên, nhịp điệu thời gian do họa sĩ Jackson Pollock tạo ra vẫn chưa vượt qua giới hạn của tấm vải bố phẳng, kể cả khi họa sĩ người Ý Lucio Fontana dùng dao rạch một đường thẳng trên nền sơn nước còn ướt để “mở ra một chiều không gian mới” thì bức tranh đó vẫn nằm trong hạn định của tấm canvas.

Sự xuất hiện của AI, trong tư cách “tác giả” nghệ thuật, đã làm biến đổi ngôn ngữ hội họa một cách sâu sắc. Nghệ thuật hội họa giờ đây là những cuộc vượt thoát khỏi “ô cửa” tấm vải bố. Ngay cả bản thân tấm canvas cũng không còn phẳng nữa. Họa sĩ Võ Trịnh Biện ở phường Xuân Hương - Đà Lạt chủ động vò nhàu tấm vải bố trước khi vẽ, biến mặt phẳng 2D thành một địa hình 3D, với vô số những gò nổi, thung lũng, nếp gấp...

Ngay từ lúc chưa vẽ, tấm canvas đã là một khối điêu khắc 3D - một kiểu biến dạng không gian - thời gian. Sau đó, anh phủ các mảng màu lên bề mặt khối điêu khắc 3D, rồi sử dụng đôi bàn tay vắt mạnh, làm cho những giọt màu chảy qua các rãnh của nếp gấp 3D. Bức tranh được hình thành bởi tác động vật lý cơ học.

Họa sĩ Võ Trịnh Biện gọi thủ pháp của mình là Metamorphosis - thủ pháp Chuyển hình. Metamorphosis không đơn thuần là một kỹ thuật vật lý mà là một chuỗi động tác cơ học lẫn sự trợ giúp của trọng lực. Bản thân bức tranh - vẽ theo thủ pháp Chuyển hình - chính là sự biến đổi không - thời gian. Nghệ thuật hội họa lúc này đã bước ra khỏi giới hạn của thị giác thuần túy, trở thành nơi hội tụ của lực (cơ học và cả trọng lực), chất liệu, không gian - thời gian.