Nguy hiểm “giấu mặt” Bài 2: 4 “Pít - tông” của cỗ máy tăng trưởng

Cuộc đua với chính mình

Vừa dứt dư âm của Lễ hội cầu Ngư, người dân vùng trung tâm phía Đông Nam tỉnh lại bước vào lễ hội trung thu. Tại phường Phan Thiết, quang cảnh có khác hơn trước, không chỉ từ sự nhộn nhịp của các lễ hội mà còn từ sự khang trang hơn từ đường sá, khi những tuyến đường ven sông Cà Ty và nối dài các đường chính, hẻm vừa được cải tạo, sửa chữa, dặm vá, nâng cấp cũng như xây dựng hệ thống thoát nước.

Kết quả ấy có được một phần nhờ từ đầu năm, phường Phan Thiết đã quán triệt đồng bộ các giải pháp giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 với kế hoạch phân bổ 10.548 triệu đồng từ nguồn ngân sách phường để xây dựng 9 dự án. Trong đó, có các dự án sửa chữa, nâng cấp đường trên.

Tiếp đó, từ công trình địa phương đề xuất, tháng 5/2026, tỉnh đã bố trí 16.000 triệu đồng để phường Phan Thiết thực hiện 2 dự án cải tạo, nâng cấp vỉa hè, hệ thống thoát nước hệ thống chiếu sáng... trên các tuyến đường, khu dân cư. Như vậy, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 trên địa bàn phường là 26.548 triệu đồng.

Đến cuối tháng 9, phường Phan Thiết đã giải ngân được 26.023 triệu đồng, đạt 98,02% tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, xếp thứ 1 trong 124 xã, phường, đặc khu trong tỉnh. Đáng chú ý, khoản vốn 16 tỷ đồng mà tỉnh mới bố trí đầu tháng 5, chỉ hơn 4 tháng sau, Phan Thiết đã giải ngân hơn 95%.

Trong bối cảnh đầu tư công ở nhiều nơi giải ngân còn chậm, cách làm của Phan Thiết giúp nơi này có cơ hội, trước hết 3 tháng còn lại của năm 2026, được tỉnh chuyển thêm vốn để đẩy nhanh đầu tư công trình, chỉnh trang đô thị khang trang, người dân được thụ hưởng sớm cũng như thu hút đầu tư thuận lợi.

Ông Trần Nguyên Lộc, Chủ tịch UBND phường Phan Thiết cho biết: “Theo kế hoạch vốn tỉnh thì bố trí khoảng 40 - 50% tổng mức đầu tư, do đó khi đã bố trí vốn thì đẩy nhanh giải ngân vốn các gói thầu tư vấn. Trong quá trình thi công đã chỉ đạo các đơn vị lập sơ đồ Gantt, trong đó tiến độ thi công phải đáp ứng được kế hoạch giải ngân vốn của phường, chỉ đạo các đơn vị tư vấn và thi công có kế hoạch thi công cụ thể, vị trí nào thuận lợi phải thực hiện ngay, tăng ca đêm và ngày nghỉ.

Việc thực hiện đảm bảo tiến độ, giải ngân đạt kế hoạch, đúng quy định phải có sự chỉ đạo sâu sát của lãnh đạo UBND, phối hợp giữa chủ đầu tư, phòng chuyên môn, các đơn vị tư vấn, thi công. Bên cạnh đó, việc lựa chọn được các đơn vị tư vấn, thi công có đầy đủ năng lực, kinh nghiệm để triển khai thực hiện dự án cũng góp phần không nhỏ trong công tác giải ngân vốn theo kế hoạch đề ra”.

Tiếp sau Phan Thiết, các xã, phường khác nằm trong tốp giải ngân đạt trên 90% như Hàm Kiệm, Đông Giang, Cát Tiên, Thuận An, Phú Lâm Sơn Hà, B’lao, Mũi Né. Bên cạnh, nhiều xã, phường khác giải ngân đạt từ 65 - 90%, đưa khối các xã, phường, đặc khu trong tỉnh giải ngân đạt tỷ lệ chung 78,68%, (tương đương 2.747.614 triệu đồng/tổng vốn 3.492.290 triệu đồng), cao nhất so 2 khối còn lại.

Tuy nhiên, đặt trong tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 (bao gồm chương trình mục tiêu) với 21.286.083 triệu đồng thì con số trên chỉ chiếm khoảng 30%. Phần lớn còn lại, trong đó 10.469.552 triệu đồng thuộc 3 ban quản lý dự án thì mới giải ngân đạt 50,04%; còn 5.070.210 triệu đồng thuộc các sở, ngành và đơn vị khác đã giải ngân đạt 43,72%.

Thành ra, tỷ lệ giải ngân của toàn tỉnh trong 9 tháng mới đạt 50,97%, đặt ra áp lực lớn dồn nén cho giải ngân trong quý cuối năm. Đồng thời cũng đứng ở ranh giới mong manh của bên bờ lãng phí, nếu chậm đưa công trình vào sử dụng, sẽ góp phần làm hao mòn cơ hội của bứt phá.

Theo nhận định của nhiều người, việc giải ngân đầu tư công năm nào cũng kịch tính vào quý 4, đã tạo ra cuộc đua trên nhiều mặt, trong đó có sự vượt lên chính mình từ chính các cơ quan, đơn vị, xã, phường, đặc khu trong chỉnh đốn lại việc thực hiện đầu tư công khoa học để bảo đảm tiến độ giải ngân tốt.

Tạo “cú huých kép” cho tăng trưởng

Nếu đầu tư công là vốn mồi cũng là công cụ dẫn dắt phát triển kinh tế thì 3 nhóm việc còn lại gồm tháo gỡ vướng mắc dự án, xử lý tài sản công dư dôi và thu hút dự án ngoài ngân sách cũng đóng vai trò chính, cốt lõi cho tăng trưởng. Cả 4 nhóm có mối quan hệ chặt chẽ, ảnh hưởng lẫn nhau. Vì vậy, từ đầu năm 2026, lãnh đạo tỉnh đã yêu cầu các sở ngành, địa phương phải tập trung dồn sức thực hiện, tháo gỡ cùng lúc 4 nhóm công việc chính trên để tạo “cú huých kép” cho tăng trưởng của Lâm Đồng.

Nổi lên là việc tháo gỡ vướng mắc của 365 dự án ngoài ngân sách với tổng vốn đầu tư hơn 314.048,92 tỷ đồng, vì liên quan đến các quy hoạch: xây dựng, khoáng sản, chuyển mục đích sử dụng đất và rừng, giải phóng mặt bằng... Sau khi 6 tổ công tác tháo gỡ dự án do các phó Chủ tịch tỉnh làm tổ trưởng đi vào hoạt động, đã tham mưu UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh, Tổ chỉ đạo 751 tỉnh Lâm Đồng áp dụng cơ chế tháo gỡ khó khăn, vướng mắc theo quy định. Đến nay, tỉnh đã tháo gỡ dứt điểm vướng mắc, khó khăn cho 188/365 dự án, tạo điều kiện để các dự án tiếp tục hoàn thiện thủ tục và tổ chức thi công.

Từ đây đã đánh thức những vùng đất bỏ hoang, mang tiếng lãng phí đất đai nhiều năm nay. Vùng đất ven biển xã Tân Hải với những dự án du lịch “ngủ quên” gần 20 năm qua, dù Dinh Thầy Thím kề bên luôn đón khách hành hương nhộn nhịp là 1 ví dụ. Bí thư Đảng ủy xã Tân Hải Mai Văn Hiệu cho biết, từ chỉ đạo của UBND tỉnh, hàng tháng Đảng ủy xã đã họp định kỳ nghe UBND xã báo cáo tiến độ xử lý cũng như bàn hướng giải quyết các bước tiếp theo của các dự án ngoài ngân sách bị vướng mắc kéo dài trên địa bàn xã. Kết quả, đến cuối tháng 9/2026, có 7 dự án phát sinh kết quả hoặc có chuyển biến rõ nét; trong đó 1 dự án đã tháo gỡ xong và đang thi công, 1 dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư, dự kiến sẽ khởi công trong quý IV/2026...

Hơn nữa, các dự án được tháo gỡ cũng khơi thông dòng vốn bị tắc nghẽn, khi 188 dự án này có tổng diện tích khoảng 7.677,94 tỷ đồng và tổng vốn đầu tư lên đến hơn 81.667 tỷ đồng. Qua đó, đem lại niềm tin cho nhà đầu tư, mà bằng chứng 9 tháng qua, vốn đầu tư toàn xã hội tại tỉnh đạt hơn 84.104 tỷ đồng, tăng 12,09% so cùng kỳ năm trước; trong đó, vốn đầu tư ngoài ngân sách chiếm 76,42% tổng nguồn vốn, tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng chính.

Ở diễn biến khác, thời gian qua, Lâm Đồng đã tổ chức nhiều hội nghị xúc tiến đầu tư chung lẫn riêng của từng lĩnh vực. Gần nhất bên công nghiệp với hội nghị xúc tiến đầu tư tại KCN Hàm Kiệm 2 (xã Hàm Kiệm) đã mang lại kết quả nhất định. Tính ra, 9 tháng qua, Lâm Đồng đã thu hút đầu tư 64 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 176. 058 tỷ đồng, nâng số dự án đầu tư còn hiệu lực tại tỉnh lên gần 3.000 dự án, trong đó có 246 dự án FDI còn hiệu lực. Thực tế, lực lượng doanh nghiệp đầu tư các dự án trên cũng là nguồn trực tiếp hoặc gián tiếp có thể tham gia đấu giá hoặc thuê lại tài sản công dôi dư sau sắp xếp tại tỉnh.

Theo báo cáo của Tỉnh ủy Lâm Đồng, toàn tỉnh có 1.355 cơ sở nhà, đất dôi dư phải xử lý. Đến cuối tháng 9/2026, tỉnh đã ban hành quyết định xử lý 799 cơ sở, còn 556 cơ sở đang hoàn thiện phương án xử lý hoặc thủ tục. Trong đó có quá nửa cơ sở giao về Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Lâm Đồng, Trung tâm Quản lý Nhà tỉnh Lâm Đồng và UBND cấp xã quản lý, khai thác. Tỉnh chỉ đạo các địa phương, đơn vị phải đẩy nhanh tiến độ, rà soát kỹ lưỡng từng tài sản, tuyệt đối không để nhà đất công bị bỏ trống, gây lãng phí. Tinh thần ấy đã quán triệt rất nghiêm nhưng việc triển khai đấu giá, cho thuê nhà đất dôi dư cũng kéo theo nhiều vấn đề nảy sinh từ thực tiễn và quy định, không thể giải quyết sớm theo ước muốn. Trước những cơ quan đóng cửa, mảnh đất bỏ hoang, câu chuyện lãng phí lại bị nhắc...