Tổ hợp vũ khí vi sóng HPM và pháo phòng không MDACS giải bài toán bầy drone số lượng lớn

Sự bùng nổ của thiết bị bay không người lái (UAV) và chiến thuật bầy đàn trên chiến trường hiện đại đang đặt mạng lưới phòng không truyền thống trước thách thức lớn về chi phí và số lượng đạn dự trữ. Trước thực tế một tên lửa phòng không đắt đỏ không thể liên tục tiêu hao để đánh chặn những mục tiêu bay giá rẻ, hãng chế tạo BAE Systems đã giới thiệu hai giải pháp kỹ thuật mới tại triển lãm quốc phòng AUSA ở Washington: vũ khí vi sóng công suất cao (HPM) và hệ thống pháo đa miền MDACS.

Cơ chế vô hiệu hóa linh kiện điện tử bằng xung vi sóng HPM

Khác với đạn pháo hay tên lửa phòng không truyền thống tiêu diệt mục tiêu bằng động năng và mảnh vỡ, tổ hợp vũ khí vi sóng công suất cao (High-Powered Microwave - HPM) của BAE Systems triệt hạ mục tiêu bằng năng lượng điện từ. Hệ thống phát ra các xung vi sóng cực ngắn nhằm gây nhiễu, làm gián đoạn hoặc phá hỏng vĩnh viễn hệ thống điều khiển điện tử của UAV, khiến chúng mất kết nối, mất kiểm soát và rơi xuống đất.

Đại diện giới chuyên môn cho biết, mỗi xung sóng từ những thiết bị vi sóng công suất cao thường kéo dài chỉ khoảng 10 nano giây. Dù mức năng lượng trong từng xung không quá lớn, mật độ điện trường cực mạnh sinh ra vẫn đủ để xuyên qua ăng-ten, đường dây dẫn hoặc khe hở vỏ bọc không được che chắn của drone. Hiện tượng này tạo ra các mức điện áp và dòng điện bất thường đột ngột trong vi mạch, làm cháy hoặc vô hiệu hóa tức thì linh kiện bán dẫn.

Theo báo cáo từ Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), ưu thế kỹ thuật vượt trội của sóng vi sóng là khả năng bao phủ toàn bộ khu vực mục tiêu thay vì tập trung vào một điểm hẹp. Điều này cho phép một đợt phát xạ duy nhất làm tê liệt đồng loạt nhiều phương tiện bay trong một bầy drone.

Trước đó, tiềm năng của công nghệ vi sóng từng được chứng minh trong thử nghiệm của hệ thống Leonidas do hãng Epirus phát triển vào năm 2025 tại Camp Atterbury, bang Indiana. Khi đó, Leonidas đã hạ toàn bộ 61 drone qua năm kịch bản khác nhau, bao gồm đợt vô hiệu hóa một bầy gồm 49 drone chỉ bằng một xung năng lượng. Hướng đi của BAE Systems với HPM tập trung tối ưu hóa chế tạo khi hơn 99% chi tiết sử dụng linh kiện thương mại có sẵn, hỗ trợ hạ giá thành và đẩy nhanh tiến độ sản xuất.

Tổ hợp HPM của BAE Systems sở hữu thiết kế dạng mô-đun với bốn cấu hình triển khai: cố định bảo vệ căn cứ, xe kéo dã chiến, tích hợp trên xe chiến đấu và biến thể hải quân dùng nguồn điện của tàu chiến. Hệ thống đạt mức độ sẵn sàng công nghệ TRL 6, đã trải qua nhiều đợt thử nghiệm ngoài trời với hàng tỷ xung vi sóng được phát ra để thu thập dữ liệu thực tế.

Hệ thống pháo đa miền MDACS và đạn siêu tốc HVP

Bên cạnh giải pháp năng lượng định hướng, BAE Systems kết hợp phương án phòng không động năng tầm gần thông qua hệ thống pháo đa miền MDACS. Tổ hợp sử dụng pháo 155 mm đặt trên khung gầm xe tải ba trục Oshkosh, trang bị tháp pháo không người lái tích hợp cơ chế nạp đạn hoàn toàn tự động và có kích thước tương thích khoang chở hàng của vận tải cơ C-130.

Sức mạnh phòng không của MDACS nằm ở việc triển khai loại đạn dẫn đường siêu tốc HVP (Hypervelocity Projectile). Được phát triển từ chương trình đạn pháo động năng cao năm 2013, đạn HVP không tích hợp động cơ tên lửa mà nhận hoàn toàn sơ tốc đầu nòng từ liều phóng của pháo. Nhờ thiết kế khí động học giảm lực cản, HVP có thể duy trì vận tốc tối đa lên tới xấp xỉ Mach 5.

Trong các cuộc thử nghiệm phòng không năm 2020 tại trường thử White Sands, đạn HVP bắn từ pháo mặt đất đã đánh chặn thành công bia bay bia BQM-167 mô phỏng tên lửa hành trình. Chi phí ước tính cho mỗi viên HVP vào khoảng 85.000 USD, thấp hơn đáng kể so với mức giá hàng triệu USD của các dòng tên lửa phòng không chuyên dụng, đồng thời kích thước đạn nhỏ cho phép tăng cơ số đạn dự trữ trên bệ bắn.

Rào cản kỹ thuật và bài toán triển khai thực tế

Dù mở ra hướng đi đầy hứa hẹn để phân tầng hệ thống đánh chặn, cả HPM và MDACS vẫn đối mặt với những giới hạn kỹ thuật nhất định. Báo cáo của CRS chỉ ra rằng chùm sóng vi sóng có độ mở rộng lớn hơn chùm laser, dẫn đến hiện tượng suy giảm mật độ năng lượng nhanh chóng theo khoảng cách bắn. Tầm tác chiến hiệu quả của vũ khí vi sóng do đó vẫn ngắn hơn đáng kể so với tên lửa thông thường.

Mặt khác, xung vi sóng cực mạnh có nguy cơ gây ảnh hưởng tiêu cực lên các thiết bị điện tử của lực lượng đồng minh hoặc hạ tầng dân sự không có lớp vỏ chắn từ trường nếu nằm trong góc quét. Bên cạnh đó, việc vận hành hệ thống HPM dã chiến đòi hỏi nguồn cung cấp điện ổn định cùng máy phát công suất lớn, đặt ra bài toán bảo đảm hậu cần và bảo vệ nguồn năng lượng ngay tại thực địa tương tự các kho đạn thông thường.