Đa dạng cây trồng trên vùng đất khô hạn

Phát triển cây trôm - đặc thù vùng đất khô hạn

Tại xã Hàm Thạnh, cây trôm “bén rễ” từ vài ha trồng thử nghiệm ban đầu, đến nay, đã phát triển lên khoảng 80 ha, với 8 hộ tham gia, chủ yếu tập trung ở thôn Dân Thuận. Nhờ khả năng chịu hạn, ít tốn công chăm sóc và thời gian khai thác kéo dài giúp loại cây này trở thành lựa chọn phù hợp với những vùng đất khô nóng.

Ông Nguyễn Thanh Tuấn, canh tác 28 ha trôm đang cho hiệu quả kinh tế. Trước đây, diện tích này ông chủ yếu trồng bắp, đậu đen, mè và các loại cây ngắn ngày. Năm 2012, nhận thấy cây trôm mang lại hiệu quả ở một số địa phương, ông tìm hiểu kỹ thuật, mua hạt về ươm giống rồi từng bước mở rộng diện tích. Sau khoảng 5 năm trồng, cây bắt đầu cho khai thác mủ tạo nguồn thu lâu dài cho gia đình. Với năng suất ước đạt khoảng 800 kg mủ khô/ha, giá thu mua hiện khoảng 100.000 đồng/kg, cây trôm mang lại nguồn thu khá giúp gia đình ông Tuấn ổn định cuộc sống nhờ chuyển đổi cây trồng.

Cùng gắn bó với cây trôm, ông Võ Văn Thắng ở thôn Dân Thuận hiện canh tác 4 ha đang cho thu hoạch. Theo ông, chi phí sản xuất chỉ khoảng 2 triệu đồng/ha/năm, chủ yếu dành cho cắt cỏ, bao bì và công khai thác. Cây có thể cho thu hoạch trên 30 năm, sau khi trừ chi phí, mỗi ha mang lại nguồn thu hơn 50 triệu đồng/năm. Hiện mủ trôm khô của các hộ ở Hàm Thạnh được một doanh nghiệp thu mua, góp phần tạo sự ổn định cho sản xuất.

Tại xã Vĩnh Hảo, cây trôm được trồng từ năm 1995, hiện vẫn được xem là cây giảm nghèo ở vùng đất có khí hậu khắc nghiệt này. Cây trôm cũng từng có thời kỳ phát triển mạnh với diện tích khoảng 200 ha. Tuy nhiên, do đầu ra bấp bênh, diện tích dần thu hẹp, nhiều hộ chuyển sang trồng lúa. Những năm gần đây, khi giá mủ ổn định, người dân duy trì gần 30 ha, tập trung tại các thôn Vĩnh Tiến, Vĩnh Tân và Vĩnh Sơn. Ông Lê Xuân Hùng - Chủ tịch Hội Nông dân xã Vĩnh Hảo cho biết, địa phương định hướng duy trì ổn định diện tích cây trôm hiện có, không khuyến khích mở rộng. Cây trôm phù hợp với những khu đất khô hạn, bỏ hoang hoặc khó canh tác các loại cây trồng khác.

Thực tế tại hai địa phương cho thấy, cây trôm phù hợp với vùng đất nắng gió, song để mô hình phát triển bền vững, cần tính toán điều kiện canh tác và bảo đảm đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Những hướng đi mới

Việc đa dạng hóa cây trồng còn mở ra cơ hội cho những hộ có ít đất, vốn đầu tư hạn chế. Tại thôn Ninh Thuận, xã Hàm Liêm, bà Lê Thị Phương sau khi phá bỏ 1.200 trụ thanh long già cỗi, sâu bệnh, bà chuyển sang trồng sâm nam trên diện tích 1.000 m². Đây là loại dây leo lấy lá dùng làm thạch giải khát, do cây thường mọc trong rừng, rẫy, bà phải tìm cây giống ngoài tự nhiên, đào củ mang về nhân trồng. Vườn sâm nam hiện cho thu hoạch, giá bán cho thương lái khoảng 120.000 đồng/kg; vào cao điểm mùa nắng nóng, giá thu mua trên 140.000 đồng/kg mang lại nguồn thu nhờ nhu cầu thạch giải khát tăng cao.

Tại xã Hàm Kiệm, anh Ngô Công Đoàn thử nghiệm cây trồng mới, anh đưa giống me chất lượng từ Thái Lan về trồng từ năm 2021, đến nay, mở rộng diện tích lên 8 ha. Theo anh Đoàn, gia đình bắt đầu thu hoạch từ năm 2025, me bán với giá ổn định 100.000 đồng/kg, sản lượng chưa đáp ứng nhu cầu thị trường. Mô hình đang thu hút nhiều nông dân đến tham quan học hỏi, mở ra triển vọng cho các hộ nông dân chuyển đổi cây trồng phù hợp.

Từ thực tế các địa phương, việc đa dạng hóa cây trồng phù hợp điều kiện đất đai, nguồn vốn và thị trường sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập cho nông dân và giảm phụ thuộc vào một loại cây trồng duy nhất.