Pháo phòng không kết hợp đạn thông minh giải bài toán đánh chặn UAV tầm thấp hiệu quả cao

Sự xuất hiện dày đặc của phương tiện bay không người lái (UAV) tự sát trong các cuộc xung đột vũ trang gần đây đã làm thay đổi đáng kể phương thức tác chiến đường không tầm thấp. Lực lượng phòng thủ đối mặt với áp lực lớn khi việc duy trì các loại tên lửa phòng không đắt đỏ – có giá từ vài trăm nghìn đến hàng triệu USD mỗi quả – để đánh chặn các loại UAV giá rẻ là giải pháp khó kéo dài. Để giải bài toán cân bằng kinh tế và bảo đảm hiệu quả chiến thuật, pháo phòng không truyền thống nâng cấp đạn thông minh đang được xem là phương án thay thế khả thi.

Khắc phục giới hạn phát hiện mục tiêu bay thấp bằng đạn ngòi nổ lập trình

Theo đánh giá của chuyên trang quân sự War & Sanctions, mục tiêu UAV tự sát rất khó bị phát hiện sớm do cấu tạo từ vật liệu composite phản xạ sóng radar kém, kết hợp chiến thuật bay bám địa hình ở độ cao chỉ từ vài chục mét đến vài trăm mét so với mặt đất. Khi hệ thống quang - điện tử phát hiện được mục tiêu, khoảng cách thường đã rất gần, khiến thời gian phản ứng bị rút ngắn tối đa.

Giải pháp kỹ thuật tối ưu hiện nay là sử dụng đạn phòng không nổ phá mảnh trang bị kíp nổ điện tử có thể lập trình. Dù giá thành sản xuất cao hơn đạn pháo thông thường, loại đạn này vẫn rẻ hơn nhiều so với tên lửa đánh chặn chuyên dụng, đồng thời cung cấp mật độ sát thương lớn trên một vùng không gian cụ thể.

Điển hình cho công nghệ này là đạn pháo AHEAD (Advanced Hit Efficiency and Destruction) cỡ 35mm trang bị trên pháo Oerlikon Mk3 do Rheinmetall Air Defence phát triển. Mỗi viên đạn chứa 152 mảnh hợp kim vonfram định hướng. Trước thời điểm đạn rời nòng pháo, hệ thống điều khiển hỏa lực tích hợp radar và cảm biến quang học sẽ nạp dữ liệu cự ly và thời gian điểm hỏa vào kíp nổ điện tử, giúp đạn kích nổ chính xác ngay trước đường bay của UAV để phóng chùm mảnh tiêu diệt mục tiêu.

Với tốc độ bắn 1.000 viên/phút, tổ hợp pháo Oerlikon Revolver Gun Mk3 thuộc hệ thống Skynex có thể thiết lập vùng hỏa lực phong tỏa hiệu quả lên tới 4km. Thử nghiệm thực tế đã chứng minh đạn AHEAD 35mm đạt hiệu quả cao trong nhiệm vụ bẻ gãy các đợt tấn công của bầy đàn UAV.

Cùng chung xu hướng, tập đoàn Rostec của Nga đã cho ra mắt tổ hợp pháo phòng không tự động hóa 30mm ZAK-30 Citadel vào tháng 5-2026. Tổ hợp này sở hữu khả năng tác chiến tự động gần như hoàn toàn kết hợp đạn lập trình ngòi nổ mới để tiêu diệt các loại UAV cảm tử. Bên cạnh đó, tổ hợp pháo TRIDON Mk2 dùng đạn 3P cỡ 40mm của BAE Systems Bofors (Thụy Điển) cũng sử dụng cơ chế nổ phân mảnh với ngòi nổ cận đích có thể lập trình nhằm đối phó mục tiêu bay thấp.

Ứng dụng đạn pháo dẫn đường mở rộng ô phòng không

Bên cạnh các cỡ pháo phòng không tầm gần, các nhà phát triển vũ khí còn ứng dụng đạn pháo thông minh có khả năng dẫn đường trên các hệ thống pháo cỡ nòng lớn hơn để đánh chặn từ xa. Hải pháo Strales 76mm của hãng OTO Melara (thuộc Leonardo, Italy) sử dụng loại đạn DART có khả năng đổi hướng trong hành trình bay thông qua lệnh điều khiển vô tuyến.

Các bài thử nghiệm thực tế trên tàu tuần tra Comandante Foscari ghi nhận 8/10 viên đạn DART bắn từ hải pháo Strales 76mm đã tiêu diệt chính xác mục tiêu ở khoảng cách 5km, phát nổ trong bán kính sát thương chỉ 1,5m quanh mục tiêu nhờ hệ thống điều khiển hỏa lực thống nhất.

Đáng chú ý, tại triển lãm AUSA vào tháng 10-2026, tập đoàn BAE Systems đã giới thiệu tổ hợp pháo binh đa miền MDACS cỡ nòng 155mm có khả năng tấn công mục tiêu mặt đất lẫn phòng không. MDACS tích hợp đạn siêu vượt âm HVP (Hypervelocity Projectile), loại đạn từng được nghiên cứu cho pháo ray điện từ và pháo mặt đất của Hải quân Mỹ. Loại đạn cỡ 155mm này mang đầu nổ 12,7kg, tầm bắn tối đa 80km, có khả năng lập trình quỹ đạo và thời điểm kích nổ để ngăn chặn phương tiện bay từ khoảng cách an toàn.

Thông số kỹ thuật các giải pháp đạn pháo chống mục tiêu bay thấp

Hệ thống / Loại vũ khí	Cỡ nòng	Tầm đánh chặn hiệu quả	Cơ chế tác động mục tiêu
Skynex (Đạn AHEAD)	35mm	Đến 4km	Kíp nổ điện tử phóng 152 mảnh vonfram định hướng
TRIDON Mk2 (Đạn 3P)	40mm	Tầm gần	Nổ phân mảnh, ngòi nổ cận đích lập trình
ZAK-30 Citadel	30mm	Tầm gần	Đạn nổ lập trình, điều khiển tự động hóa
Strales (Đạn DART)	76mm	5km	Đổi hướng bằng tín hiệu vô tuyến, nổ cận đích
MDACS (Đạn HVP)	155mm	Đến 80km	Lập trình quỹ đạo và thời điểm kích nổ

Trước đó, chuyên trang TurDef dẫn nguồn tin cho biết ngày 3-9-2020, trong khuôn khổ thử nghiệm Hệ thống Quản lý Chiến đấu Nâng cao (ABMS) tại Bãi thử White Sands, pháo tự hành M109 Paladin nạp đạn HVP đã đánh chặn thành công mục tiêu giả lập tên lửa hành trình thông qua mạng lưới chỉ huy phân tán. Thử nghiệm này xác nhận tiềm năng của đạn HVP trong việc đánh chặn tên lửa hành trình và UAV bay thấp.

Triển vọng và thách thức trong việc chuẩn hóa pháo thông minh

Đánh giá về xu hướng này, chuyên gia quân sự Nga Anatoly Blinov nhận định trên tạp chí Topwar rằng việc đưa đạn thông minh vào hệ thống pháo là hướng đi nhiều hứa hẹn nhưng vẫn phải vượt qua bài toán chi phí và hậu cần. Dù rẻ hơn tên lửa phòng không, đạn pháo thông minh vẫn có mức giá đáng kể: mỗi viên HVP có giá khoảng 85.000 USD, trong khi một loạt bắn đạn phòng không lập trình ngòi nổ có thể tiêu tốn tới 170.000 USD.

Thêm vào đó, việc duy trì cơ số đạn dự trữ cho pháo khi phải liên tục đối phó với bầy đàn UAV đông đảo là thách thức không nhỏ về mặt bảo đảm kỹ thuật. Do đó, các hệ thống pháo bắn đạn thông minh hiện được xem là lớp phòng thủ bổ trợ đáng tin cậy trong lúc chờ đợi các giải pháp năng lượng định hướng như vũ khí laser hay vũ khí vi sóng phát triển hoàn thiện.