Mưu sinh trên những ngọn dừa

Cây dừa "nuôi" xóm làng

Chẳng ai còn nhớ nghề hái dừa thuê ở xứ Rạng có từ bao giờ. Người lớn tuổi trong vùng chỉ biết rằng, từ thuở người dân ngũ Quảng vào khai phá, lập làng, cây dừa đã hiện diện bên những xóm chài ven biển, cùng họ đi qua bao mùa bão giông. Qua năm tháng, những rặng dừa lớn lên cùng làng xóm, trở thành một phần ký ức của người dân xứ Rạng.

Dừa xứ Rạng vẫn xanh qua bao mùa nắng gió. Trên những thân dừa cao vút, người thợ đu mình giữa trời, thoăn thoắt hái từng buồng trái mưu sinh. Đằng sau công việc đầy hiểm nguy ấy là những người đã gắn bó nhiều năm với nghề, cùng nỗi lo nghề hái dừa truyền thống ngày càng ít người nối nghiệp.

Ông Nguyễn Văn Trọng, tổ dân phố 9, phường Mũi Né nhớ lại: “Hồi trước, dừa nhiều nhất là ở Rạng, cây trồng san sát. Nhìn độ lớn của cây là người ta biết vườn của ai, vì mỗi nhà trồng cách nhau vài năm. Khu Bàu Me thì sau giải phóng mới trồng dừa. Nhà tôi sống nhờ dừa, kinh tế cũng nhờ nó…”.

“

Giờ nghề này thanh niên không làm đâu, đứa nào chịu làm thì phải là người chịu thương chịu khó.

Ông Nguyễn Văn Trọng ngụ tổ dân phố 9, phường Mũi Né

Quá trình đô thị hóa khiến nhiều vườn dừa xanh mát ở Rạng nhường chỗ cho khu nghỉ dưỡng, khách sạn, nhà hàng. Bóng dừa trong xóm làng vì thế cũng thưa dần. Tuy nhiên, nghề hái dừa vẫn tiếp nối ở những vùng trồng mới như Bàu Me, Thiện Nghiệp, nơi cây dừa tiếp tục nuôi sống nhiều gia đình.

Dừa cho trái quanh năm, đến lứa thu hoạch, người hái thuê lại có việc làm. Cứ thế, nghề được truyền từ cha sang con, từ người đi trước đến những đứa trẻ theo chân người lớn vào vườn. Với nhiều gia đình, hái dừa không chỉ là kế sinh nhai mà còn là chỗ dựa để dựng xây mái ấm.

Trong số ít người còn bám nghề hái dừa ở Hàm Tiến, Thiện Nghiệp, ông Phạm Văn Tân (SN 1965) đã có hơn 30 năm mưu sinh bằng công việc này. Ông đến với nghề từ năm 14 - 15 tuổi, ban đầu chỉ vì mê leo trèo, thích theo chân thanh niên trong xóm đi hái dừa. Khi nghề chưa đem lại thu nhập ổn định, nhà lại nghèo, ông đành bỏ nghề, theo ngư dân ra biển tìm kế sinh nhai. Nhưng biển không phải lúc nào cũng thuận lợi. Sau những chuyến đi không như mong đợi, ông trở về với nghề cũ, gắn bó qua năm tháng, chắt chiu từng buồng dừa trên cao để nuôi các con khôn lớn. “Làm riết rồi quen, nhờ nó mà nuôi con ăn học thành tài, dựng vợ gả chồng”, ông Tân nói. Lời kể giản dị của người đàn ông gầy gò, rắn rỏi gói ghém cả một đời lao động, chắt chiu vì gia đình.

Ngoài 60 tuổi, ông Tân vẫn đều đặn vào vườn mỗi sáng. Nhìn ông thoăn thoắt trên những thân dừa, mới thấm hết cái nhọc nhằn phía sau công việc mưu sinh. Với ông, còn sức là còn làm. “Giờ vẫn còn sức, ngày nào cũng làm. Ở nhà nó mệt lắm, làm cực nhưng mà khỏe”, ông bộc bạch.

Ở xứ Rạng, ông Tân không phải trường hợp duy nhất dành phần lớn cuộc đời gắn bó với nghề hái dừa thuê. Họ thuộc từng khu vườn, quen từng thân cây, lấy sức lực và kinh nghiệm đổi lấy miếng cơm manh áo. Giữa vùng đất đang đô thị hóa, những người thợ ấy vẫn ngày ngày bám nghề, giữ lại một phần nếp sống gắn với những rặng dừa quê nhà.

Chênh vênh nghề xưa...

Nghề hái dừa được ví như “ăn cơm dưới đất, làm việc trên trời”. Câu nói dân dã, đủ gợi lên sự nhọc nhằn và hiểm nguy của công việc. Để theo nghề, người thợ phải đánh đổi bằng sức khỏe, sự gan dạ và cả khả năng giữ bình tĩnh trong những tình huống bất ngờ.

Chiều ở Thiện Nghiệp, những vườn dừa nối nhau xanh rợp. Giữa tán lá, Đỗ Anh Phụng, thợ hái dừa ở tổ dân phố 9, phường Mũi Né, chuẩn bị những dụng cụ quen thuộc: chiếc thang, đai dây và câu liêm sắc bén. Đó là những vật dụng gắn với công việc mưu sinh suốt nhiều năm.

Mới 29 tuổi, anh Phụng đã có 15 năm theo nghề hái dừa thuê. Từ nhỏ, anh đã theo cha vào vườn, dần thuộc lòng từng khu dừa ở địa phương. Những điều tưởng chừng bình thường ấy lại trở thành vốn liếng quý giá của người thợ. “Không nghĩ mình sẽ làm nghề này. Hồi nhỏ theo ba đi hái dừa, thấy ba cực nên phụ làm rồi gắn bó luôn. Hồi mới làm còn sợ độ cao, nhưng giờ quen rồi”, anh Phụng cười nói.

Có sức trẻ và kinh nghiệm tích lũy từ sớm, anh Phụng nhanh chóng leo lên ngọn dừa cao khoảng 30 m. Đôi tay, đôi chân trần bám chắc vào thân cây. Chiếc đai giữ quanh người giúp anh có điểm tựa, thuận tiện thao tác trên cao. Treo mình giữa những tàu lá, anh Phụng một tay ôm thân dừa, tay kia thoăn thoắt dùng câu liêm cắt lá già, phát dọn tán cây rồi hái từng buồng trái. Chỉ ít phút sau, tán dừa đã thông thoáng, những buồng trái lần lượt được đưa xuống đất.

Nguy hiểm không chỉ đến từ độ cao. Rắn, ong vò vẽ ẩn trong tán lá luôn là mối đe dọa, đòi hỏi người thợ phải bình tĩnh quan sát, xử lý và giữ chắc điểm bám. Những kinh nghiệm ấy được tích lũy qua nhiều năm gắn bó với nghề.

Tiền công tính theo số lượng dừa thu hoạch. Một thiên dừa ta, tương đương 1.300 trái, được trả khoảng 200.000 đồng; dừa xiêm từ 150.000-160.000 đồng/thiên. Vào vụ, người thợ có thể hái vài 1.000 trái mỗi ngày, thu nhập cả triệu đồng. Khoản tiền đáng kể ấy đổi lại bằng những giờ làm việc giữa nắng gió và hiểm nguy trên cao.

Ông Nguyễn Chí Tạo, Chủ tịch Hội Nông dân phường Mũi Né cho biết, cây dừa gắn bó lâu đời với đời sống người dân địa phương. Khi đô thị hóa khiến diện tích dừa ở một số khu vực thu hẹp, người dân tiếp tục mở rộng trồng ở Bàu Me, Thiện Nghiệp. Du lịch phát triển cũng làm tăng nhu cầu tiêu thụ dừa, giúp người trồng và người hái duy trì sinh kế, ổn định cuộc sống.

Thế nhưng, giữa những rặng dừa xanh tốt, nghề hái dừa thuê đang dần vắng người theo. Toàn khu vực chỉ còn khoảng 10 người làm nghề. Công việc vất vả, tiềm ẩn nhiều nguy hiểm, đòi hỏi sức khỏe khiến lớp trẻ ít mặn mà nối nghiệp. Phần lớn người còn bám nghề đều đã có nhiều năm kinh nghiệm, trong khi lớp kế cận ngày càng thưa vắng.

Dừa vẫn ra trái theo mùa, nhu cầu thu hoạch vẫn còn, nhưng người đủ sức khỏe và kinh nghiệm để trèo lên những ngọn cây cao hàng chục mét ngày càng ít. Xứ Rạng đổi thay, ông Tân vẫn đều đặn vào vườn mỗi sáng, anh Phụng vẫn tiếp tục bám nghề mưu sinh. Hai thế hệ, 2 hành trình, cùng gặp nhau ở công việc nuôi sống gia đình. Nhưng khi lớp thợ lâu năm dần lớn tuổi, nghề hái dừa đứng trước nỗi lo thiếu người nối nghiệp. Trên những ngọn dừa xứ Rạng, vị ngọt của trái dừa vẫn còn đó, cùng mồ hôi và nhọc nhằn của những người đang cố giữ nghề.