Một Hà Nội trên cao nguyên Lâm Đồng

Giữ nghề xưa trên vùng đất mới

Những đồi cà phê xanh ngát, những vườn dâu tằm trải dài, những ngôi nhà khang trang bên những con đường rộng mở… Nam Ban Lâm Hà hôm nay mang diện mạo của một vùng quê đang phát triển. Ít ai hình dung, gần 50 năm trước, nơi đây từng là vùng đất hoang sơ, nhiều khó khăn, thử thách đối với những người con Hà Nội mới vào lập nghiệp.

Với tinh thần lao động cần cù, nhẫn nại, các thế hệ cư dân đã từng bước khai phá đất đai, phát triển sản xuất, biến vùng đất đỏ bazan thành những vườn cà phê, hồ tiêu, cây ăn trái trù phú. Nhưng hành trang của những người đi mở đất ngày ấy không chỉ có ý chí lập nghiệp.

Cùng với gia đình, họ còn mang theo những nghề truyền thống, những kinh nghiệm lao động được tích lũy qua nhiều thế hệ và tình yêu dành cho quê hương Hà Nội.

Tại thôn Từ Liêm, xã Nam Ban Lâm Hà, chị Nguyễn Thị Tấm đã có hơn 30 năm gắn bó với nghề đan lát, thủ công mỹ nghệ. Từ những nan tre, nứa mộc mạc, qua đôi bàn tay khéo léo của người thợ, những chiếc nong, nia và nhiều sản phẩm phục vụ đời sống được tạo nên.

Nghề đan lát từng gắn với nhu cầu sinh hoạt, sản xuất của người dân, từ lợp mái nhà đến phục vụ chăn nuôi tằm; theo thời gian, một số sản phẩm còn được phát triển theo hướng mỹ nghệ, trang trí.

Cũng ở thôn Từ Liêm, anh Phạm Ngọc Quỳnh đã gắn bó với nghề đan lát suốt 37 năm. Với những người thợ như chị Tấm, anh Quỳnh, công việc không đơn thuần là kế sinh nhai mà còn là sự tiếp nối một phần ký ức của những người đi mở đất. Trong mỗi sản phẩm, bên cạnh sự tỉ mỉ và kinh nghiệm, còn có nếp nghề được trao truyền từ thế hệ trước.

Cùng với đan lát, nghề trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa cũng là một dấu ấn đặc biệt của những người con Hà Nội trên vùng đất mới. Những nong tằm, kén trắng và sợi tơ óng ả không chỉ gợi nhắc nghề truyền thống ở quê nhà mà còn góp phần tạo sinh kế, mở ra hướng phát triển kinh tế cho nhiều gia đình.

Bà Lê Thị Trọng, năm nay 75 tuổi, vào Nam Ban Lâm Hà từ năm 1978. Theo bà, những ngày đầu, gia đình mang theo nghề nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa và duy trì sản xuất bằng phương thức thủ công. Công việc chủ yếu dựa vào sức người, với sự chung tay của các thành viên trong gia đình, người thân và hàng xóm.

Từ những dụng cụ quay tơ thủ công, những công đoạn cần nhiều công sức và sự kiên trì, nghề truyền thống đã cùng gia đình bà đi qua nhiều thăng trầm. Qua thời gian, khi điều kiện sản xuất thay đổi, thế hệ thứ hai tiếp tục phát triển nghề, đầu tư máy móc, mở rộng quy mô và đưa hoạt động sản xuất lên một bước phát triển mới.

“

Những năm đầu, gia đình chủ yếu sản xuất tơ lụa thủ công, dựa vào sức người và sự góp sức của các thành viên, người thân, hàng xóm.

Bà Lê Thị Trọng, 75 tuổi, xã Nam Ban Lâm Hà

Hành trình ấy cho thấy sức sống của nghề truyền thống không chỉ nằm ở việc giữ nguyên cách làm xưa, mà còn ở khả năng thích nghi với đời sống hiện đại. Những giá trị cốt lõi được gìn giữ, trong khi phương thức sản xuất từng bước đổi mới để nghề có thể tiếp tục tồn tại và phát triển.

Gần nửa thế kỷ trên cao nguyên, từ những sản phẩm thủ công phục vụ đời sống đến hoạt động sản xuất quy mô lớn hơn, các nghề truyền thống đã trở thành một phần trong câu chuyện lập nghiệp của người Hà Nội tại Nam Ban Lâm Hà. Đó là câu chuyện về sự cần cù, khả năng thích nghi và ý thức gìn giữ những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Những tên làng mang theo nỗi nhớ quê nhà

Không chỉ lưu giữ qua những nghề truyền thống, dấu ấn Hà Nội tại Nam Ban Lâm Hà còn hiện diện trong những tên làng, tên xóm thân thương.

Thăng Long, Ba Đình, Đống Đa, Từ Liêm, Gia Lâm, Hoàn Kiếm, Đông Anh… Những địa danh gắn với Thủ đô được người dân mang theo trong hành trình xây dựng vùng kinh tế mới, gửi gắm vào đó nỗi nhớ và tình yêu quê hương.

Trên vùng đất mới, những cái tên ấy không chỉ giúp người xa quê tìm thấy sự thân thuộc mà còn trở thành sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại. Qua gần nửa thế kỷ, nhiều thế hệ đã sinh sống, trưởng thành tại Nam Ban Lâm Hà. Với những người từng rời Hà Nội vào lập nghiệp, tên làng gợi nhắc về nơi chôn nhau cắt rốn; với lớp trẻ sinh ra trên cao nguyên, đó là một phần nguồn cội được tiếp nhận qua lời kể của ông bà, cha mẹ.

Từ những tên gọi thân quen, câu chuyện về quê hương Hà Nội được lưu truyền trong mỗi gia đình, trong cộng đồng dân cư và trong đời sống thường ngày. Những ký ức về quê hương, những ngày đầu đến vùng đất mới, những tháng năm cùng nhau khai hoang, dựng nhà, phát triển sản xuất… dần trở thành kỷ niệm chung của một cộng đồng được hình thành từ hành trình di cư đặc biệt.

Sự gắn bó ấy còn được thể hiện qua những món ăn mang hương vị Hà Nội. Giữa cao nguyên Lâm Đồng, bát phở nóng với nước dùng đậm đà, đĩa bánh cuốn mềm mịn hay món bún chả thơm lừng vẫn có sức gợi nhớ đặc biệt đối với những người xa quê.

Đằng sau mỗi món ăn là bí quyết chế biến, khẩu vị và kinh nghiệm được gìn giữ trong từng gia đình. Qua thời gian, những hương vị ấy không chỉ phục vụ nhu cầu ẩm thực của cộng đồng người Hà Nội mà còn trở nên quen thuộc với người dân địa phương. Từ đó, ẩm thực góp thêm sắc màu cho đời sống văn hóa của Nam Ban Lâm Hà.

Với những người gắn bó cùng nghề, giữ hương vị truyền thống cũng là cách gìn giữ ký ức gia đình và tình yêu dành cho quê hương. Còn với những người trẻ, việc tiếp nối nghề gia truyền, tìm hiểu những món ăn của quê cha đất tổ là cách để hiểu hơn về nguồn cội của mình.

Giữa vùng đất cao nguyên, nơi cà phê và dâu tằm đã trở thành hình ảnh quen thuộc, những tên làng, nghề thủ công và món ăn truyền thống cùng tạo nên một không gian văn hóa đặc biệt. Ở đó, Hà Nội không chỉ hiện diện trong ký ức của những người đi trước mà còn hòa vào nhịp sống của các thế hệ sinh ra, lớn lên, làm trù phú hơn mảnh đất Lâm Đồng ngày nay.