Sửa Luật An toàn thực phẩm: Không để thủ tục thành rào cản, không để quản lý có khoảng trống

Chiều 24/10, tại phiên thảo luận Tổ 7 gồm Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng và thành phố Bắc Ninh trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đã tập trung góp ý dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Đồng chí Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tham dự phiên thảo luận tổ.

Đồng chí Y Thanh Hà Niê Kđăm, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng điều hành phiên thảo luận.

Rõ trách nhiệm, giảm thủ tục, không đánh đổi an toàn thực phẩm

Góp ý dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại biểu Dương Khắc Mai, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, đánh giá việc sửa đổi toàn diện luật là cần thiết nhằm khắc phục những bất cập trong quản lý, bảo vệ sức khỏe nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Đại biểu đồng tình với định hướng quản lý theo chuỗi cung ứng, tăng cường kiểm soát nguy cơ và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Tuy nhiên, để đổi mới phương thức quản lý thực sự hiệu quả, các quy định phải rõ trách nhiệm, khả thi và không làm phát sinh những thủ tục hành chính không cần thiết.

Một trong những vấn đề được đại biểu Dương Khắc Mai phân tích là yêu cầu áp dụng thực hành vệ sinh tốt (GHP) và hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh. Theo đại biểu, việc khuyến khích áp dụng các hệ thống quản lý tiên tiến là cần thiết, nhưng phải phân biệt rõ nghĩa vụ giữa từng nhóm cơ sở.

Dù không thuộc diện bắt buộc áp dụng hệ thống quản lý tiên tiến, cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ vẫn có thể phải đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và điều chỉnh quy trình để đáp ứng yêu cầu GHP theo lộ trình. Đây là áp lực đáng kể đối với hộ kinh doanh và cơ sở sản xuất tại những địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

“

Tôi đề nghị hoàn thiện khoản 3 Điều 23 theo hướng làm rõ phạm vi, nghĩa vụ và phương thức đánh giá việc tuân thủ GHP; thực hiện thông qua hoạt động quản lý, hậu kiểm hiện có, không đặt thêm thủ tục chứng nhận riêng.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh

Theo đó, lộ trình áp dụng cần được xây dựng trên cơ sở loại hình sản xuất, mức độ nguy cơ và khả năng đáp ứng của từng nhóm đối tượng; đồng thời gắn với trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ kỹ thuật cho cơ sở nhỏ lẻ.

Đối với các hệ thống quản lý tiên tiến, luật cần xác định những tiêu chí cơ bản về đối tượng bắt buộc áp dụng, đánh giá đầy đủ chi phí tuân thủ, thay vì giao toàn bộ nội dung này cho Chính phủ quy định.

Từ yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm nhưng không gây cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp, đại biểu Dương Khắc Mai cũng đề nghị làm rõ điều kiện tiếp tục lưu thông sản phẩm khi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm bị thu hồi hoặc hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm bị gỡ bỏ.

Theo đại biểu, cần phân biệt trường hợp thu hồi giấy tờ vì lý do hành chính với trường hợp có liên quan đến nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Nếu chưa xác định rõ nguyên nhân mà vẫn cho phép sản phẩm lưu thông, người tiêu dùng có thể đối mặt với rủi ro. Ngược lại, nếu dừng lưu thông trong mọi trường hợp, kể cả sai sót thuần túy về hành chính, doanh nghiệp có thể chịu thiệt hại không cần thiết.

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉ cho phép tiếp tục lưu thông đối với những trường hợp không có căn cứ xác định sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Khi có dấu hiệu liên quan đến an toàn thực phẩm, cơ quan có thẩm quyền phải xác minh, đánh giá và quyết định biện pháp kiểm soát phù hợp; trong thời gian xác minh, có thể áp dụng biện pháp tạm thời theo mức độ nguy cơ.

Bịt kẽ hở, bảo vệ người tiêu dùng và người sản xuất

Nếu đại biểu Dương Khắc Mai tập trung vào cơ chế quản lý, đại biểu Lê Nguyên Thao, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, đi sâu vào những thông tin tưởng chừng nhỏ trên bao bì nhưng có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và hành vi tiêu dùng: thời hạn sử dụng thực phẩm.

Đại biểu đề nghị phân biệt rõ “hạn sử dụng” với “sử dụng tốt nhất trước ngày”, bởi sự thiếu rõ ràng có thể khiến người tiêu dùng hiểu sai. Có người vứt bỏ thực phẩm dù sản phẩm vẫn có thể còn bảo đảm chất lượng và an toàn; ngược lại, có người tiếp tục sử dụng sữa tươi, thịt tươi sau hạn sử dụng vì cho rằng đây chỉ là mốc chất lượng.

Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị bổ sung quy định phân biệt hai mốc thời gian, xác định rõ mốc gắn với an toàn thực phẩm và mốc phản ánh chất lượng tốt nhất của sản phẩm. Đồng thời, cần có danh mục thực phẩm áp dụng từng loại mốc phù hợp với đặc tính của từng nhóm sản phẩm.

Đại biểu Lê Nguyên Thao cũng lưu ý khoảng trống về thông tin sử dụng thực phẩm sau khi mở bao bì. Một sản phẩm có thể có hạn sử dụng dài khi chưa mở nắp, nhưng sau khi mở, thời gian sử dụng an toàn có thể ngắn hơn đáng kể.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định việc ghi rõ thời gian sử dụng tối đa sau khi mở bao bì đối với những nhóm thực phẩm cần thiết như sữa, sản phẩm dinh dưỡng công thức dành cho trẻ em, nước sốt, đồ hộp, đồ uống và sản phẩm lên men. Theo đại biểu, thông tin này cần được quy định phù hợp với từng nhóm sản phẩm để người tiêu dùng có căn cứ bảo quản và sử dụng, hạn chế nguy cơ mất an toàn ngay trong bữa ăn gia đình.

“

Đối với hành vi gian lận nhãn thực phẩm, cần làm rõ quy định cấm cố ý tẩy xóa, sửa chữa, in lại hoặc làm sai lệch ngày sản xuất, hạn sử dụng trên nhãn, bao bì. Cùng với đó, chế tài xử phạt cần đủ sức răn đe, tương xứng với lợi ích bất chính và hậu quả do hành vi vi phạm gây ra, bảo đảm thống nhất với pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và hình sự.

Đại biểu Lê Nguyên Thao, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nêu

Ở góc độ người sản xuất, kinh doanh nông sản, đại biểu Trần Thị Oanh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, đề nghị dự thảo luật quan tâm hơn đến điều kiện thực tế của hộ nông dân, hợp tác xã và cơ sở chế biến quy mô nhỏ.

Theo đại biểu, việc phân loại cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ cần dựa trên tiêu chí rõ ràng về quy mô, tính chất hoạt động và mức độ rủi ro, tránh chồng chéo trong quản lý. Các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc cũng phải có căn cứ pháp lý, phạm vi và lộ trình cụ thể, không đặt ra những tiêu chuẩn vượt quá khả năng đáp ứng của hộ sản xuất, hợp tác xã.

Đại biểu nhấn mạnh, lộ trình thực hiện chính sách cần tính đến chi phí tuân thủ, có thời gian chuyển tiếp phù hợp để người sản xuất chuẩn bị, không làm gián đoạn hoạt động tiêu thụ nông sản.

Đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm lưu giữ thông tin người bán, phối hợp truy xuất nguồn gốc và thu hồi sản phẩm khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Tuy nhiên, cách thức thực hiện cần phù hợp với điều kiện của hộ sản xuất, hợp tác xã quy mô nhỏ, vừa bảo đảm khả năng kiểm soát vừa không tạo thêm gánh nặng thủ tục.

Cộng đồng phải được hưởng lợi từ giá trị di sản

Cũng tại phiên thảo luận, góp ý dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Cil Bri, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, nhấn mạnh yêu cầu gắn phát triển kinh tế văn hóa với bảo tồn di sản, bảo đảm quyền lợi của chủ thể sáng tạo và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu cho rằng văn hóa các dân tộc thiểu số là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, thủ công mỹ nghệ, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực và các sản phẩm sáng tạo mang bản sắc riêng. Tuy nhiên, việc khai thác giá trị văn hóa chỉ có ý nghĩa bền vững khi những người trực tiếp gìn giữ di sản được tham gia thực chất và hưởng lợi tương xứng.

Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế bảo đảm sự tham gia, thỏa thuận và chia sẻ lợi ích với cộng đồng nắm giữ tri thức, thực hành văn hóa truyền thống trong quá trình xây dựng, khai thác và thương mại hóa sản phẩm văn hóa. Đồng thời, cần phân biệt rõ việc sáng tạo sản phẩm mới từ chất liệu văn hóa truyền thống với hành vi sử dụng trái phép hoặc làm sai lệch giá trị văn hóa của cộng đồng.

Một vấn đề khác được đại biểu đặt ra là chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa phải đến được với nghệ nhân, phụ nữ, thanh niên dân tộc thiểu số và các mô hình sản xuất quy mô nhỏ, thay vì chủ yếu tập trung vào doanh nghiệp lớn.

“

Nhiều người có kỹ năng nghề, ý tưởng sáng tạo và trực tiếp gìn giữ văn hóa truyền thống nhưng còn hạn chế về vốn, quản trị, thiết kế sản phẩm, tiếp thị số và kết nối thị trường. Nếu điều kiện tiếp cận chính sách quá phức tạp, những chủ thể này có thể khó thụ hưởng hỗ trợ dù đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn và phát huy di sản.

Đại biểu Cil Bri, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng

Vì vậy, đại biểu kiến nghị thiết kế cơ chế hỗ trợ phù hợp với cá nhân, hộ kinh doanh, tổ hợp tác, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ; chú trọng đào tạo nghề gắn với thị trường, tư vấn pháp lý, sở hữu trí tuệ, thiết kế sản phẩm, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và kết nối du lịch.

Đại biểu cũng lưu ý việc lựa chọn sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm không nên chỉ dựa vào khả năng thương mại, mức độ lan tỏa hay tiềm năng xuất khẩu. Những sản phẩm góp phần bảo tồn tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật trình diễn, nghề thủ công và tri thức truyền thống có thể chưa tạo ra doanh thu lớn ngay từ đầu nhưng mang giá trị lâu dài đối với việc gìn giữ, trao truyền di sản. Do đó, tiêu chí đánh giá và lựa chọn sản phẩm được hỗ trợ cần tính đến giá trị bảo tồn, mức độ tham gia của cộng đồng và khả năng phát huy bản sắc văn hóa.

Để các chính sách đi vào cuộc sống, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi địa phương được chủ động quyết định, các tiêu chí tối thiểu thống nhất trên toàn quốc, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan và nguồn lực thực hiện. Việc phân cấp cần gắn với hướng dẫn cụ thể, bảo đảm địa phương có đủ điều kiện tổ chức triển khai.

Những ý kiến tại phiên thảo luận Tổ 7 cho thấy các ĐBQH tỉnh Lâm Đồng không chỉ tập trung vào việc hoàn thiện câu chữ của dự thảo luật, mà còn đi sâu vào khả năng thực thi và tác động thực tế của từng quy định. Từ an toàn thực phẩm đến phát triển công nghiệp văn hóa, điểm chung trong các kiến nghị là chính sách phải rõ trách nhiệm, có trọng tâm, phù hợp thực tiễn và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.