Lâm Đồng chuẩn bị nền tảng phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử

Chuẩn bị ngay tại cơ sở sử dụng

Tại Phòng khám Đa khoa Tâm Bình (phường Hàm Thắng, tỉnh Lâm Đồng), công tác kiểm định máy chụp cắt lớp vi tính (CT) đang được triển khai theo quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt. Kiểm định viên sử dụng thiết bị mẫu chuyên dụng (phantom) đặt vào buồng chụp để thu thập các thông số vận hành và kiểm tra chất lượng hình ảnh đối chứng. Thông số và hình ảnh thu nhận trong buổi kiểm định sẽ được xử lý, đánh giá trước khi có kết luận về chất lượng máy. Cùng với máy CT, máy X-quang tổng hợp của phòng khám cũng nằm trong đợt kiểm định này.

Bác sĩ Trần Quốc Hùng, Trưởng Phòng khám Đa khoa Tâm Bình, cho biết tại thời điểm ghi nhận, phòng khám có một máy CT và một máy X-quang tổng hợp đã được cấp phép; một máy X-quang nha khoa đang làm thủ tục xin cấp phép. Nhân viên phụ trách được tham gia tập huấn an toàn bức xạ định kỳ, các thiết bị được tổ chức kiểm định theo quy định. Theo bác sĩ Hùng, phòng khám bố trí che chắn phòng chụp, biển cảnh báo và trang bị áo chì. Trong khám, chữa bệnh, bác sĩ chỉ định chụp khi cần thiết, tuân thủ quy trình chuyên môn và đặc biệt lưu ý trường hợp phụ nữ mang thai.

Đây cũng là những yêu cầu được bà Phạm Thị Nhâm, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh khi trao đổi về an toàn bức xạ trong y tế. Theo bà Nhâm, X-quang là thiết bị cần thiết trong y tế hiện đại. Việc sử dụng phải đáp ứng các điều kiện về khai báo, cấp phép, phòng đặt máy, đào tạo người vận hành và trang bị bảo hộ. Khi đánh giá an toàn, cần kiểm tra các thông số kỹ thuật của thiết bị, điều kiện phòng chụp và mức độ rò rỉ bức xạ ra khu vực xung quanh. Việc sử dụng đúng chỉ định, phù hợp chuyên môn có ý nghĩa trực tiếp đối với sức khỏe người bệnh và sự an toàn của nhân viên y tế.

Trong kế hoạch phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử, tỉnh xác định mở rộng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh, điện quang can thiệp, y học hạt nhân và xạ trị theo nhu cầu khám, chữa bệnh. Đào tạo bác sĩ, nhân lực vật lý y khoa và kỹ thuật viên được đặt cùng yêu cầu đầu tư, sử dụng thiết bị.

Lựa chọn ứng dụng theo nhu cầu thực tế

Kế hoạch ban hành kèm theo Quyết định số 4228/QĐ-UBND ngày 20/8/2026 của UBND tỉnh Lâm Đồng xác định tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có thế mạnh của Lâm Đồng, tránh dàn trải. Các ứng dụng phải phù hợp với điều kiện địa phương và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Để cụ thể hóa định hướng, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với các ngành, địa phương, viện nghiên cứu và doanh nghiệp nắm bắt nhu cầu, đề xuất nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển giao. Việc lựa chọn công nghệ gắn với đơn vị sử dụng kết quả và khả năng tổ chức thực hiện.

Trong nông nghiệp, tỉnh xác định nghiên cứu, tiếp cận kỹ thuật bức xạ trong chọn tạo giống, kiểm soát sinh vật gây hại, bảo quản, kiểm dịch và nâng cao chất lượng nông sản, thủy sản. Kế hoạch cũng khuyến khích sử dụng sản phẩm, chế phẩm được tạo ra bằng công nghệ bức xạ.

Đối với chiếu xạ kiểm dịch và bảo quản nông sản, định hướng hiện nay là nghiên cứu, phát triển ứng dụng và kết nối dịch vụ cho sản phẩm có nhu cầu. Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất các nhiệm vụ phù hợp, lồng ghép vào chương trình khoa học và công nghệ, kế hoạch phát triển địa phương. Nhu cầu của doanh nghiệp, cơ sở sản xuất là căn cứ để xác định đối tượng và mục đích ứng dụng.

Trong công nghiệp, các hướng ưu tiên gồm công nghệ bức xạ, đồng vị phóng xạ, kiểm tra không phá hủy, kỹ thuật đánh dấu và soi chiếu. Đến năm 2030, tỉnh chú trọng những công nghệ có nhu cầu sử dụng lớn, tính cạnh tranh cao, phục vụ sản xuất và kiểm tra chất lượng.

Đối với tài nguyên, môi trường, kế hoạch đặt ra nhiệm vụ tiếp cận kỹ thuật bức xạ và kỹ thuật hạt nhân trong điều tra, đánh giá tài nguyên nước, quan trắc và kiểm soát môi trường. Các nội dung nghiên cứu gồm ô nhiễm nước mặt, nước ngầm, bồi lắng, bồi xói và hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu.

Chuẩn bị nhân lực và hạ tầng ứng dụng năng lượng nguyên tử

Lâm Đồng có nền tảng nghiên cứu hạt nhân tại Đà Lạt. Hoạt động nghiên cứu, sản xuất đồng vị phóng xạ và dịch vụ kỹ thuật của các cơ sở khoa học trên địa bàn là điều kiện để địa phương kết nối chuyên gia, tiếp cận công nghệ và đào tạo nhân lực. Kế hoạch của tỉnh định hướng tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức khoa học, công nghệ. Hoạt động trao đổi chuyên môn, đào tạo, chuyển giao được gắn với nhu cầu ứng dụng trong từng lĩnh vực.

Để đáp ứng nhu cầu phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử, tỉnh chú trọng đào tạo cán bộ quản lý, đội ngũ nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, nhân lực hỗ trợ kỹ thuật về đo kiểm và đánh giá an toàn bức xạ. Việc đào tạo cần bảo đảm đủ người, đáp ứng yêu cầu chuyên môn của từng công việc. Riêng lĩnh vực y tế, tỉnh ưu tiên bồi dưỡng bác sĩ, nhân lực vật lý y khoa và kỹ thuật viên cho các chuyên ngành điện quang, y học hạt nhân, xạ trị.

Theo Kế hoạch số 4844/KH-SKHCN ngày 30/9/2026, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ khảo sát nhu cầu của các đơn vị để xây dựng nội dung đào tạo. Đến năm 2030, mỗi năm sở tổ chức hoặc phối hợp tổ chức ít nhất một hoạt động tập huấn, hội thảo hoặc bồi dưỡng chuyên môn. Nội dung tập trung vào quản lý an toàn bức xạ, an ninh nguồn phóng xạ, kiểm tra cơ sở và ứng phó sự cố; đồng thời cập nhật các quy định, kiến thức và tiến bộ kỹ thuật phục vụ công việc.

Cùng với đào tạo nhân lực, sở xây dựng nhiệm vụ và dự toán kinh phí theo lộ trình, ưu tiên những nội dung cấp thiết về quản lý và an toàn bức xạ. Các đề xuất đầu tư, chuyển giao công nghệ được xem xét trên cơ sở nhu cầu sử dụng, đội ngũ chuyên môn và hạ tầng kỹ thuật của đơn vị tiếp nhận.

Quản lý thiết bị, nguồn phóng xạ trên nền tảng số

Khi phạm vi ứng dụng mở rộng, thông tin về cơ sở, thiết bị và nguồn phóng xạ cần được cập nhật để phục vụ quản lý. Số hóa hồ sơ, dữ liệu vì vậy là một nhiệm vụ trong kế hoạch triển khai của Sở Khoa học và Công nghệ. Sở xác định rà soát, chuẩn hóa thông tin về các cơ sở bức xạ; cập nhật tình trạng hoạt động của thiết bị, nguồn phóng xạ và những thay đổi trong sử dụng, di chuyển, lưu giữ. Các công cụ hỗ trợ tổng hợp, tra cứu, theo dõi được đưa vào nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng. Cùng với dữ liệu, kế hoạch đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực thẩm định, kiểm tra và giám sát. Hoạt động hướng dẫn, kiểm tra hằng năm chú trọng các cơ sở có nguy cơ cao, đồng thời hỗ trợ đơn vị sử dụng thực hiện quy định về an toàn.

Công tác chuẩn bị còn bao gồm khả năng ứng phó khi có sự cố. Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Công an tỉnh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Sở Y tế và các địa phương rà soát phương án, lực lượng, phương tiện và cơ chế phối hợp. Các hoạt động diễn tập được đưa vào lộ trình để kiểm tra khả năng phối hợp, xử lý tình huống. Việc chuẩn bị lực lượng và phương tiện được gắn với điều kiện thực tế của địa phương, trách nhiệm của cơ quan quản lý và cơ sở sử dụng bức xạ.

Theo kế hoạch của UBND tỉnh, Sở Khoa học và Công nghệ làm đầu mối theo dõi, tổng hợp kết quả triển khai của các ngành, địa phương và báo cáo hằng năm. Các nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển giao, đào tạo và bảo đảm an toàn được phân công cơ quan chủ trì, thời gian thực hiện và sản phẩm dự kiến. Kết quả thực hiện là căn cứ để tỉnh xem xét, điều chỉnh nhiệm vụ phù hợp với nhu cầu phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử tại địa phương.

“

Đến năm 2030: Quản lý 100% cơ sở bức xạ hoặc có hoạt động ứng dụng năng lượng nguyên tử trên nền tảng số.
- Đến năm 2035: Ứng dụng đột biến phóng xạ để chọn tạo thêm 1 - 2 giống cây trồng chủ lực có khả năng thích ứng cao với biến đổi khí hậu.
- Các năm 2027 và 2029: Dự kiến tổ chức diễn tập ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân cấp tỉnh theo kế hoạch của Sở Khoa học và Công nghệ.
- Tầm nhìn đến năm 2050: Phấn đấu trở thành một trong các trung tâm đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng năng lượng nguyên tử của cả nước.

Kế hoạch ban hành kèm theo Quyết định số 4228/QĐ-UBND ngày 20/8/2026 và Kế hoạch số 4844/KH-SKHCN ngày 30/9/2026.