Giám sát để giữ rừng - từ nghị trường đến hành động

Tại Lâm Đồng, sau chuyên đề giám sát công tác quản lý, bảo vệ rừng giai đoạn 2021 - 2025, một số địa phương, đơn vị chủ rừng đã rà soát nhiệm vụ, tăng cường phối hợp và triển khai các giải pháp khắc phục. Việc thu hồi đất lâm nghiệp bị lấn chiếm, ứng dụng công nghệ trong tuần tra hay phát huy vai trò cộng đồng dân cư cho thấy tác động bước đầu của giám sát.

Từ kiến nghị đến việc làm cụ thể

Tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bình Thuận, những vấn đề được Đoàn giám sát đặt ra đã trở thành cơ sở để điều chỉnh phương pháp quản lý, lồng ghép nhiệm vụ khắc phục vào kế hoạch hoạt động năm 2026 và các năm tiếp theo.

Ông Nguyễn Ngọc Cường, Chủ tịch Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bình Thuận cho biết, đơn vị chú trọng ứng dụng nền tảng số và bản đồ chuyên dụng phục vụ tuần tra. Việc sử dụng các ứng dụng như Locus Map, Vtool và hệ thống FRMS của tỉnh giúp lực lượng bảo vệ rừng chủ động hơn trong theo dõi diễn biến rừng và phát hiện biến động. Cùng với đó, công ty đẩy nhanh việc hoàn thiện hồ sơ pháp lý về đất đai, chuẩn bị phương án sử dụng đất và phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 2026 - 2030.

Điểm đáng chú ý là các giải pháp không chỉ hướng đến cải thiện quy trình nghiệp vụ mà còn tập trung xử lý tồn tại kéo dài. Trong 9 tháng năm 2026, đơn vị đã thu hồi gần 30 ha đất bị lấn chiếm từ những năm trước để đưa vào trồng rừng và quản lý; đồng thời không phát sinh vụ lấn chiếm mới có quy mô lớn trên địa bàn.

Dẫu vậy, ông Cường cũng thẳng thắn phản ánh những vướng mắc vượt thẩm quyền: Doanh nghiệp còn gặp khó khăn về kinh phí bảo vệ rừng, chi phí quản lý diện tích rừng tự nhiên và vướng mắc liên quan đến tiền thuê đất rừng tự nhiên tại xã Tân Lập với số tiền gần 1,5 tỷ đồng mỗi năm chưa được tháo gỡ dứt điểm. Nếu chỉ yêu cầu chủ rừng nâng cao trách nhiệm mà chưa xử lý các vướng mắc về cơ chế, kinh phí và thẩm quyền, hiệu quả quản lý khó có thể cải thiện đồng đều.

Từ chính quyền cơ sở đến cộng đồng giữ rừng

Ở cấp xã, yêu cầu nổi bật sau giám sát là tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về lâm nghiệp trong điều kiện bộ máy phân cấp có sự thay đổi. Xã Trường Xuân hiện có hơn 8.517 ha rừng tự nhiên và rừng trồng, tỷ lệ che phủ rừng duy trì trên 25%.

Ông Phan Quốc Lập, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Trường Xuân cho biết, địa phương xác định việc thực hiện kiến nghị sau giám sát là nhiệm vụ gắn trực tiếp với trách nhiệm quản lý nhà nước. Các kiến nghị được cụ thể hóa thành nhiệm vụ, phân công rõ trách nhiệm, thời hạn thực hiện và kết quả kiểm tra. Nhờ đó, trong 9 tháng năm 2026, trên diện tích rừng do UBND xã quản lý xảy ra 5 vụ vi phạm, gây thiệt hại 1,161 ha, giảm 2 vụ và 0,0229 ha so với cùng kỳ năm 2025. Mức giảm số vụ là tín hiệu tích cực, nhưng địa phương xác định việc nâng cao chất lượng ngăn chặn từ sớm vẫn rất cần thiết.

Tại xã Lạc Dương - địa phương có diện tích đất có rừng và đất lâm nghiệp trên 71.000 ha - vai trò của cộng đồng dân cư được phát huy mạnh mẽ. Điển hình là mô hình “Khu dân cư tham gia phòng, chống tội phạm trên lĩnh vực quản lý, bảo vệ rừng” tại thôn Liêng Bông. Anh Kon Sơ Ha Hang, Tổ trưởng mô hình cho biết, các thành viên nhận khoán, quản lý hơn 882 ha rừng thuộc tiểu khu 131 và 136. Thời gian qua, diện tích do mô hình quản lý không xảy ra vi phạm pháp luật về lâm nghiệp. Ông Cil Duin, Phó Chủ tịch HĐND xã Lạc Dương đánh giá: Khi người dân hiểu rõ trách nhiệm, chủ động giám sát địa bàn và không đánh đổi tài nguyên lấy lợi ích trước mắt, khả năng phòng ngừa vi phạm từ cơ sở được nâng lên rõ rệt.

Những “nút thắt” pháp lý hậu giám sát

Mặc dù có những chuyển động tích cực nhưng vẫn còn những “khoảng trống” cần tiếp tục lấp đầy. Một số kiến nghị từ đợt giám sát chưa được thực hiện triệt để, xoay quanh việc xử lý dứt điểm tình trạng lấn chiếm đất lâm nghiệp, chậm phê duyệt phương án quản lý rừng bền vững, vướng mắc trong chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng…

Đặc biệt, thực trạng “chưa có chế tài mạnh sau giám sát của HĐND” đang là một “nút thắt” pháp lý lớn. Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND hiện nay chủ yếu dừng lại ở việc kiến nghị, yêu cầu UBND hoặc các cơ quan chức năng sửa đổi, xử lý; chưa có quy định cụ thể về hình thức kỷ luật hay chế tài kinh tế trực tiếp khi kiến nghị không được thực hiện.

Không chỉ vậy, nhiều đoàn giám sát sau khi ban hành kết luận thì thiếu nguồn lực hoặc thời gian để tổ chức “hậu giám sát”. Phần lớn đại biểu HĐND (đặc biệt là cấp xã) làm việc theo chế độ kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn sâu về lâm nghiệp nên gặp khó khăn khi thẩm tra, đánh giá kỹ thuật lâm sinh hay hồ sơ quản lý rừng. Ngân sách bố trí cho hoạt động khảo sát, giám sát chuyên đề còn thấp, thiếu các công cụ hiện đại để kiểm tra biến động rừng ngoài thực địa.

Kỳ 1: Không thể chậm trễ giám sát

Kỳ 2: Những khoảng trống phía sau màu xanh đại ngàn

(Còn nữa)