Việt Nam làm chủ kỹ thuật phát triển ba mẫu pháo tự hành hiện đại PTH-130, PTH-152 và PTH-01

Ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam đã lần lượt ra mắt ba mẫu pháo tự hành nội địa bao gồm PTH-130, PTH-152 và PTH-01. Đây là bước chuyển dịch kỹ thuật đáng chú ý, phản ánh nỗ lực đáp ứng các yêu cầu tác chiến hiện đại khi năng lực phản pháo và thiết bị bay không người lái đang thay đổi cục diện chiến trường mặt đất.

Áp lực phản pháo và sự thay đổi trong học thuyết tác chiến

Dù vẫn giữ vai trò nòng cốt trong việc chi viện hỏa lực mặt đất, các loại pháo xe kéo truyền thống hiện đối mặt với nguy cơ bị tiêu diệt rất lớn trước sự phổ biến của máy bay không người lái (UAV) và hệ thống trinh sát hỏa lực tầm xa. Sự xuất hiện của máy tính điều khiển hỏa lực cùng các loại đạn dẫn đường chính xác khiến thời gian phản pháo bị rút ngắn đáng kể.

Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Dịch vụ Hoàng gia Anh (RUSI), trong giai đoạn đầu xung đột tại Ukraine, pháo binh Nga từng mất trung bình khoảng 30 phút để đáp trả mục tiêu. Tuy nhiên, khi có UAV chỉ điểm trực tiếp, khoảng thời gian này giảm xuống chỉ còn từ 3 đến 5 phút. Thực tế từ cuộc chiến Nagorno-Karabakh năm 2020 cũng cho thấy pháo binh đặt trong công sự hở rất dễ bị UAV tìm diệt, dẫn đến tổn thất ít nhất 152 khẩu pháo và 71 bệ pháo phản lực phóng loạt.

Trước thách thức trên, giải pháp hàng đầu được áp dụng là triệt để cơ động theo phương châm cơ động nhanh, triển khai bắn và rút lui ngay lập tức. Muốn vậy, hệ thống vũ khí phải giảm bớt các thao tác thủ công tốn thời gian như đo đạc vị trí trận địa và tính toán phần tử bắn. Đồng thời, việc tận dụng các loại pháo kéo hiện có để lắp lên khung gầm xe bánh lốp hoặc bánh xích được xem là phương án tối ưu về mặt chi phí và duy trì chuỗi hậu cần kỹ thuật sẵn có.

PTH-130 và PTH-152: Giải pháp hỏa lực bánh lốp cơ động cao

Mẫu pháo tự hành PTH-130 được phát triển dựa trên giải pháp đưa lựu pháo nòng dài M-46 cỡ 130 mm lên khung gầm xe tải 8×8. Đây là dòng pháo tầm xa đã phục vụ lâu năm trong biên chế Quân đội Nhân dân Việt Nam, việc tự hành hóa giúp nâng cao rõ rệt hiệu suất chiến đấu mà không làm xáo trộn hệ thống bảo đảm đạn dược và kỹ thuật.

Việc lựa chọn cấu hình xe tải 8×8 mang lại ba lợi thế kỹ thuật rõ rệt: cung cấp tải trọng đủ lớn để chở nòng pháo dài cùng cơ số đạn dự trữ, tạo không gian lắp đặt cabin bọc thép bảo vệ kíp chiến đấu, và bảo đảm độ ổn định cần thiết khi khai hỏa nhằm duy trì độ chính xác của đường đạn.

Song song với PTH-130, tổ hợp PTH-152 do Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) nghiên cứu cũng áp dụng triết lý hoán cải hỏa lực sẵn có. Khẩu pháo D-20 cỡ 152 mm được bố trí trên bệ xoay phía sau buồng lái bọc giáp dành cho kíp chiến đấu từ 5 đến 6 người.

Khả năng bắn đa hướng từ bệ xoay cho phép PTH-152 chuyển hướng hỏa lực sang nhiều mục tiêu khác nhau mà không bắt buộc phải điều chỉnh hướng đỗ của xe. Thêm vào đó, đạn dược được bố trí trực tiếp trong cụm tháp pháo giúp thao tác nạp đạn nhanh chóng và an toàn hơn cho pháo thủ. Hiện Bộ Quốc phòng đã giao Viettel và Học viện Kỹ thuật quân sự khẩn trương hoàn thiện các giai đoạn thử nghiệm, nghiệm thu để bàn giao cho Bộ Tư lệnh Pháo binh - Tên lửa.

PTH-01: Pháo tự hành bánh xích chuyên biệt cho địa hình sông nước

Khác biệt với cấu hình bánh lốp tập trung vào tốc độ trên đường trường, mẫu pháo tự hành bánh xích PTH-01 hướng tới khả năng vượt địa hình hiểm trở và sông ngòi. Theo số liệu từ Tổng cục Công nghiệp quốc phòng, xe có trọng lượng gần 16 tấn, trang bị động cơ diesel công suất 300 mã lực, tốc độ di chuyển tối đa đạt 60 km/h và mang pháo 122 mm.

Khí tài này kế thừa thiết kế nền tảng của dòng pháo tự hành 2S1 do Liên Xô sản xuất, vốn đã phục vụ trong quân đội từ những năm 1980 nhưng với số lượng hạn chế. Việc phát triển PTH-01 giúp giải quyết nhu cầu hỏa lực trực thuộc các sư đoàn bộ binh trong điều kiện tác chiến nội địa.

Đặc tính nổi bật của PTH-01 là khả năng bơi lội vượt chướng ngại nước mà không cần bước chuẩn bị phức tạp, rất phù hợp với đặc điểm địa hình nhiều kênh rạch. Mẫu pháo mới cũng được bổ sung kính ngắm phục vụ tác chiến đêm và hệ thống điều hòa không khí cho kíp xe. Đáng chú ý, Nhà máy Z125 đã làm chủ đề tài chế tạo pháo 122 mm mã hiệu PX-122-01 để lắp trên PTH-01, khẳng định năng lực tự chủ công nghệ sản xuất nòng pháo cỡ nòng này phục vụ nhu cầu duy tu và chế tạo mới khí tài pháo binh trong nước.