Mở “mạch dẫn” cho cực tăng trưởng năng lượng Lâm Đồng

Từ nguồn điện mới đến mạng lưới truyền tải liên vùng

Trong danh mục đang được tỉnh xem xét có 4 dự án nguồn điện với tổng công suất 181 MW gồm: Nhà máy Thủy điện Thác Ba công suất 18 MW; Thủy điện Đrây H’Linh 4 công suất 45 MW; Thủy điện Đức Hạnh công suất 22 MW và Nhà máy điện mặt trời trên hồ thủy điện Đại Ninh công suất 96 MW.

Điểm đáng chú ý là các dự án được bố trí trên nhiều vùng địa lý khác nhau, từ xã La Dạ, Hàm Thạnh đến Đắk Wil, Hoài Đức, Trà Tân và Ninh Gia. Sự phân bố này cho thấy không gian phát triển năng lượng của tỉnh đang được mở rộng, khai thác đồng thời lợi thế thủy năng, mặt nước và bức xạ mặt trời.

Trong đó, Nhà máy điện mặt trời trên hồ thủy điện Đại Ninh là dự án có cách tiếp cận đáng chú ý. Dự án dự kiến sử dụng khoảng 179,96 ha, phần lớn là mặt nước và khu vực thuộc hồ thủy điện hiện hữu; công suất thiết kế 96 MW, sản lượng điện bình quân khoảng 192 triệu kWh mỗi năm, tổng vốn đầu tư hơn 1.606 tỷ đồng. Các tấm pin được lắp đặt trên hệ thống phao nổi, kết nối với trạm biến áp và đường dây 220 kV để hòa điện vào hệ thống quốc gia.

Việc kết hợp điện mặt trời với hồ thủy điện giúp tận dụng hạ tầng sẵn có và hạn chế áp lực sử dụng đất. Nếu hoàn thành theo đề xuất, dự án sẽ đóng điện vào cuối quý II/2028, bổ sung một lượng điện sạch đáng kể cho hệ thống.

2 dự án thủy điện mới cũng có quy mô đầu tư lớn. Thủy điện Đrây H’Linh 4 tại xã Đắk Wil có tổng vốn 1.097,5 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành trong quý IV/2029. Thủy điện Đức Hạnh tại các xã Hoài Đức và Trà Tân có tổng vốn 809 tỷ đồng, dự kiến đưa vào hoạt động chậm nhất trong quý II/2030.

Kết quả thẩm định bước đầu cho thấy cả 2 dự án phù hợp quy hoạch, nằm ngoài quy hoạch vùng lâm nghiệp và không chồng lấn đất quốc phòng, an ninh, di sản văn hóa hay khu vực khoáng sản.

Tuy nhiên, việc triển khai vẫn cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý và yêu cầu liên quan đến đất đai, môi trường, tài nguyên theo quy định.

Bên cạnh các dự án phát điện, đường dây 500 kV Ninh Sơn - Chơn Thành là công trình có tổng vốn đầu tư dự kiến lớn nhất trong danh mục, hơn 9.105 tỷ đồng. Theo hồ sơ đề xuất, tuyến đường dây 2 mạch dài khoảng 268 km, đi qua Khánh Hòa, Lâm Đồng và Đồng Nai, dự kiến đóng điện vào cuối năm 2027.

Công trình được kỳ vọng tăng cường liên kết hệ thống điện Nam Trung Bộ - miền Nam, nâng cao khả năng truyền tải và giải tỏa công suất các nguồn năng lượng tái tạo. Đây cũng là mắt xích quan trọng trong việc nâng cao năng lực cung ứng điện cho các khu vực có nhu cầu phụ tải lớn.

Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Truyền tải điện Quốc gia Bùi Văn Kiên cho biết, đường dây 500 kV Ninh Sơn - Chơn Thành là công trình truyền tải trọng điểm, có ý nghĩa đặc biệt trong giải tỏa nguồn điện và tăng cường liên kết lưới điện giữa miền Trung với miền Nam. Sự phối hợp của địa phương trong hoàn thiện chủ trương đầu tư, hướng tuyến và giải phóng mặt bằng sẽ quyết định khả năng hoàn thành dự án đúng tiến độ.

Riêng tại Lâm Đồng, phần tuyến đi qua địa bàn tỉnh kéo theo khối lượng công việc đáng kể về khảo sát, bồi thường, giải phóng mặt bằng và thủ tục liên quan đến đất lâm nghiệp. Nếu những khâu này không được xử lý kịp thời, tiến độ xây dựng công trình có thể chịu áp lực, ảnh hưởng đến kế hoạch hoàn thiện mạng lưới truyền tải.

Gỡ vướng thủ tục, siết trách nhiệm tiến độ

Với tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 13.268 tỷ đồng, các dự án nguồn và lưới điện mở ra dư địa phát triển mới cho ngành năng lượng Lâm Đồng. Khi được triển khai đồng bộ, hệ thống điện có thêm nguồn cung và năng lực truyền tải, tạo điều kiện đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh, đồng thời hỗ trợ thu hút các dự án công nghiệp và dịch vụ sử dụng nhiều năng lượng.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Hồng Hải nhấn mạnh: “Năng lượng là đầu vào của mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh”. Theo đó, phát triển nguồn điện cần gắn với năng lực truyền tải, hạn chế nguy cơ nguồn điện được đầu tư nhưng không thể phát huy hiệu quả do hạ tầng lưới điện chưa đáp ứng.

Dù vậy, quy mô vốn và sự phù hợp quy hoạch chưa đủ bảo đảm một dự án có thể triển khai đúng kế hoạch. Thực tế tại Nhà máy Thủy điện Thác Ba cho thấy những vướng mắc kéo dài về thủ tục có thể khiến dự án chậm nhiều năm so với tiến độ ban đầu.

Dự án được cấp giấy chứng nhận đầu tư từ năm 2013. Theo tiến độ điều chỉnh năm 2019, công trình phải hoàn thành trong quý I/2021, nhưng đến nay vẫn chưa được giao đất và chưa triển khai xây dựng.

Nhà đầu tư hiện đề nghị tăng tổng vốn từ 537 tỷ đồng lên 650 tỷ đồng, bổ sung trạm biến áp và đường dây 110 kV, đồng thời điều chỉnh thời điểm phát điện thương mại sang quý IV/2029. Diện tích sử dụng đất cũng được đề xuất giảm từ khoảng 111,7 ha xuống còn 62,8 ha.

Việc tiếp tục dự án có cơ sở về quy hoạch, song thời gian chậm kéo dài cho thấy yêu cầu phải ràng buộc rõ trách nhiệm. Nhà đầu tư cần chứng minh năng lực tài chính, xây dựng tiến độ chi tiết và ký cam kết thực hiện. Nếu tiếp tục vi phạm tiến độ hoặc không hoàn thành nghĩa vụ, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét xử lý theo quy định, tránh để tài nguyên bị giữ chỗ nhưng không tạo ra giá trị.

Đối với đường dây 500 kV Ninh Sơn - Chơn Thành, kết quả rà soát sơ bộ cho thấy diện tích rừng và đất lâm nghiệp bị ảnh hưởng tại các vị trí móng trụ trên địa bàn Lâm Đồng khoảng 41,39 ha.

Khoảng 275,72 ha đất thuộc các loại rừng nằm trong hành lang tuyến vẫn được tiếp tục sử dụng đúng mục đích, nhưng phải tuân thủ nghiêm yêu cầu bảo vệ an toàn công trình điện lực, phòng cháy, chữa cháy rừng và bồi thường thiệt hại theo quy định.

Vì vậy, thách thức lớn nhất không nằm ở việc dự án có phù hợp quy hoạch hay không, mà là khả năng phối hợp giữa cơ quan quản lý, địa phương và nhà đầu tư. Từng vị trí móng trụ, từng phần diện tích rừng, từng phương án bồi thường đều phải được xác định chính xác, công khai và giải quyết từ sớm.

Hơn 13.268 tỷ đồng chỉ thực sự trở thành nguồn lực phát triển khi các dự án được triển khai đúng pháp luật, đưa vào vận hành theo kế hoạch và phát huy hiệu quả. Khi nguồn phát được kết nối với hạ tầng truyền tải đồng bộ, Lâm Đồng sẽ có thêm điều kiện bảo đảm cung ứng điện, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo hướng xanh, bền vững.