Thay đổi cách nghĩ, nếp làm trong vùng đồng bào Chăm

Từ vườn táo ứng dụng kỹ thuật cao, mô hình nuôi thỏ đến làng gốm Bình Đức đưa sản phẩm lên không gian số, đồng bào Chăm đang từng bước biến lợi thế bản địa thành giá trị kinh tế, mở hướng sinh kế mới và gìn giữ bản sắc văn hóa trong nhịp sống hiện đại.

Từ sản xuất theo kinh nghiệm đến tư duy kinh tế hàng hóa

Trong bối cảnh thị trường liên tục thay đổi, muốn nâng cao đời sống, người dân không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm sẵn có, mà cần chủ động tiếp cận khoa học kỹ thuật, tổ chức sản xuất bài bản và tìm đầu ra ổn định.

Với vùng đồng bào Chăm, chuyển biến ấy càng có ý nghĩa khi phát triển kinh tế phải gắn với phát huy nội lực, bảo tồn văn hóa và khai thác hiệu quả lợi thế địa phương.

Tại xã Tuy Phong, sự chuyển đổi trong canh tác táo đang cho thấy hiệu quả rõ nét. Toàn xã có hơn 137 ha táo, trong đó hơn 92% diện tích được trồng trong nhà lưới, năng suất bình quân đạt 45 – 50 tấn/ha/năm.

Nhiều nhà vườn đã chủ động nguồn nước, dinh dưỡng, phòng trừ sâu bệnh, chuyển sang sản xuất theo hướng VietGAP, hữu cơ và liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Mô hình trồng táo dây sạch không chỉ là một hướng đi về nông nghiệp an toàn, mà đang khẳng định vị thế của một “động lực kinh tế” mới - nơi giá trị thương phẩm vượt trội minh chứng cho tư duy sản xuất tiệm cận thị trường.

Từ thực tế thâm canh tại thôn Tuy Tịnh 2, xã Tuy Phong, chị Lưu Thị Minh - người phụ nữ Chăm dám bước qua lối canh tác truyền thống, đã biến 5 sào táo dây thành “điểm sáng” nông nghiệp an toàn.

Không đánh đổi chất lượng lấy năng suất ngắn hạn, chị kiên trì kiểm soát quy trình sạch, tối ưu hóa chi phí và tạo ra dòng sản phẩm chuẩn vị, đáp ứng trọn vẹn yêu cầu khắt khe của người tiêu dùng.

Thành công từ 5 sào táo của chị Minh đã đưa ra lời giải đắt giá cho bài toán làm giàu trên đất quê hương: Nông nghiệp sạch chỉ thực sự bền vững khi người sản xuất dám đổi mới tư duy, lấy chất lượng làm sức mạnh cạnh tranh cốt lõi.

Từ thực tế sản xuất, người trồng táo ngày càng chú trọng chất lượng nông sản thay vì chỉ quan tâm sản lượng. Theo số liệu tại địa phương, mô hình thâm canh táo theo hướng hữu cơ, đạt tiêu chuẩn VietGAP, mang lại lợi nhuận bình quân khoảng 340 triệu đồng/ha, cao hơn khoảng 47 triệu đồng/ha so với các mô hình khác.

Hiệu quả ấy cho thấy, khi người nông dân mạnh dạn đầu tư kỹ thuật, thay đổi quy trình và hướng đến nhu cầu thị trường, giá trị sản xuất có thể được nâng lên ngay trên diện tích canh tác hiện có.

Ở xã Bắc Bình, tư duy tìm kiếm sinh kế mới được thể hiện qua mô hình nuôi thỏ tại làng Chăm, thôn Phan Hòa. Từ ý định nuôi chơi, đàn thỏ của ông Thổ Sung đang phát triển lên khoảng 400 con nhờ học hỏi kinh nghiệm và chăm sóc đúng cách. Thức ăn có thể tận dụng từ rau, thân chuối, lá chuối cùng một số phụ phẩm nông nghiệp; phân thỏ được sử dụng bón cho cây trồng.

Hiện thôn Phan Hòa có 4 hộ nuôi thỏ, quy mô từ vài trăm đến 1 nghìn con mỗi hộ. Theo ông Trần Quốc Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Bình, mô hình này có tiềm năng tạo việc làm, tăng thu nhập và phát triển thành hướng chăn nuôi hàng hóa. Tuy nhiên, để nhân rộng hiệu quả, người nuôi cần bảo đảm dinh dưỡng, vệ sinh chuồng trại, phòng bệnh và chủ động liên kết tiêu thụ.

“

Nuôi thỏ không quá khó, nhưng phải chịu khó học hỏi,
chăm sóc đúng cách, bảo đảm thức ăn và vệ sinh chuồng trại sạch sẽ để hạn chế dịch
bệnh.

Ông Thổ Sung, thôn Phan Hòa, xã Bắc Bình

Điểm chung không chỉ nằm ở việc đa dạng hóa sinh kế, mà còn thể hiện qua tinh thần chủ động học hỏi, mạnh dạn đổi mới để thích ứng với thực tế. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030: phát huy tiềm năng, lợi thế địa phương, thúc đẩy phát triển bền vững, nâng cao đời sống Nhân dân.

Để nghị quyết đi vào cuộc sống, cần bắt đầu từ những mô hình thiết thực, giúp người dân có kiến thức, nguồn lực và điều kiện biến ý tưởng thành hiệu quả kinh tế thực chất.

Đánh thức giá trị truyền thống bằng công nghệ số

Nếu nông nghiệp và chăn nuôi mở ra hướng sinh kế mới, làng gốm Bình Đức, thôn Phan Hiệp, xã Bắc Bình lại cho thấy cách làm mới có thể tiếp sức cho nghề truyền thống.

Trước nhu cầu thị trường ngày càng tăng, chị Xích Mai Chi mạnh dạn đầu tư xưởng mới, sử dụng khuôn trong sản xuất nhằm tạo sản phẩm đồng đều, nâng cao năng suất và đáp ứng đơn hàng. Theo chị, một lao động có thể làm khoảng 250 – 300 sản phẩm trong 8 giờ bằng phương thức sử dụng khuôn, so với khoảng 70 sản phẩm/ ngày theo cách làm truyền thống.

Không dừng ở cải tiến kỹ thuật, những người làm gốm trẻ còn chủ động quảng bá sản phẩm qua YouTube, Facebook, Zalo và tìm kiếm khách hàng trên các sản phẩm thương mại điện tử.

Nhờ đó, những chiếc nồi đất, lò bánh căn, ấm đựng nước của làng nghề có cơ hội đến với khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố. Làng gốm Bình Đức hiện thu hút 300 – 500 lượt khách tham quan mỗi tháng, trong đó có khách từ Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, sinh viên, các đoàn trong tỉnh và khách quốc tế.

Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Bình Trần Quốc Tuấn cho biết, các nghệ nhân trẻ người Chăm đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin, livestream bán hàng và đổi mới mẫu mã, góp phần làm phong phú sản phẩm gốm Bình Đức.

Thực tế này gợi mở một hướng đi đáng chú ý: bảo tồn nghề truyền thống không có nghĩa là giữ nguyên cách làm cũ, mà là giữ giá trị cốt lõi, đồng thời, đổi mới phương thức sản xuất, quảng bá và tiếp cận khách hàng.

Khi công nghệ số được sử dụng hiệu quả, sản phẩm gốm không chỉ mang giá trị sử dụng, mà còn trở thành cầu nối đưa văn hóa Chăm đến gần với công chúng.

Để hướng đi ấy bền vững, cần hỗ trợ nghệ nhân xây dựng thương hiệu, nâng cao kỹ năng bán hàng trực tuyến, kết nối với doanh nghiệp du lịch, cơ sở đào tạo và đơn vị phân phối. Đồng thời, chú trọng truyền nghề cho thế hệ trẻ.

Với nông nghiệp và chăn nuôi, cần tăng cường tập huấn tại chỗ, hỗ trợ vốn phù hợp, phát triển tổ hợp tác và liên kết đầu ra, tránh tình trạng mô hình phát triển tự phát, thiếu thị trường.

Thay đổi cách nghĩ, nếp làm không phải là rời bỏ truyền thống để chạy theo cái mới, mà là biết lấy truyền thống làm nền tảng, lấy tri thức và công nghệ làm công cụ, lấy hiệu quả sinh kế làm thước đo.

“

Để nghị quyết đi vào cuộc sống, cần bắt đầu từ những mô hình thiết thực, giúp người dân có kiến thức, nguồn lực và điều kiện biến ý tưởng thành hiệu quả kinh tế thực chất.

Ông Trần Quốc Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Bình

Khi người dân chủ động đổi mới, chính quyền đồng hành bằng những giải pháp sát thực tế, mỗi vườn táo, đàn thỏ hay nghề gốm đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho sự phát triển bền vững của vùng đồng bào Chăm ở Lâm Đồng.