Giải pháp tuần hoàn từ phụ phẩm cây cà phê

Vòng tuần hoàn từ vườn đến xưởng sấy

Ở xã Tân Hà Lâm Hà, dây chuyền công nghệ sấy cà phê theo giải pháp kinh tế tuần hoàn của nông gia Bùi Ngọc Châu vừa được Hội Nông dân Việt Nam trao giải Khuyến khích cuộc thi Sáng tạo kỹ thuật nhà nông lần thứ XI (2025 - 2026).

Theo đó, sau gần 10 năm nghiên cứu thử nghiệm thành công, vụ mùa cà phê năm 2025 - 2026, nông gia Bùi Ngọc Châu sử dụng 500 tấn vỏ và 2.500 tấn cành cà phê làm nhiên liệu vận hành hệ thống sấy cà phê tươi thành hạt nhân xanh cùng các sản phẩm dinh dưỡng hữu cơ than hoạt tính, dầu giấm gỗ phục vụ sản xuất nông nghiệp nói chung, phát triển bền vững vườn cây cà phê nói riêng.

Từ vụ mùa cà phê 2026 - 2027, trên tổng diện tích khoảng 2.000 ha cà phê liên kết với nông hộ các xã Tân Hà Lâm Hà, Phúc Thọ Lâm Hà, Đam Rông 1, Đam Rông 2, nông gia Bùi Ngọc Châu dự kiến tận thu khoảng 4.000 tấn vỏ và 10.000 tấn thân, cành cà phê để chế biến, sử dụng theo mô hình kinh tế tuần hoàn nói trên. “Trong sản xuất cà phê, thân, cành sau cắt tỉa và vỏ cà phê sau sơ chế thường được tận dụng chưa tương xứng.

Với dây chuyền, thiết bị đồng bộ, những nguồn phụ phẩm này được đưa trở lại quy trình sản xuất thông qua việc nghiền, ép thành viên nén gỗ làm nhiên liệu cho lò khí hóa. Sau đó, hệ thống tiếp tục thu hồi than hoạt tính để cải tạo đất, bổ sung vật liệu hữu cơ, hỗ trợ cải thiện môi trường đất và tạo điều kiện cho vi sinh vật có lợi phát triển. Và dầu giấm gỗ chăm sóc các loại cây trồng, ngăn chặn, xua đuổi các loại côn trùng gây hại cây trồng…”, nông gia Bùi Ngọc Châu chia sẻ.

Cụ thể, với quy mô vận hành 30 mẻ trong một niên vụ, hệ thống xử lý khoảng 420 tấn cà phê tươi, tạo ra khoảng 100 tấn nhân xanh cà phê, 15 tấn than sinh học và 4.200 lít dầu giấm gỗ phục vụ sản xuất các loại cây trồng tuần hoàn. Trong đó trung bình phụ phẩm trên 1 ha cà phê đưa vào hệ thống chế biến thành nguồn dinh dưỡng cung cấp trở lại khu vườn canh tác cà phê hữu cơ khoảng 4 ha. Qua đó giảm 100% lượng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và tăng năng suất thu hoạch từ 10% trở lên so với giải pháp sản xuất thông thường.

Tăng khả năng chống chịu biến đổi khí hậu

Tính riêng trong năm 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh tiếp tục triển khai mô hình “Thâm canh cà phê thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao thu nhập cho người sản xuất” với quy mô 15 ha, thu hút 18 hộ tham gia tại xã Tuy Đức và xã Quảng Trực. Mô hình tập trung quản lý dinh dưỡng, tăng cường sử dụng phân hữu cơ, tưới tiết kiệm, quản lý dịch hại tổng hợp, ghi chép nhật ký sản xuất, quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Nguyễn Văn Chương đánh giá: “Từ các mô hình canh tác thông minh, sử dụng tài nguyên tiết kiệm đến xây dựng vùng nguyên liệu hữu cơ tuần hoàn, đang góp phần đưa người trồng cà phê chuyển từ tư duy chạy theo năng suất sang nâng cao chất lượng, giảm phát thải và minh bạch nguồn gốc, nâng cao chất lượng sản phẩm…”

Mục tiêu đến năm 2035, toàn tỉnh nhân rộng quy trình nông nghiệp tuần hoàn, sử dụng công nghệ chế biến ướt, chế biến sâu tiết kiệm nước và tái chế phụ phẩm làm phân bón hữu cơ, phấn đấu nâng tỷ lệ cà phê xuất khẩu chất lượng cao lên trên 35% diện tích liên kết; gia tăng 15 - 25% giá trị sản phẩm; giảm ít nhất 16% lượng phát thải khí nhà kính…

Để tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu đối với cây cà phê canh tác theo quy trình tuần hoàn hữu cơ bền vững, TS. Nguyễn Xuân Hòa - Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên nhấn mạnh: Những giải pháp tăng cường sử dụng phân chuồng hoai mục, phân xanh, quản lý tàn dư thực vật sau thu hoạch và phân bón vi sinh góp phần cố định đạm, phân giải lân khó tan, phân hủy chất hữu cơ, tăng hình thành mùn, duy trì độ ẩm, tạo điều kiện cho vi sinh vật hoạt động cải thiện độ phì nhiêu và bảo vệ cấu trúc đất bền vững cho cây trồng.