Nỗ lực nối dài nhịp chiêng
Để nối dài những giá trị cốt lõi của văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, việc truyền dạy các kỹ thuật diễn tấu cồng chiêng - múa xoang cho thế hệ trẻ người dân tộc thiểu số Tây Nguyên là một nhiệm vụ cần thiết trong bối cảnh xã hội truyền thống nơi đây đã có nhiều sự thay đổi, từ không gian sống đến sinh kế, từ thay đổi tín ngưỡng đến tiếp biến văn hóa...
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Bảo Lâm 5 Ka Hương chia sẻ, cồng chiêng là di sản văn hóa quý báu của người Mạ và người K’ho - những dân tộc thiểu số gốc Tây Nguyên, gắn bó mật thiết với không gian sinh tồn, đời sống tín ngưỡng, cấu trúc cộng đồng của các cư dân. Trong đời sống xã hội truyền thống của người Mạ và người K’ho, cồng chiêng liên tục được các cư dân gốc Tây Nguyên thực hành, trao truyền, tái tạo ý nghĩa biểu đạt bản sắc văn hóa. Duy trì tính liên tục của thực hành văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, trung tuần tháng 10, năm 2026, xã Bảo Lâm 5 đã tổ chức Khai mạc Lớp truyền dạy nghệ thuật diễn tấu cồng chiêng cho các thanh - thiếu niên người Mạ và người K’ho để cồng chiêng tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.
Chính sự liên tục của những thực hành văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã tạo môi trường nuôi dưỡng các giá trị văn hóa cốt lõi của cồng chiêng, giúp di sản duy trì sức sống, đồng thời thích ứng với những biến đổi của thời đại. Nghệ nhân K’Mák ở xã Đạ Huoai 3 - địa phương có đông đảo người Mạ sinh sống, trao đổi: “Từ thực tế cho thấy, cồng chiêng không thể nào tồn tại bền vững nếu thiếu đi sự gắn kết giữa các thế hệ. Nó cần được những người trẻ tiếp nối từ sự trao truyền của thế hệ cha ông”.
Theo nghệ nhân K’Mák, gìn giữ các giá trị văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, đó là một quá trình đối thoại liên tục giữa các thế hệ, giữa những chủ thể của di sản với các chủ thể bên ngoài di sản. Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của cồng chiêng Tây Nguyên từ phía chủ nhân di sản (xem cồng chiêng như một thực hành sống), phía chủ thể bên ngoài di sản (tôn trọng các giá trị của cồng chiêng, tạo điều kiện kết nối và lan tỏa giá trị di sản, phát triển các mô hình du lịch văn hóa cồng chiêng...). “Chỉ khi thực hiện đồng bộ 2 giải pháp bên trong và bên ngoài thì cồng chiêng mới thật sự là một di sản sống, vừa bảo lưu tính thiêng, vừa thích ứng linh hoạt với những biến đổi của thời hội nhập và giao lưu văn hóa”, nghệ nhân K’Mák nhấn mạnh.
Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của cồng chiêng người K’ho cũng được Đảng ủy, chính quyền xã Phú Sơn Lâm Hà đặc biệt quan tâm. Mới đây, địa phương đã mở 1 lớp truyền dạy nghệ thuật tấu chiêng - múa xoang cho các thanh niên người K’ho, giúp thế hệ trẻ người K’ho biết sử dụng cồng chiêng, thực hành các điệu múa truyền thống, qua đó tạo nguồn nhân lực kế cận để giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của người K’ho. Ngày 4/11/2026, Trường THCS Lam Sơn (phường Cam Ly - Đà Lạt) tổ chức Ngày hội trải nghiệm văn hóa K’ho. Điểm mới là học sinh thuyết trình về văn hóa của người K’ho bằng tiếng Anh. Đại diện của Trường THCS Lam Sơn cho biết, qua Ngày hội trải nghiệm văn hóa K’ho, cái đọng lại trong người tham gia không chỉ là những nét văn hóa đặc sắc của người K’ho, mà còn là hành trình học sinh kể về các giá trị văn hóa bản địa K’ho. Tiếng Anh là nhịp cầu nối, nối dài các giá trị văn hóa địa phương với bè bạn quốc tế.
Ở phường Lang Biang - Đà Lạt, phường Cam Ly - Đà Lạt, phường 2 Bảo Lộc, phường 3 Bảo Lộc và xã Lạc Dương - những địa phương có đông người K’ho và người Mạ sinh sống, hoạt động du lịch cộng đồng góp phần tạo điều kiện thuận lợi để những người trẻ K’ho và Mạ có thêm động lực học tấu chiêng - múa xoang. Bởi nó không đơn thuần là hoạt động vì giữ gìn bản sắc văn hóa, còn tạo cơ hội để tăng thu nhập từ hoạt động diễn tấu cồng chiêng - múa xoang phục vụ khách du lịch.
Trịnh Chu .