Hoàn thiện chính sách an sinh xã hội: Không để người dân chịu thiệt từ những khoảng trống pháp luật

Các kiến nghị xuất phát từ thực tiễn địa phương, hướng đến tháo gỡ những vướng mắc trong tổ chức thực hiện, bảo đảm chính sách an sinh xã hội đi vào cuộc sống.

Bảo đảm an toàn quỹ, nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội

Tại phiên thảo luận buổi sáng về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, cơ bản thống nhất với dự thảo Luật đã được tiếp thu, chỉnh lý, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về kiểm soát rủi ro trong đầu tư quỹ và trách nhiệm của chính quyền địa phương trong tổ chức thực hiện chính sách.

Đối với hoạt động đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, đại biểu đánh giá cao việc dự thảo bổ sung các nguyên tắc an toàn, bảo toàn, bền vững, hiệu quả, minh bạch. Tuy nhiên, theo đại biểu, cần quan tâm hơn đến kiểm soát rủi ro tập trung và bảo đảm khả năng chi trả của quỹ.

Đại biểu dẫn số liệu đến ngày 30/4/2026, số dư đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội đạt hơn 1,5 triệu tỷ đồng; lãi suất đầu tư bình quân năm 2025 đạt 3,72%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng tăng 3,31%. Với quy mô nguồn vốn lớn và yêu cầu bảo đảm các chế độ an sinh lâu dài, việc nâng cao hiệu quả đầu tư phải luôn đi đôi với kiểm soát chặt chẽ rủi ro.

Đại biểu cho rằng, một ngân hàng đáp ứng tiêu chí an toàn tại thời điểm nhận tiền gửi chưa đủ bảo đảm an toàn cho toàn bộ danh mục đầu tư nếu nguồn vốn tập trung quá lớn vào một ngân hàng hoặc nhóm ngân hàng có liên quan.

Vì vậy, đề nghị bổ sung nguyên tắc phân tán rủi ro, bảo đảm khả năng thanh toán của quỹ tại Điều 121; đồng thời quy định cụ thể giới hạn tiền gửi, cơ chế giám sát và trách nhiệm xử lý khi ngân hàng không còn đáp ứng điều kiện an toàn.

Về trách nhiệm của chính quyền địa phương trong phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, đại biểu nhấn mạnh việc giao chỉ tiêu phải gắn với thẩm quyền, cơ chế phối hợp và nguồn lực thực hiện.

Thực tế tại Lâm Đồng, đến hết tháng 6/2026, toàn tỉnh có 49.988 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, đạt 93,08% chỉ tiêu. Tuy nhiên, công tác xử lý chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội còn nhiều khó khăn. Đến tháng 9/2026, cơ quan bảo hiểm xã hội tỉnh đã gửi 2.065 lượt giấy mời đến 1.230 đơn vị chậm đóng để đôn đốc thực hiện nghĩa vụ.

Từ thực tiễn này, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc phối hợp giữa chính quyền địa phương và cơ quan bảo hiểm xã hội trong cung cấp, đối chiếu số liệu, xây dựng chỉ tiêu, theo dõi kết quả và xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, bảo đảm sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế và cơ quan quản lý lao động.

Đáng chú ý, đối với những địa phương chưa tự cân đối được ngân sách, trong đó có Lâm Đồng, việc thực hiện chỉ tiêu phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội cần gắn với khả năng cân đối ngân sách và có cơ chế hỗ trợ phù hợp từ ngân sách trung ương, tránh tình trạng giao nhiệm vụ nhưng chưa xác định rõ nguồn lực.

Bảo vệ quyền lợi người lao động từ chính sách khám sức khỏe đến quan hệ lao động

Cũng tại phiên thảo luận buổi sáng, đại biểu Lâm Văn Đoan, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, đề cập những vấn đề liên quan đến trách nhiệm khám sức khỏe định kỳ và cơ chế bảo vệ người lao động trong hoạt động cho thuê lại lao động.

Đối với quy định tại Điều 21 Luật An toàn, vệ sinh lao động, đại biểu cho rằng cần rà soát, bảo đảm sự thống nhất giữa Luật An toàn, vệ sinh lao động, Luật Phòng bệnh và Bộ luật Lao động, nhất là trong bối cảnh triển khai chủ trương khám sức khỏe định kỳ hằng năm miễn phí cho toàn dân theo Nghị quyết số 72.

Theo đại biểu, người sử dụng lao động không chỉ là các doanh nghiệp lớn mà còn bao gồm hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ gia đình và cá nhân có thuê mướn lao động.

Trong khi đó, các hộ gia đình, doanh nghiệp siêu nhỏ và cá nhân thuê mướn dưới 10 lao động thường hạn chế về năng lực tài chính, dẫn đến khó khăn trong thực hiện đầy đủ nghĩa vụ khám sức khỏe định kỳ.

Đại biểu đề nghị Chính phủ nghiên cứu chính sách hỗ trợ đối với nhóm này, đồng thời thực hiện liên thông dữ liệu khám chữa bệnh của người có thẻ bảo hiểm y tế để kết quả khám phù hợp được công nhận như khám sức khỏe tổng quát, tránh trùng lặp, giảm chi phí cho Quỹ Bảo hiểm y tế và ngân sách nhà nước.

Đối với hoạt động cho thuê lại lao động, đại biểu lưu ý việc chuyển từ cơ chế cấp phép sang thông báo hoạt động phải đi kèm cơ chế kiểm soát và bảo vệ người lao động chặt chẽ. Dự thảo quy định thông báo hoạt động kèm ký quỹ 2 tỷ đồng, nhưng chưa làm rõ trách nhiệm của bên thuê lại khi doanh nghiệp cho thuê lại phá sản, giải thể hoặc mất khả năng thanh toán tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp.

Đại biểu đề nghị luật hóa trách nhiệm của bên thuê lại lao động trong trường hợp doanh nghiệp cho thuê lại không còn khả năng thực hiện nghĩa vụ; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp và người lao động cho thuê lại để phục vụ quản lý, giám sát.

Quy định về tiền ký quỹ cũng cần có nguyên tắc xác định, duy trì và điều chỉnh phù hợp với quy mô doanh nghiệp, mức độ rủi ro, kèm cơ chế bảo đảm khi tiền ký quỹ không đủ chi trả.

Bảo vệ trẻ em, không để gián đoạn quyền lợi bảo hiểm y tế

Tại phiên thảo luận buổi chiều về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế, đại biểu Dương Khắc Mai tiếp tục đề xuất hoàn thiện các quy định liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân.

Đối với Luật Trẻ em, đại biểu đề nghị làm rõ thẩm quyền đình chỉ, chấm dứt hoạt động của cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em. Theo đại biểu, dự thảo cần phân định cụ thể trách nhiệm quản lý, kiểm tra và xử lý vi phạm giữa cấp tỉnh và cấp xã, tránh tình trạng lúng túng khi phát hiện cơ sở có nguy cơ mất an toàn cho trẻ em.

Đại biểu dẫn số liệu đến tháng 5/2026, tỉnh Lâm Đồng có hơn 10.000 trẻ em thuộc nhóm hoàn cảnh đặc biệt. Đây là nhóm cần được bảo vệ bằng cơ chế can thiệp kịp thời, nhất là tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Từ đó, đại biểu đề nghị xác định rõ thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã đối với cơ sở thông báo hoạt động trên địa bàn, thẩm quyền của cấp tỉnh đối với cơ sở thuộc phạm vi quản lý và trách nhiệm xử lý khi có nguy cơ mất an toàn cho trẻ em. Quy trình kiểm tra, phối hợp có thể giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đối với chính sách bảo hiểm y tế, đại biểu đặc biệt quan tâm đến quyền lợi của người bệnh tại các cơ sở khám chữa bệnh sau sắp xếp tổ chức bộ máy.

Dự thảo cho phép một số phòng khám tại vùng khó khăn, nhà hộ sinh và trạm y tế xã bố trí giường lưu theo dõi, điều trị người bệnh tối đa 72 giờ. Tuy nhiên, quy định về mức hưởng bảo hiểm y tế chưa làm rõ việc thanh toán chi phí theo dõi, điều trị tại giường lưu. Đại biểu đề nghị quy định cụ thể để tránh cách hiểu khác nhau, khiến người bệnh phải tự chi trả những khoản thuộc phạm vi được hưởng.

Một vấn đề khác là sự chưa thống nhất giữa quy định cho phép cơ sở khám chữa bệnh đã được cấp phép tiếp tục hoạt động sau tổ chức lại mà không phải cấp lại giấy phép với quy định về điều kiện duy trì quyền lợi bảo hiểm y tế.

Thực tế tại Lâm Đồng, 124 trạm y tế đã chuyển giao về cấp xã, thực hiện hơn 548.000 lượt khám bệnh trong 6 tháng đầu năm 2026. Đại biểu cho rằng, nếu phát sinh khoảng trống trong thanh toán bảo hiểm y tế, dù chỉ trong thời gian ngắn, cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến người bệnh.

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng các cơ sở kế thừa giấy phép hợp pháp, tiếp tục đáp ứng điều kiện khám chữa bệnh bảo hiểm y tế không phải chờ cấp lại giấy phép chỉ vì thay đổi tên gọi hoặc cơ quan quản lý để được duy trì chế độ thanh toán.

Bên cạnh đó, đối với quy định về xác định giá bán buôn thuốc dự kiến, đại biểu đề nghị làm rõ việc tiếp tục sử dụng giá đã công bố trong thời gian chuyển tiếp, bảo đảm thuốc đang lưu hành hợp pháp không bị gián đoạn cung ứng chỉ vì thủ tục công bố lại giá.

Những vấn đề được đại biểu phản ánh từ thực tiễn Lâm Đồng không chỉ có ý nghĩa đối với địa phương mà còn gợi mở những yêu cầu chung trong quá trình hoàn thiện pháp luật về an sinh xã hội. Qua đó, góp phần bảo đảm chính sách khi được ban hành có tính khả thi, thống nhất, không tạo khoảng trống trong quản lý và quan trọng hơn là không để quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động, người bệnh, trẻ em và các nhóm yếu thế bị ảnh hưởng.