Công nghiệp quốc phòng: đua đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất và củng cố chuỗi cung ứng

Nhiều quốc gia đang chuyển đổi công nghiệp quốc phòng theo ba hướng: phát triển công nghệ mới, mở rộng năng lực sản xuất và củng cố chuỗi cung ứng. Theo military.people.com.cn, các xung đột gần đây cho thấy vũ khí hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi được bảo đảm bằng sản xuất, dự trữ và bổ sung liên tục.

Công nghệ dẫn dắt quá trình chuyển đổi

Nhiều nước tăng tốc đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống tự chủ, vũ khí siêu vượt âm, vũ khí năng lượng định hướng và robot quân sự. Bên cạnh vũ khí công nghệ cao, các nước cũng chú trọng phương tiện tác chiến chi phí thấp, có thể sản xuất hàng loạt và chấp nhận tiêu hao trên chiến trường.

Tháng 8-2026, Mỹ ban hành Chiến lược khoa học và công nghệ an ninh quốc gia, xác định công nghệ dưới nước, công nghệ vũ trụ, AI và hệ thống tự chủ là các lĩnh vực trọng tâm. Washington cũng triển khai Dự án Meridian để nghiên cứu, đánh giá các công nghệ và phương thức tác chiến có thể định hình chiến tranh trong 10-30 năm tới.

Một trọng tâm khác là máy bay không người lái (UAV) với số lượng lớn. Theo kế hoạch của Bộ Chiến tranh Mỹ, chương trình “Ưu thế máy bay không người lái” (Drone Dominance) hướng tới mua sắm khoảng 340.000 UAV cỡ nhỏ trong hai năm, trong đó hơn 200.000 chiếc dự kiến được đặt mua vào năm 2027. Chương trình nhằm hình thành năng lực sản xuất, triển khai UAV quy mô lớn, giảm chi phí và tăng khả năng duy trì lực lượng trong chiến tranh cường độ cao.

Quốc gia	Hướng đi công nghệ được nêu trong nguồn
Mỹ	Công nghệ dưới nước, vũ trụ, AI, hệ thống tự chủ; chương trình Drone Dominance
Anh	Chiến lược AI quốc phòng, nhóm chuyên trách, đơn giản hóa quy trình phê duyệt và mua sắm
Pháp	Bổ sung 36 tỷ euro cho Luật Kế hoạch quân sự 2024-2030 (kế hoạch ban đầu khoảng 413 tỷ euro), ưu tiên đạn dược, UAV, phòng không, chống UAV, tác chiến điện từ và không gian
Australia	Xác định AI là công nghệ ưu tiên trong chiến lược công nghiệp quốc phòng
Nhật Bản	Vũ khí lướt tốc độ cao, tên lửa tầm xa, phương tiện tác chiến không người lái

Mở rộng năng lực sản xuất, tăng khả năng bảo đảm

Tình trạng thiếu hụt đạn dược, linh kiện và gián đoạn nguồn cung thúc đẩy nhiều nước tăng công suất, duy trì năng lực dự phòng và đáp ứng nhanh nhu cầu thời chiến. Trong nhiều năm, công nghiệp quốc phòng Mỹ vận hành theo mô hình sản xuất theo đơn đặt hàng, quy mô nhỏ, dự trữ thấp để tối ưu hiệu quả kinh tế. Mô hình này bộc lộ hạn chế khi nhu cầu vũ khí, đạn dược tăng đột biến, còn việc phụ thuộc linh kiện nước ngoài gây thách thức cho khả năng tự chủ.

Để khắc phục, Mỹ thúc đẩy mở rộng sản xuất ở 5 lĩnh vực trọng yếu: đạn dược tấn công chính xác, tên lửa đánh chặn, nhiên liệu đẩy rắn, vật liệu đặc chủng và vi điện tử tiên tiến. Các biện pháp gồm đặt hàng dài hạn, đa dạng hóa nhà cung cấp, đầu tư dây chuyền tự động hóa và duy trì năng lực sản xuất dự phòng.

Nga cũng đẩy mạnh sản xuất và hiện đại hóa vũ khí, trang bị để đáp ứng nhu cầu từ cuộc xung đột kéo dài tại Ukraine. Theo chuyên trang quân sự Army Recognition công bố tháng 3-2024, năng lực sản xuất đạn pháo của Nga được ước tính khoảng 250.000 quả/tháng, tương đương 3 triệu quả/năm. Tập đoàn Kalashnikov cho biết sản lượng đạn tuần kích có điều khiển năm 2024 tăng gấp 10 lần và đặt mục tiêu tăng 60% sản lượng tên lửa, vũ khí pháo binh trong năm 2025 so với năm trước.

Tại châu Âu, EU triển khai Chiến lược công nghiệp quốc phòng châu Âu và Kế hoạch “Sẵn sàng 2030” nhằm tăng sản xuất nội khối và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng. Ba Lan tạo cơ chế ưu tiên cho 4 doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Vũ khí Ba Lan mở rộng nhà máy. Pháp thúc đẩy Eurenco khôi phục dây chuyền thuốc phóng đã ngừng hoạt động hơn 10 năm, còn Rheinmetall của Đức đặt mục tiêu đạt 20.000 tấn thuốc phóng mỗi năm vào năm 2030.

Đưa công nghệ thương mại vào lĩnh vực quân sự

Nếu trước đây công nghệ chủ yếu chuyển từ quân sự sang dân sự, hiện nhiều thành tựu dân sự được nhanh chóng tích hợp vào hệ thống quân sự. Mỹ đẩy mạnh mua sắm sản phẩm thương mại có sẵn để rút ngắn thời gian nghiên cứu, phát triển vũ khí, trang bị.

Tháng 5-2026, Bộ Chiến tranh Mỹ công bố các thỏa thuận hợp tác với nhiều doanh nghiệp công nghệ, gồm SpaceX, OpenAI, Google và Microsoft, nhằm triển khai năng lực AI tiên tiến trên các mạng quân sự yêu cầu bảo mật cao. Ứng dụng này hướng tới hỗ trợ xử lý dữ liệu, nhận thức tình huống và ra quyết định. Qua chương trình “Replicator”, quân đội Mỹ cũng thu hút doanh nghiệp công nghệ và nhà sản xuất UAV ngoài nhóm nhà thầu truyền thống.

Tại châu Âu, Pháp lập cơ chế “một cửa” tiếp nhận sáng kiến từ doanh nghiệp khởi nghiệp. Riêng quý I-2025, Cơ quan Đổi mới quốc phòng Pháp nhận 75 đề xuất công nghệ có thể dùng cho cả dân sự và quân sự. Anh hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các dự án mô phỏng tác chiến, bản sao số và hệ thống hỗ trợ chỉ huy. Đáng chú ý, dữ liệu từ chùm vệ tinh radar khẩu độ tổng hợp thương mại của một doanh nghiệp Phần Lan được cung cấp cho Ukraine qua Rheinmetall để phục vụ trinh sát; năm 2025, hai bên thúc đẩy hợp tác sản xuất vệ tinh.

Củng cố chuỗi cung ứng quốc phòng

Nhiều nước nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng bằng cách kết hợp năng lực trong nước với hợp tác quốc tế. Mỹ thúc đẩy đưa một số khâu sản xuất công nghệ cao về nước, đồng thời tăng hợp tác với Nhật Bản, Hàn Quốc, EU và các đối tác về nguyên vật liệu chiến lược, linh kiện bán dẫn và nhiên liệu đẩy rắn, nhằm giảm phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất.

Tại châu Âu, khó khăn về cung ứng vũ khí, đạn dược trong xung đột Nga-Ukraine đưa an ninh chuỗi cung ứng lên vị trí quan trọng hơn. EU thúc đẩy mua sắm quốc phòng chung, phối hợp nhu cầu các nước thành viên, tăng năng lực sản xuất nội khối và áp dụng quy định về xuất xứ với một số sản phẩm quốc phòng.

Nhìn tổng thể, khả năng nghiên cứu công nghệ mới, sản xuất số lượng lớn và duy trì chuỗi cung ứng ổn định không chỉ quyết định mức độ sẵn sàng chiến đấu mà còn tác động trực tiếp đến khả năng duy trì hoạt động quân sự dài ngày. Theo nguồn tin, xu hướng công nghệ cao, sản xuất linh hoạt, tăng tự chủ và hợp tác quốc tế dự báo tiếp tục được đẩy mạnh.