Mở hướng sinh kế, tạo đà xây dựng nông thôn mới vùng biển
Tạo sinh kế bền vững cho ngư dân không chỉ nâng cao thu nhập, giảm áp lực khai thác ven bờ mà còn là đòn bẩy quan trọng thúc đẩy chương trình xây dựng nông thôn mới vùng biển. Hiện nay, chiến lược đa dạng hóa nghề nghiệp kết hợp mô hình đồng quản lý bảo vệ nguồn lợi thủy sản đang được Tân Thành, Phan Rí Cửa, Liên Hương cùng Đặc khu Phú Quý tập trung nghiên cứu, học tập để tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng.

Cú hích từ mô hình đồng quản lý nghề cá
Về xã bãi ngang ven biển của Tân Thành (tỉnh Lâm Đồng), diện mạo nông thôn mới đang khởi sắc từng ngày với những ngôi nhà mái Thái khang trang cùng đời sống kinh tế đi lên rõ rệt. Nhờ chủ trương đa dạng hóa sinh kế kết hợp cùng mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản hiệu quả, bà con ngư dân nơi đây không chỉ giảm áp lực khai thác biển, mà còn từng bước vươn lên thoát nghèo bền vững.
Trước năm 2018, các xã bãi ngang ven biển khu vực này từng đối mặt với muôn vàn khó khăn khi nguồn lợi thủy hải sản bị khai thác cạn kiệt, khiến nhiều ngư dân phải bỏ biển lên bờ. Đến năm 2018, được Chi cục Thủy sản, Hội Nghề cá tỉnh, các cấp chính quyền địa phương quan tâm tuyên truyền vận động và sau 12 lần họp dân lấy ý kiến, Hội Cộng đồng ngư dân xã Tân Thuận chính thức ra mắt. Từ 40 thành viên ban đầu, đến nay hội đã thu hút 178 hộ gia đình tự nguyện gia nhập.

Ông Đậu Trọng Trung, Chủ tịch Hội Cộng đồng Ngư dân Tân Thuận chia sẻ: “Nhờ sự đồng lòng của cộng đồng, nguồn lợi thủy sản nơi đây hồi sinh đáng kinh ngạc, những người bỏ biển trước đây đều quay về làm ăn khấm khá”.

Từ biển Tân Thuận được mùa, lan nhanh sang các vùng biển kế bên. Không ai bảo ai, sự ra đời, hưởng ứng nhiệt tình của cộng đồng ngư dân Tân Thành và Thuận Quý sau đó đã tạo nên một “lá chắn” vững chắc bảo vệ các bãi rạn, bãi san hô ngầm. Nguồn lợi sò lông tại khu vực Thuận Quý được khôi phục mạnh mẽ, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho hàng ngàn hộ gia đình. Qua đó, cho thấy mô hình đồng quản lý của 3 hội cộng đồng đã phát huy hiệu quả, giúp ngư dân vừa chống khai thác IUU, vừa làm chủ ngư trường bền vững.

Sau sáp nhập, xã Tân Thành mới càng hội đủ yếu tố để phát triển nông nghiệp, ngư nghiệp và có tiềm năng lớn về du lịch. Xác định phát triển sinh kế là chìa khóa để giảm áp lực khai thác lên nguồn lợi thủy sản tự nhiên, chính quyền địa phương đã định hướng người dân chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng đa ngành nghề, linh hoạt thích ứng với thời tiết và thị trường.
Bên cạnh nghề biển, cây thanh long tiếp tục giữ vai trò chủ lực của xã với diện tích toàn xã lên tới 2.874 ha, trong đó có 1.869 ha đạt chuẩn VietGAP (chiếm 65,03%). Để tránh rủi ro khi thị trường biến động, nhiều nông dân đã chủ động lấy ngắn nuôi dài, phá bỏ những trụ thanh long già cỗi, trồng rau gia vị cung cấp cho các chợ và quán ăn, tạo nguồn thu nhập đều đặn mỗi ngày.
Chuyển đổi sinh kế
Từ các nguồn vốn vay ưu đãi và dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, hàng loạt mô hình kinh tế mới đã bén rễ và mang lại hiệu quả cao như: trồng nấm mối đen, trồng dưa kết hợp nuôi heo rừng lai, nuôi gà thả vườn. Đặc biệt, ngay trong cộng đồng ngư dân Tân Thuận, nhiều thành viên đã mạnh dạn thử nghiệm mô hình nuôi cá chốt trên diện tích 4 sào.

Chuyển đổi sinh kế không chỉ cần vốn, kỹ thuật mà quan trọng nhất là niềm tin và sự đồng thuận. Mô hình nuôi cá chốt không chỉ tạo sinh kế phù hợp cho các ngư dân lớn tuổi không còn đủ sức bám biển dài ngày, mà còn là bước đệm để tiến tới làm du lịch.
Anh Lê Xuân Huỳnh, Đội trưởng đội giám sát IUU (Hội Cộng đồng Ngư dân Tân Thuận)
Thêm vào đó, những năm gần đây, khu vực Thuận Quý - Kê Gà các khu resort, homestay ven biển cùng trang trại nông nghiệp công nghệ cao đi vào hoạt động đã giải quyết việc làm cho một lượng lớn lao động tại chỗ. Trong tương lai gần, cộng đồng ngư dân nơi đây đang ấp ủ kết nối, hình thành những tour du lịch cộng đồng trải nghiệm độc đáo, từ vùng nuôi trồng thủy sản, tham quan ruộng muối, kết hợp thăm Dinh Vạn Cửa Cạn và khám phá văn hóa làng biển.

Nhờ chiến lược đa dạng hóa sinh kế, qua rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2026 theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021 - 2025, toàn xã có 63 hộ thoát nghèo, đạt 105% kế hoạch (kế hoạch giảm 60 hộ). Những con số ấy là minh chứng rõ nét nhất cho hướng đi đúng đắn, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên gắn liền với tạo sinh kế bền vững, góp phần xây dựng diện mạo nông thôn mới ven biển ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Theo ông Huỳnh Quang Huy, Chuyên gia dự án về mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản, sau nhiều năm gắn bó với công tác quản lý và hội nghề cá tại khu vực biển Bình Thuận - Lâm Đồng, mô hình đồng quản lý tại 3 Hội Cộng đồng ngư dân của xã Tân Thành là mô hình đầu tiên của cả nước, vì thế mô hình đã thu hút sự quan tâm, tham quan, học tập của các địa phương trong và ngoài tỉnh như Cà Mau, Đồng Tháp và Hà Tĩnh.
Hiện nay, chiến lược đa dạng hóa nghề nghiệp kết hợp mô hình đồng quản lý bảo vệ nguồn lợi thủy sản đang được Phan Rí Cửa, Liên Hương cùng Đặc khu Phú Quý tập trung nghiên cứu, học tập để tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng.

Dự án sẽ tiếp tục hỗ trợ xây dựng các mô hình sinh kế bền vững, phát triển du lịch cộng đồng, nhân rộng mô hình đồng quản lý nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ nguồn lợi thủy sản, tăng cường năng lực quản lý cho các tổ chức cộng đồng.

Từ thực tiễn sinh động tại Tân Thành có thể thấy, bài toán giảm nghèo bền vững và bảo vệ tài nguyên biển hoàn toàn có lời giải thỏa đáng khi khơi dậy được nội lực của cộng đồng. Trong đó, phát triển du lịch cộng đồng, nuôi trồng thủy sản, xây dựng hợp tác xã và khai thác các giá trị văn hóa, tri thức bản địa phù hợp với từng địa phương có thể mở ra thêm cơ hội sinh kế cho người dân. Khi đời sống được cải thiện, cộng đồng sẽ có thêm động lực và trách nhiệm trong bảo tồn nguồn lợi, góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững.

Minh Vân