Bảo đảm quyền tài sản, bảo vệ thành quả chọn tạo giống

Trưng mua, trưng dụng phải đúng căn cứ, bảo đảm quyền tài sản

Góp ý về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), đại biểu Dương Khắc Mai, Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, đề cập 5 nhóm vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện, trong đó nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát căn cứ, điều kiện, thẩm quyền quyết định và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản.

Theo đại biểu, trưng mua, trưng dụng tài sản là biện pháp đặc biệt, tác động trực tiếp đến quyền tài sản của tổ chức, cá nhân. Vì vậy, bên cạnh yêu cầu linh hoạt để xử lý tình huống cấp bách, pháp luật cần có nguyên tắc và cơ chế kiểm soát rõ ràng, tránh việc vận dụng thiếu thống nhất.

Đối với quy định tại khoản 4 Điều 4, đại biểu đồng tình với việc tạo sự linh hoạt cho các luật chuyên ngành trong những tình huống mới. Tuy nhiên, nếu tiếp tục mở rộng trường hợp áp dụng mà thiếu tiêu chí chung, nguy cơ phân tán quy định và khó kiểm soát một biện pháp hạn chế quyền tài sản là hiện hữu. Đại biểu đề nghị mọi trường hợp và thẩm quyền được quy định tại luật khác phải đáp ứng yêu cầu “thật cần thiết” theo Hiến pháp; xác định rõ mục đích, loại tài sản, phạm vi, chủ thể quyết định và thống nhất các bảo đảm về thông báo, kiểm kê, định giá, thanh toán, hoàn trả, bồi thường, khiếu nại.

Đối với quy định miễn, giảm trách nhiệm tại khoản 4 Điều 5, đại biểu cho rằng cần phân định rõ sai sót khách quan trong tình huống khẩn cấp với hành vi cố ý vi phạm, vụ lợi hoặc thiếu trách nhiệm nghiêm trọng; đồng thời xác định trách nhiệm giải trình, lưu giữ hồ sơ và hậu kiểm. Việc xem xét miễn, giảm trách nhiệm không được làm mất quyền yêu cầu thanh toán, hoàn trả và bồi thường của người có tài sản.

Nhấn mạnh mối quan hệ giữa trách nhiệm công vụ và quyền lợi của người dân, đại biểu nêu rõ: “Bảo vệ cán bộ thực thi đúng pháp luật phải đi đôi với bảo vệ người dân, doanh nghiệp.”

Về điều kiện, trường hợp trưng mua, trưng dụng tại Điều 7, đại biểu đánh giá dự thảo đã bổ sung yêu cầu ưu tiên các biện pháp huy động khác trước khi áp dụng biện pháp đặc biệt này. Tuy nhiên, quy định cho phép không phải đáp ứng một số điều kiện trong tình huống có nguy cơ trực tiếp đối với tính mạng, sức khỏe người dân, quốc phòng, an ninh cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm lập, lưu giữ hồ sơ xác định tình huống cấp bách, nêu rõ lý do không thể áp dụng biện pháp khác và quy mô tài sản cần huy động. Đây là căn cứ quan trọng để kiểm tra, hậu kiểm, bảo vệ cả người dân và người thi hành công vụ.

Liên quan đến phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã tại Điều 17 và Điều 24, đại biểu cho rằng cần bổ sung trách nhiệm thông báo ngay cho cấp tỉnh về quyết định và tình hình huy động tài sản; đồng thời thiết lập cơ chế điều phối khi nhu cầu vượt địa bàn hoặc khả năng xử lý của cấp xã, làm rõ đầu mối hỗ trợ kinh phí, thanh toán và hoàn trả.

“

Việc này không làm phát sinh thủ tục xin phép trước, mà tăng kiểm soát sau quyết định và tránh đùn đẩy trách nhiệm.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nêu rõ

Về xác định giá và bảo đảm thanh toán tại Điều 19, Điều 20, đại biểu đề nghị quy định rõ căn cứ, phương pháp xác định giá để người có tài sản được biết; có cơ chế rà soát chuyên môn độc lập đối với tài sản chuyên dùng, ít giao dịch hoặc có giá trị lớn. Đồng thời, cần làm rõ cơ chế tạm ứng, bổ sung kinh phí và trách nhiệm phối hợp giữa các cấp ngân sách, không để việc chờ bố trí kinh phí kéo dài thời gian thanh toán cho người có tài sản.

Bảo hộ giống cây trồng, bảo vệ thành quả nghiên cứu

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi luật nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi cho việc xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Đại biểu tập trung góp ý 2 vấn đề liên quan đến bảo hộ giống cây trồng.

Về quy định từ chối cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng tại khoản 17 Điều 1 của dự thảo, sửa đổi Điều 182, đại biểu cho rằng việc thay thế quy định hiện hành về thông báo dự định từ chối, tiếp nhận ý kiến phản đối và tạo cơ hội khắc phục thiếu sót bằng việc liệt kê 5 trường hợp từ chối cần được cân nhắc kỹ.

Theo đại biểu, trong quá trình thẩm định, kết luận về việc không đáp ứng điều kiện bảo hộ có thể phụ thuộc vào những tài liệu, chứng cứ hoặc thông tin mà cơ quan thẩm định chưa xem xét đầy đủ. Vì vậy, người đăng ký cần có cơ hội giải trình, cung cấp thêm tài liệu hoặc phản đối kết luận thẩm định trước khi cơ quan quản lý ban hành quyết định cuối cùng.

Đại biểu phân tích, dù Điều 179 vẫn quy định quyền sửa đổi, bổ sung đơn và Điều 184 quy định quyền khiếu nại quyết định từ chối cấp bằng, nhưng để thực hiện việc giải trình hoặc bổ sung tài liệu có trọng tâm, người đăng ký cần được biết cụ thể lý do cơ quan thẩm định dự kiến từ chối. Việc xem xét đầy đủ ý kiến, chứng cứ từ đầu cũng góp phần hạn chế sai sót, giảm thời gian và chi phí khiếu nại.

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu giữ lại trong luật nguyên tắc bảo đảm cho người đăng ký cơ hội giải trình, cung cấp chứng cứ và khắc phục thiếu sót trước khi ban hành quyết định từ chối cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng.

Vấn đề thứ hai là quy định chuyển tiếp về chuyển nhượng quyền đối với giống cây trồng tại khoản 2 Điều 3. Đại biểu cho rằng cần làm rõ mối quan hệ giữa thời điểm tiếp nhận hồ sơ hợp lệ và thời điểm hoàn tất đăng ký chuyển nhượng. Bởi theo quy định hiện hành tại khoản 1 Điều 194, bên nhận chuyển nhượng trở thành chủ Bằng bảo hộ kể từ ngày hợp đồng chuyển nhượng được đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền.

Nếu xác định việc chuyển nhượng có hiệu lực ngay từ thời điểm tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, trong khi cơ quan có thẩm quyền vẫn đang xem xét, giải quyết, cần làm rõ ai là chủ Bằng bảo hộ và ai có quyền thực hiện, bảo vệ quyền đối với giống cây trồng. Đại biểu cũng đề nghị làm rõ cách xử lý trường hợp hồ sơ đã được tiếp nhận hợp lệ nhưng sau đó không được chấp thuận đăng ký, bảo đảm quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan.

Cùng quan tâm đến việc bảo vệ quyền của chủ sở hữu giống cây trồng, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng đưa ra 3 kiến nghị liên quan đến đình chỉ Bằng bảo hộ, quy định chuyển tiếp về giống có nguồn gốc chủ yếu và khảo nghiệm giống.

Đối với Điều 170 về đình chỉ Bằng bảo hộ khi chưa nộp lệ phí, đại biểu băn khoăn khi dự thảo quy định Bằng bảo hộ tự động bị đình chỉ nhưng bỏ việc thông báo cho chủ bằng và thời hạn khắc phục như Luật hiện hành. Theo đại biểu, Công ước quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới (UPOV) yêu cầu bảo đảm chủ Bằng bảo hộ có cơ hội biết về nghĩa vụ của mình. Việc đăng tải thông tin trên Công báo không thể thay thế thông báo gửi đúng người; thời hạn khắc phục nếu chỉ quy định trong thông tư cũng thiếu tính ổn định.

Dẫn chứng thực tế chủ Bằng bảo hộ giống cây trồng ở nước ta có cả nông dân, viện nghiên cứu và trường đại học, đại biểu nhấn mạnh: “Một giống mất nhiều năm chọn tạo không nên mất quyền chỉ vì một lần chậm nộp mà người chủ không hề hay biết.”

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định cơ quan quản lý nhà nước gửi thông báo cho chủ Bằng bảo hộ qua phương thức điện tử; đồng thời cho phép chủ bằng yêu cầu phục hồi hiệu lực trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày Bằng bảo hộ bị đình chỉ. Việc phục hồi không ảnh hưởng đến quyền của người đã khai thác giống một cách ngay tình trong thời gian bằng bị đình chỉ.

Đối với quy định chuyển tiếp về giống có nguồn gốc chủ yếu tại khoản 5 Điều 3, đại biểu đồng tình với việc mở rộng phạm vi bảo hộ theo Điều 187 để phù hợp với UPOV. Tuy nhiên, việc áp dụng quy định mới đối với tất cả các Bằng bảo hộ đã cấp có thể ảnh hưởng đến những giống đang được khai thác hợp pháp.

Đại biểu phân tích, trong lĩnh vực cây hoa, cây ăn quả, việc lựa chọn một cành đột biến từ giống đang trồng rồi nhân lên là phương thức tạo giống phổ biến. Vì vậy, đại biểu đề nghị không áp dụng quy định mới đối với giống cây trồng đã được nộp đơn đăng ký bảo hộ, công nhận lưu hành, tự công bố lưu hành hoặc đã được khai thác hợp pháp trước ngày luật có hiệu lực, tránh phát sinh trách nhiệm đối với những hoạt động vốn đã hợp pháp trước đó.

Về khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định (DUS) tại Điều 178, đại biểu ủng hộ cho phép người đăng ký tự khảo nghiệm nhằm giảm chi phí, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và nông hộ. Tuy nhiên, đây là quá trình theo dõi cây trồng qua nhiều vụ, so sánh với giống đối chứng, đòi hỏi kết quả phải chính xác, khách quan.

Đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm lưu giữ mẫu giống, dữ liệu gốc và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực của kết quả; đồng thời trao quyền cho cơ quan quản lý nhà nước kiểm tra tại hiện trường, lấy mẫu đối chứng và yêu cầu khảo nghiệm lại khi cần thiết.

“

Một giống cây trồng tốt là kết tinh của nhiều năm, đôi khi của cả một đời người nông dân. Sự yên tâm của họ đến từ một văn bằng đáng tin: không mất đi vì những điều họ không được biết, và không bị kéo vào tranh chấp vì một quy định hồi tố.

Đại biểu Nguyễn Văn Ngọc, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh