Bờ Rông Xen - người lính già giữ nghề truyền thống

Người lính gương mẫu trong đời thường

Năm 1969, khi tuổi đời còn trẻ, ông Bờ Rông Xen tham gia cách mạng, trực tiếp chiến đấu tại các địa bàn Bắc Ruộng, Đồng Kho, Lạc Tánh. Những năm tháng chiến tranh khốc liệt vẫn in đậm trong ký ức người lính già. Ông cùng đồng đội trải qua những ngày gian khó, từ những bữa cơm độn khoai, đến những lần cùng đồng đội dùng võng khiêng người bị thương băng rừng giữa lúc máy bay, trực thăng liên tục quần thảo, pháo kích. Gian khó và hiểm nguy ngày càng làm sâu sắc thêm tình đồng chí, đồng đội, đã hun đúc nên phẩm chất, bản lĩnh của người lính cách mạng.

Năm 1977, sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông trở về quê hương La Dạ. Phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, ông luôn gương mẫu trong đời sống, tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước và hoạt động của Hội Cựu chiến binh (CCB).

Ông Liêu Quốc Thành - Chủ tịch Hội CCB xã La Dạ nhận xét: Ông Bờ Rông Xen là hội viên gương mẫu, trách nhiệm, được đồng đội và bà con địa phương quý mến. Dù tuổi cao, ông vẫn tích cực tham gia các phong trào của địa phương, tâm huyết với việc gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào K’ho.

Giữ nghề truyền thống bằng niềm đam mê

Ở tuổi ngoài 70, ông Xen vẫn miệt mài bên những thanh lồ ô, sợi mây, những nan tre được vót đều tăm tắp. Đôi tay đã in dấu thời gian nhưng từng thao tác vẫn thuần thục, chính xác. Sinh ra trong gia đình có truyền thống đan lát, ông sớm được tiếp xúc với những vật dụng thủ công của người K’ho. Tuy nhiên, sau khi hoàn thành nghĩa vụ trở về địa phương, ông mới có điều kiện học nghề bài bản. Nhờ niềm đam mê và sự kiên trì, ông nhanh chóng nắm bắt kỹ thuật, gắn bó với nghề cho đến hôm nay.

Theo ông Xen, nghề đan lát các vật dụng từ tre, nứa, lồ ô, mây rừng là công việc quen thuộc của đàn ông K’ho. Tùy mục đích sử dụng, mỗi sản phẩm có cách chế tác, hình dáng và kích thước riêng. Chiếc gùi dùng đi rẫy, hái rau, hái măng thường được đan thưa; gùi đựng bắp, hạt giống phải đan kín và dày hơn. Riêng những chiếc gùi dùng trong lễ hội mừng lúa mới, nghi lễ cúng Yang đòi hỏi kỹ thuật công phu, có hoa văn truyền thống.

Vừa đan từng nan lồ ô, ông Xen nói, chiếc gùi truyền thống của người K’ho gồm 4 phần: miệng, thân, đế và quai. Nguyên liệu lồ ô, mây rừng được chọn kỹ, ngâm, phơi khô, chẻ và vót thành nan cho đều. Các bộ phận được chế tác, lắp ghép tỉ mỉ. Công đoạn vót nan mất khoảng một ngày, đan thân gùi một ngày rưỡi. Nếu làm liên tục, người thợ cần khoảng 5 ngày để hoàn thành một chiếc gùi.

Không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân trong làng, sản phẩm của ông còn được một số khu du lịch đặt hàng, mỗi lần khoảng 10 - 15 chiếc. Tùy kích thước, kiểu dáng và độ công phu, chiếc gùi có giá từ vài trăm nghìn đồng đến hơn 1 triệu đồng. “Chiếc gùi không chỉ là vật dụng phục vụ sinh hoạt mà còn chứa đựng kinh nghiệm lao động, sự khéo léo và nét văn hóa của dân tộc mình”, ông Xen chia sẻ.

Dù đã tham gia các các lớp dạy nghề cho người trẻ, ông Xen vẫn trăn trở khi ngày càng ít người trẻ dành thời gian học và theo đuổi nghề đan lát. Bởi công việc này đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ, mất nhiều ngày mới hoàn thành một sản phẩm, trong khi đầu ra chưa ổn định. Vì vậy, để giữ nghề không chỉ cần những người tâm huyết như ông mà còn cần tạo điều kiện để sản phẩm truyền thống có thêm cơ hội tiếp cận thị trường, trở thành sinh kế của người dân.

Tại xã La Dạ hiện có gần 80 hộ còn duy trì nghề đan lát, tập trung chủ yếu ở thôn La Ngà và Nam Sơn. Phần lớn sản phẩm vẫn phục vụ nhu cầu sinh hoạt của gia đình và cộng đồng. Địa phương đang từng bước tìm giải pháp bảo tồn và phát huy nghề truyền thống gắn với giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.