Cách F-16 và Su-30MK2 phối hợp trong đội hình Venezuela

Không quân Venezuela vừa công bố đoạn video quay từ buồng lái, cho thấy ít nhất ba tiêm kích F-16 Fighting Falcon bay cùng bốn Su-30MK2 trong một bài huấn luyện đội hình ở độ cao trung bình. Hình ảnh này cho thấy lực lượng vẫn duy trì khả năng xuất kích phối hợp nhiều máy bay cùng lúc, bất chấp lệnh trừng phạt và thiếu phụ tùng kéo dài, đồng thời phát đi thông điệp sẵn sàng chiến đấu trong bối cảnh Mỹ tăng hiện diện quân sự ở Caribe.

Chi tiết từ video huấn luyện

Đoạn clip dài chưa tới một phút, ghi bằng điện thoại từ buồng lái và đăng trên kênh chính thức của lực lượng, cho thấy các tốp F-16 và Su-30MK2 thực hiện chuyển đội hình, đổi hướng và giữ cự ly ổn định. Việc nhiều máy bay hoạt động đồng thời cho thấy một phần phi đội vẫn bảo đảm khả năng bay trong điều kiện khó khăn về bảo dưỡng và phụ tùng.

Thành phần lực lượng: F-16 và bối cảnh lịch sử

F-16 của Venezuela được đưa vào biên chế trong khuôn khổ chương trình "Peace Delta" do Mỹ hỗ trợ từ thập niên 1980, từng giúp Caracas sở hữu lực lượng tiêm kích hiện đại bậc nhất khu vực khi đó. Tuy nhiên, các lệnh cấm vận từ đầu những năm 1990 và việc Washington hạn chế hỗ trợ kỹ thuật khi quan hệ xấu đi dưới thời các chính quyền Tổng thống Hugo Chavez và Nicolas Maduro đã khiến năng lực hoạt động của F-16 suy giảm. Hiện chỉ một số máy bay đủ điều kiện làm nhiệm vụ, phần còn lại được cannibalize để lấy phụ tùng hoặc bảo quản dài hạn. Bởi vậy, việc đưa nhiều F-16 lên trời lúc này mang ý nghĩa biểu tượng không kém giá trị tác chiến.

Su-30MK2: Dấu mốc chuyển dịch nguồn cung

Khi hỗ trợ cho F-16 bị chặn, Venezuela chuyển sang mua 24 chiếc Su-30MK2 vào giữa những năm 2000. Đây là tiêm kích đa nhiệm tầm xa, có khả năng mang tải trọng lớn, bay xa, trang bị cảm biến tốt và có thể mang tên lửa chống hạm hoặc bom dẫn đường. Theo ước tính mở, hiện còn khoảng 20 chiếc trong biên chế, dù không phải tất cả đều đủ điều kiện cất cánh do tai nạn và hạn chế bảo dưỡng. Việc nhiều Su-30MK2 cùng xuất hiện trong video cho thấy khả năng duy trì một phần năng lực phối hợp đội hình.

Vai trò kỹ thuật – chiến thuật của từng dòng máy bay

F-16: Báo động, tuần tra, hộ tống và hỗ trợ hỏa lực

Dù là biến thể cũ, F-16 vẫn phù hợp nhiệm vụ báo động chiến đấu, tuần tra không phận, hộ tống máy bay vận tải và hỗ trợ hỏa lực mặt đất bằng vũ khí không điều khiển. Thiết kế nhỏ gọn và khả năng tăng tốc tốt ở độ cao thấp giúp F-16 hiệu quả trong các tình huống áp sát hoặc giám sát máy bay, tàu thuyền nước ngoài. Một số vụ chạm trán gần đây giữa tiêm kích Venezuela và tàu chiến Mỹ trên biển Caribe tiếp tục cho thấy vai trò này.

Su-30MK2: "Quả đấm" tầm xa

Su-30MK2 đảm nhiệm vai trò tấn công chủ lực và răn đe từ xa nhờ tải trọng lớn và tầm hoạt động xa, phù hợp với tuần tra dài ngày trên vùng biển Caribe, mang theo tên lửa chống hạm hạng nặng hoặc thực hiện nhiệm vụ đánh phá tầm xa. Trong kịch bản leo thang, một phương án được nhắc tới là F-16 làm nhiệm vụ yểm hộ hoặc đánh lạc hướng, trong khi Su-30MK2 tấn công các mục tiêu như tàu chiến mặt nước, tàu đổ bộ, tàu hậu cần hoặc cơ sở chỉ huy – liên lạc phục vụ hoạt động không quân ở khu vực.

Thách thức khi đối diện ưu thế quân sự của Mỹ

Thách thức lớn nhất không nằm ở việc phối hợp kỹ thuật giữa F-16 và Su-30MK2, mà ở bài toán sống còn trước ưu thế vượt trội của Mỹ. Washington gần đây tăng cường lực lượng quanh Caribe, điều động nhóm tác chiến tàu sân bay, tàu khu trục, tàu ngầm và cả tiêm kích thế hệ 5 dưới danh nghĩa chống buôn lậu và bảo đảm an ninh. Trong bối cảnh đó, mọi đợt xuất kích của Venezuela có khả năng bị radar và hệ thống trinh sát điện tử theo dõi, đồng thời đối mặt nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa tầm xa. Theo các đánh giá độc lập, không quân Venezuela khó hoạt động tự do hoặc tạo ưu thế trên không trong một cuộc đối đầu cường độ cao.

Mục tiêu truyền thông và giới hạn bộc lộ

Về mặt kỹ thuật, đoạn clip không cho thấy năng lực đột phá, ngoài việc chứng minh khả năng đưa nhiều tiêm kích cất cánh cùng lúc và bay giữ đội hình cơ bản. Tuy nhiên, xét trên phương diện chiến lược, đây là công cụ truyền thông chi phí thấp nhưng tác động lớn. Với công chúng trong nước, hình ảnh F-16 và Su-30MK2 bay gần nhau khẳng định vai trò bảo vệ chủ quyền trong điều kiện kinh tế khó khăn. Với láng giềng như Colombia hoặc các quốc gia Caribe có lực lượng Mỹ đồn trú, đội hình hỗn hợp cho thấy Venezuela vẫn duy trì tiêm kích như một năng lực răn đe chủ chốt. Với Mỹ, thông điệp là Caracas có thể triển khai số tiêm kích còn lại vào thời điểm nhạy cảm, dù ở mức độ giới hạn.

Dẫu vậy, các hạn chế cũng bộc lộ rõ: số lượng máy bay tham gia tương đối ít, không thấy vũ khí dẫn đường hiện đại trên khung hình và nội dung bài bay chủ yếu là thao tác chiến thuật cơ bản, chưa phải diễn tập phối hợp quy mô lớn. Những yếu tố này cho thấy ưu tiên của Venezuela hiện nghiêng về duy trì khung năng lực tối thiểu và phát tín hiệu răn đe hơn là phô diễn năng lực tác chiến cường độ cao.