Canada tiếp tục mua tiêm kích F-35 bất chấp lo ngại về quyền tự chủ và căng thẳng với Mỹ

Bộ Quốc phòng Canada đã bắt đầu giải ngân thanh toán cho 14 chiếc tiêm kích thế hệ thứ năm F-35A tiếp theo, mở rộng quy mô phi đội vượt con số 16 chiếc đầu tiên đã phê duyệt. Quyết định này được đưa ra nhằm đảm bảo vị trí của Canada trong dây chuyền sản xuất toàn cầu, tránh rủi ro chậm bàn giao thiết bị quân sự chiến lược.

Ưu thế kỹ thuật áp đảo của F-35 trong dự án tiêm kích tương lai

Theo các báo cáo nội bộ từ Bộ Quốc phòng Canada rò rỉ vào tháng 12/2025, mẫu tiêm kích F-35 của Lockheed Martin đã thể hiện sức mạnh vượt trội trong dự án Năng lực Tiêm kích Tương lai (FFCP). Cụ thể, F-35 đạt 57,1 trên thang điểm 60 (tương đương 95%), trong khi đối thủ trực tiếp là Gripen E/F của Thụy Điển chỉ đạt 19,8 điểm (33%).

Khoảng cách này càng trở nên rõ rệt khi xét đến khả năng tác chiến mạng trung tâm và các hệ thống cảm biến tiên tiến. Hiện nay, F-35 là mẫu tiêm kích thế hệ thứ năm duy nhất được sản xuất hàng loạt tại phương Tây, vượt qua cả mẫu F-22 tiền nhiệm về khả năng tác chiến điện tử và tàng hình.

Rủi ro về quyền tự chủ và hệ thống hậu cần tập trung

Mặc dù chiếm ưu thế về công nghệ, việc vận hành F-35 đang gây lo ngại lớn về chủ quyền an ninh quốc gia của Canada. Khác với Israel hay Vương quốc Anh, các quốc gia khác vận hành F-35 phụ thuộc chặt chẽ vào hệ thống hậu cần tập trung ALIS và ODIN do Mỹ quản lý.

Hệ thống này cho phép quân đội Mỹ có khả năng can thiệp hoặc vô hiệu hóa từ xa các máy bay F-35 thuộc biên chế nước ngoài. Đáng chú ý, các linh kiện cấu trúc và điện tử hàng không phức tạp đều phải đặt hàng trước nhiều năm và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình của nhà sản xuất Mỹ.

Bên cạnh đó, việc thanh toán sớm các linh kiện quan trọng cũng được cho là làm giảm vị thế mặc cả của Ottawa trong các tranh chấp thương mại đang diễn ra với Washington, đặc biệt là các lệnh áp thuế đối với thép, nhôm và ô tô từ phía Mỹ.

Căng thẳng địa chính trị và áp lực dư luận

Dưới thời Thủ tướng Mark Carney, Canada đã khởi xướng cuộc rà soát toàn diện đơn hàng 88 chiếc F-35A từ năm 2025 sau những căng thẳng gia tăng về vấn đề Greenland và an ninh biên giới. Khảo sát từ Ekos Politics cho thấy 72% người dân Canada ủng hộ phương án thay thế bằng tiêm kích Gripen nhằm bảo vệ nền tảng công nghiệp hàng không trong nước và tạo thêm việc làm.

Tuy nhiên, các quan chức quân sự, điển hình là Thiếu tướng Chris McKenna, Chỉ huy Sư đoàn Không quân số 1 Canada, khẳng định F-35 là lựa chọn duy nhất có khả năng đối trọng với các dòng tiêm kích thế hệ mới của Nga và Trung Quốc. Trong khi một cuộc đánh giá liên bang vẫn đang tiếp diễn, việc giải ngân cho F-35 cho thấy quân đội Canada đang ưu tiên năng lực tác chiến thực tế trước những biến động khó lường của tình hình thế giới.