Chủ động phòng ngừa, giảm thiệt hại do thiên tai
Những trận mưa lớn kèm dông lốc đang đặt sản xuất nông nghiệp trước yêu cầu mới về khả năng chống chịu. Khi thời tiết khó đoán, bài toán của nhà nông không chỉ là ứng phó sau thiên tai, mà phải chủ động giảm thiệt hại ngay từ cách tổ chức vùng sản xuất, đầu tư hạ tầng đến tiếp nhận cảnh báo thời tiết.
Từ những vườn sầu riêng gãy đổ sau dông lốc
Ngày 20/8, trên địa bàn xã Đạ Huoai 2 xảy ra mưa lớn kéo dài kèm dông lốc và sét. Chỉ trong thời gian ngắn, khoảng 500 cây sầu riêng từ 5-12 năm tuổi tại các thôn Bình An, thôn 1 và thôn 2 bị gãy đổ. Khoảng 45 hộ dân bị ảnh hưởng, thiệt hại ước tính hơn 5 tỷ đồng. Với người trồng sầu riêng, thiệt hại ấy không chỉ được tính bằng giá trị của một vụ mùa. 1 cây từ 5 - 12 năm tuổi bị gãy đổ cũng đồng nghĩa nhiều năm đầu tư, chăm sóc và chờ đợi có thể mất đi sau một trận dông lốc.
Tính chung 8 tháng năm 2026, toàn tỉnh xảy ra 20 vụ thiên tai, làm 1 người chết, 4 người bị thương; 8 căn nhà sập hoàn toàn, 48 căn tốc mái, hư hỏng và 214 căn bị ảnh hưởng nhẹ. Riêng sản xuất nông nghiệp, gần 1.247 ha cây trồng bị ảnh hưởng, tổng thiệt hại ước khoảng 38 tỷ đồng. Thiệt hại trải rộng từ lúa, rau màu đến cây lâu năm; nhiều công trình phục vụ sản xuất cũng chịu tác động. Riêng trong tháng 8, khoảng 6,4 ha nhà kính, nhà lưới, vườn ươm bị hư hỏng.
Tăng sức chống chịu cho vùng sản xuất
Những con số trên cho thấy thiệt hại do thiên tai không chỉ phụ thuộc vào cường độ của một trận mưa, mà còn phụ thuộc vào khả năng chống chịu của từng vùng sản xuất. Cùng một lượng mưa, nơi có hệ thống tiêu thoát nước tốt và hạ tầng được tính toán phù hợp sẽ giảm được nguy cơ ngập úng. Ngược lại, những khu vực tiêu thoát chậm có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng quá tải.
Vì vậy, ứng phó với thời tiết cực đoan không thể chỉ bắt đầu khi mưa lớn xuất hiện. Ngay từ khâu tổ chức sản xuất, cần tính đến những rủi ro có thể xảy ra: vùng nào có nguy cơ ngập, khu vực nào dễ sạt lở, hệ thống thoát nước có đủ khả năng tiêu nước khi mưa lớn, nhà kính - nhà lưới có đủ khả năng chống gió... Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà còn là cách giảm chi phí thiệt hại về sau.
Một vùng sản xuất có sức chống chịu không phải là nơi không xảy ra thiệt hại, mà là nơi đã được chuẩn bị để thiệt hại không vượt quá khả năng phục hồi. Từ đó, đầu tư cho hồ chứa, kênh mương, hệ thống tiêu thoát nước, gia cố nhà kính hay đường nội đồng cần được xem là một phần của đầu tư sản xuất, chứ không phải những hạng mục chỉ được quan tâm sau thiên tai. Bên cạnh hạ tầng, một “lớp bảo vệ” khác ít tốn kém hơn nhưng có thể giúp giảm thiệt hại đáng kể là cảnh báo sớm. Thông tin dự báo không chỉ cần chính xác mà còn phải đến đúng người, đúng thời điểm. Một bản tin thời tiết chung sẽ khó phát huy tác dụng nếu người sản xuất không biết khu vực mình đang canh tác có nguy cơ gì và cần làm gì để ứng phó. Do đó, cảnh báo thiên tai cần được truyền tải sâu hơn đến từng vùng sản xuất thông qua chính quyền cơ sở, ngành nông nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp. Đây cũng là nơi có thể chuyển thông tin dự báo thành những khuyến cáo cụ thể, sát với từng loại cây trồng và điều kiện sản xuất. Người sản xuất cần biết khu vực mình đang canh tác có nguy cơ gì và cần làm gì ngay lúc đó.
Ông Hà Ngọc Chiến - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt tỉnh trao đổi, trước diễn biến thời tiết bất thường, người sản xuất cần chủ động theo dõi cảnh báo, rà soát đồng ruộng, hệ thống thoát nước và các công trình phục vụ sản xuất. Đồng thời, lựa chọn thời vụ, giống cây trồng phù hợp để giảm rủi ro. Cùng với sự chủ động của nông dân, các địa phương cần quan tâm hơn đến việc tổ chức vùng sản xuất, hệ thống thủy lợi, tiêu thoát nước và hướng dẫn kỹ thuật. Phòng ngừa từ trước sẽ hiệu quả hơn nhiều so với chỉ tập trung khắc phục thiệt hại sau thiên tai.
