Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông trước kỳ tái thẩm định

Nhiều việc cần làm

Thời gian qua, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng phối hợp với các chuyên gia Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam khảo sát toàn bộ các tuyến, điểm trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.

Trong 4 ngày, đoàn khảo sát 3 tuyến du lịch với hơn 40 điểm di sản, các mô hình du lịch cộng đồng và không gian văn hóa bản địa. Mục tiêu là rà soát hiện trạng, đánh giá việc thực hiện các khuyến nghị của UNESCO và xác định những vấn đề cần tiếp tục khắc phục trước kỳ tái thẩm định năm 2027.

Sau 6 năm gia nhập mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu Unesco, Công viên địa chất Đắk Nông đã hình thành 3 tuyến du lịch với 41 điểm di sản. Nhiều điểm đã được đầu tư, nâng cấp, bổ sung biển chỉ dẫn, biển diễn giải và sản phẩm trải nghiệm; các giá trị địa chất, văn hóa, lịch sử và đa dạng sinh học từng bước được kết nối trong các tuyến du lịch.

Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy vẫn còn nhiều hạn chế, từ hệ thống biển bảng chưa đồng bộ, khả năng kết nối giữa các điểm đến chưa hiệu quả đến việc sản phẩm du lịch cần tiếp tục đa dạng hóa.

“

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông có diện tích khoảng 4.760 km², trải rộng trên 22 xã, phường phía Tây tỉnh Lâm Đồng mới. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, đa số các điểm di sản được phân cấp cho chính quyền cấp xã quản lý, bảo vệ.

Qua khảo sát, nhiều địa phương còn lúng túng trong việc tiếp nhận cơ sở vật chất, hồ sơ bàn giao, cơ chế quản lý, vận hành và trách nhiệm trực tiếp đối với từng điểm di sản. Trong khi đó, bộ máy chính quyền cơ sở mới được kiện toàn, khối lượng công việc lớn, đội ngũ cán bộ chuyên môn về di sản, địa chất, du lịch và Công viên địa chất còn thiếu. Hầu hết các điểm di sản do xã, phường quản lý cũng chưa có đủ đội ngũ thuyết minh, diễn giải.

Tại xã Thuận An, địa phương có 2 điểm di sản thuộc tuyến du lịch số 2 “Bản giao hưởng của làn gió mới”. Việc bàn giao, xác định trách nhiệm quản lý và phương án phát huy giá trị các điểm này đang được địa phương rà soát, tháo gỡ.

Phó Giám đốc Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã Thuận An Ngô Văn Khoa cho biết: "Khó khăn hiện nay của địa phương là việc phân định vai trò giữa cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa và đơn vị trực tiếp phối hợp quản lý. Bên cạnh việc xác định rõ trách nhiệm, không có cán bộ chuyên trách lĩnh vực này cũng là thách thức cho công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các điểm di sản. Điều này khiến địa phương còn bị động trong xây dựng phương hướng hoạt động".

Nhiều "điểm nghẽn" trong quy hoạch, vận hành

Hạ tầng và khả năng vận hành các điểm đến cũng là một trong những “điểm nghẽn” được nhận diện. Với Công viên địa chất, một công trình hoàn thành về mặt xây dựng chưa đồng nghĩa với việc điểm di sản đã sẵn sàng đón khách. Quan trọng hơn là phải có nội dung diễn giải, sản phẩm trải nghiệm và phương án vận hành phù hợp để kể được câu chuyện về di sản.

Qua rà soát, một số công trình đầu tư công quy mô lớn như “Nơi gặp gỡ Đỏ và Trắng” (phường Bắc Gia Nghĩa), Trung tâm thông tin Krông Nô (xã Nam Đà), Trung tâm thông tin Đắk Song (xã Trường Xuân) mới cơ bản hoàn thiện phần xây dựng, nhưng nội dung trưng bày, diễn giải, trang thiết bị phục vụ tham quan và trải nghiệm chưa được đầu tư đồng bộ.

Một số công trình, hạng mục đã xuống cấp do thiếu nguồn lực bảo trì, bảo dưỡng hoặc chưa được khai thác thường xuyên. Một số điểm di sản địa chất còn chịu tác động bởi hoạt động xâm hại, lấn chiếm hoặc khai thác tài nguyên chưa phù hợp.

Đáng chú ý, dự án “Khoanh vùng bảo vệ di sản địa chất, tự nhiên trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông” đã được phê duyệt nhưng chưa triển khai. Điều này gây khó khăn cho công tác quy hoạch, quản lý, bảo vệ và xử lý các hành vi xâm hại di sản.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Nam Đà Nguyễn Trí Quang, địa phương có lợi thế nằm trong vùng lõi Công viên địa chất, với nhiều giá trị về văn hóa, cảnh quan và địa mạo. Vì vậy, xã xác định phát triển du lịch gắn với Công viên địa chất là một hướng đi quan trọng.

Tuy nhiên, ông Quang cho rằng, việc chưa hoàn thiện công tác quy hoạch Công viên địa chất đang là một thách thức đối với địa phương trong việc xác định không gian vùng lõi, vừa bảo tồn, phát huy giá trị di sản, vừa gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

6/7 khuyến nghị của UNESCO chưa được đáp ứng

Sau kỳ tái thẩm định năm 2023, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông được Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO đưa ra 7 nhóm khuyến nghị cần tiếp tục thực hiện.

Qua khảo sát hiện trạng, mới có một phần của một nhóm được đáp ứng; 6 nhóm còn lại vẫn chưa đáp ứng hoặc mới ở mức hạn chế. Những nội dung còn nhiều việc phải làm liên quan đến cơ sở hạ tầng, hệ thống nhận diện, phát triển du lịch địa chất, nguồn nhân lực và mạng lưới đối tác. Đây là áp lực lớn khi kỳ tái thẩm định dự kiến diễn ra vào năm 2027.

PGS.TS Trần Tân Văn, Chủ tịch Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam cho rằng, sau sắp xếp đơn vị hành chính, khối lượng công việc cần cập nhật là rất lớn. Theo ông, toàn bộ hệ thống cơ sở hạ tầng trong vùng Công viên địa chất như biển bảng, tour tuyến, vị trí, điểm đến, bản đồ… đều cần được rà soát, cập nhật theo tình hình mới; nội dung thuyết minh cũng cần được điều chỉnh.

“

Để xây dựng và phát triển Công viên địa chất đúng theo yêu cầu của UNESCO, khối lượng công việc rất khổng lồ. Nếu chúng ta không bắt đầu ngay, tôi e ngại sẽ bị chậm, không đạt được tiến độ, yêu cầu đề ra.

PGS.TS Trần Tân Văn, Chủ tịch Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam

Không chỉ là vấn đề hạ tầng, yêu cầu đối với Công viên địa chất hiện nay còn đặt nặng hơn vai trò của cộng đồng. Giá trị Công viên địa chất không chỉ được đánh giá bằng số lượng điểm di sản hay cơ sở vật chất, mà còn ở việc người dân được hưởng lợi và trở thành chủ thể của quá trình bảo tồn, phát triển.

“

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông hội tụ nhiều giá trị đặc biệt, với hơn 180 di chỉ địa chất, gần 50 hang động núi lửa cùng khoảng 60 di sản văn hóa vật thể và phi vật thể. Chính sự đa dạng này tạo nên giá trị riêng, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy.

Sau sắp xếp, Công viên địa chất thuộc tỉnh Lâm Đồng mới, mở ra không gian liên kết giữa núi rừng Tây Nguyên với vùng duyên hải Nam Trung Bộ và các trung tâm du lịch như Đà Lạt, Phan Thiết - Mũi Né. Đây là lợi thế để phát triển du lịch, nhưng cũng đặt ra yêu cầu quản lý di sản phải đồng bộ hơn.

Một số địa phương đã bắt đầu chủ động khảo sát lại các điểm di sản, xây dựng phương án quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

Về phía ngành chuyên môn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Trúc Linh cho biết, Sở sẽ tham mưu UBND tỉnh bố trí kinh phí, nguồn lực triển khai các nhiệm vụ phục vụ tái thẩm định năm 2027; trước mắt tập trung khắc phục các khuyến nghị của UNESCO, chỉ đạo các địa phương rà soát, hoàn thiện và vận hành hiệu quả các công trình, trung tâm thông tin, không gian trưng bày và hạ tầng phục vụ hoạt động Công viên địa chất.

“

Chúng tôi đã tham mưu UBND tỉnh, tập trung nguồn lực, nỗ lực hoàn thiện và chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết cho kỳ tái thẩm định sắp tới, với mục tiêu giữ vững danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.

Bà Lê Thị Trúc Linh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng

Thời gian chuẩn bị không còn nhiều. Việc chuyển từ “rà soát” sang “hành động” đang là yêu cầu cấp thiết, trong đó trách nhiệm không chỉ thuộc cơ quan chuyên môn mà phải được cụ thể hóa đến từng địa phương, từng điểm di sản.

Giữ vững danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO không chỉ là giữ một “thương hiệu”. Quan trọng hơn, đó là giữ gìn một không gian di sản, để những giá trị địa chất, văn hóa, lịch sử và thiên nhiên tiếp tục được bảo tồn, lan tỏa và trở thành nguồn lực cho sự phát triển bền vững của Lâm Đồng.