“Đánh thức” nguồn lực từ những biệt thự công Đà Lạt

Nhiều biệt thự cổ xuống cấp

Nghịch lý đang diễn ra khi nhu cầu không gian đô thị ngày càng bức thiết thì hàng loạt biệt thự lại bị bỏ trống hoặc xuống cấp nghiêm trọng. Ghi nhận thực tế tại biệt thự số 1 Đống Đa (phường Xuân Hương – Đà Lạt), dù nằm ở cửa ngõ thành phố trên sườn đồi có tầm nhìn đắt giá, công trình hiện đang hư hỏng theo thời gian.

Tương tự, trên cung đường di sản Trần Hưng Đạo, biệt thự số 3 và số 5 cũng rơi vào cảnh xập xệ do chậm được đầu tư, tôn tạo. Ngay cả tại quần thể biệt thự cổ khu Cadasa trên tuyến đường này, sau thời gian được trùng tu tỉ mỉ, tốn kém để đưa vào khai thác, đến nay nhiều căn cũng rơi vào cảnh vắng khách, đìu hiu và bộc lộ dấu hiệu xuống cấp trở lại.

Những nốt trầm trên phản ánh rõ thực trạng quỹ biệt thự công Đà Lạt, nơi bỏ hoang, nơi chờ thủ tục, nhà đầu tư; nơi lại “hụt hơi” trong vận hành, bảo dưỡng. Đà Lạt có 166 biệt thự thuộc sở hữu Nhà nước, nhưng mới chỉ có 77 căn khai thác đúng mục đích. 89 căn còn lại (hơn 53%) vẫn vướng mắc, chưa thể phát huy hiệu quả bền vững. Riêng 96 căn do Trung tâm Quản lý nhà tỉnh trực tiếp quản lý, ngoài 7 căn giao cơ quan, đơn vị sử dụng và một số căn vận hành ổn định, có tới 20 căn đã ký hợp đồng nhưng chưa đưa vào sử dụng, cùng 24 căn khai thác cầm chừng hoặc tạm đóng cửa.

Phải xử lý từng căn, gắn với trách nhiệm cụ thể

Thực trạng này bắt nguồn từ những bất cập kéo dài qua nhiều giai đoạn. Nhiều dự án sau khi tiếp nhận đã chậm sửa chữa, cải tạo; cá biệt có công trình cũ đã tháo dỡ nhưng ngưng triển khai, khiến tài sản công vừa mất giá trị sử dụng, vừa phát sinh rủi ro quản lý.

Bên cạnh đó, sự thay đổi quy định pháp luật cũng tạo ra khoảng trống chờ đợi. Nhiều hợp đồng thuê 50 năm ký theo Luật Đất đai cũ đã nảy sinh bất cập khi áp dụng Nghị định số 108/2024/NĐ-CP. Phải đến tháng 2/2026, khi Bộ Tài chính ban hành hướng dẫn điều chỉnh hợp đồng, UBND tỉnh và Sở Tài chính mới đủ căn cứ pháp lý triển khai, vô tình kéo dài tình trạng “treo” của nhiều dự án. Ngoài ra, một số căn còn vướng quy hoạch, tranh chấp hoặc vi phạm quản lý, sử dụng nên chưa đủ điều kiện đấu giá, gọi đầu tư.

Bài toán an sinh xã hội cũng là lực cản lớn khi có một số biệt thự đã có chủ trương cho thuê nhưng vẫn còn các hộ dân sinh sống từ nhiều năm trước. Việc di dời bắt buộc phải gắn với phương án bảo đảm hài hòa quyền lợi người dân.

Trước thực trạng lãng phí nguồn lực kéo dài, sau đợt kiểm tra liên ngành và tại buổi làm việc mới đây, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Hồng Hải đã chỉ đạo phải xử lý từng căn, gắn với trách nhiệm cụ thể. Quan điểm xuyên suốt của UBND tỉnh là không áp dụng một công thức cứng nhắc, mà bóc tách từng trường hợp theo đặc thù pháp lý, hiện trạng và giá trị di sản. Đáng chú ý, để ngăn chặn tình trạng công trình tiếp tục hư hại trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục, UBND tỉnh chỉ đạo các đơn vị quản lý trực tiếp phải tăng cường kiểm tra, bảo vệ hiện trạng.

Hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế đô thị

Biệt thự cổ từ lâu đã là di sản tạo nên diện mạo, bản sắc riêng của Đà Lạt. Không chỉ mang giá trị văn hóa - lịch sử, đây còn là khối tài sản công có giá trị kinh tế lớn, nằm tại những vị trí đắc địa, rất thuận lợi để phát triển du lịch, dịch vụ cao cấp và không gian văn hóa.

Việc sử dụng hiệu quả những căn biệt thự đang vướng mắc, xuống cấp không chỉ là bài toán tận thu ngân sách hay xử lý tài sản công, mà còn là cách để giữ gìn bản sắc văn hóa, kiến trúc đô thị của Đà Lạt. Thực tế từ những căn biệt thự tại khu Cadasa vắng khách và xuống cấp trở lại sau một thời gian trùng tu vô cùng kỳ công và tốn kém, cho thấy bảo tồn di sản không chỉ là việc giao đất hay sửa sang phần xác công trình, mà đòi hỏi một cơ chế pháp lý ổn định cùng những nhà đầu tư thực sự có năng lực vận hành đường dài.

“Quỹ biệt thự cổ ở Đà Lạt chính là nguồn lực văn hóa - kinh tế đặc thù. Nếu được khai thác đúng cách và trao cho những nhà đầu tư có tâm, có tầm, những công trình này sẽ trở thành các không gian văn hóa, bảo tàng nghệ thuật, điểm lưu trú và dịch vụ du lịch cao cấp. Điều này không chỉ tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách địa phương mà còn nâng tầm giá trị thương hiệu cho đô thị du lịch Đà Lạt”, ông Nguyễn Trung Hiền, Giám đốc Không gian sáng tạo nghệ thuật Phố Bên Đồi chia sẻ.