Để Lễ hội Katê hiện diện trong hành trình du lịch biển, đảo

Giữ lễ từ những điều được thực hành

Cuối tháng 9 vừa qua, 80 học viên tại thôn Phan Hiệp cùng các nghệ nhân đã tìm hiểu, thực hành xây dựng mô hình “Tổ chức Lễ hội Katê của đồng bào dân tộc Chăm văn minh, gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch biển, đảo năm 2026”. Họ là những người am hiểu văn hóa dân gian, có khả năng trình diễn dân ca, dân vũ truyền thống.

Trong vòng 5 ngày, Nghệ nhân Ưu tú Lâm Tấn Bình và ông Cửu Đặng Long An đã trực tiếp truyền dạy nhiều nội dung liên quan đến công tác tổ chức lễ hội. Không chỉ giới thiệu về lễ hội, các nghệ nhân hướng dẫn học viên từ nghi lễ, phong tục đến cách tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ dân gian và dàn dựng tiết mục phục vụ lễ hội.

Những nội dung tưởng như quen thuộc trong đời sống văn hóa Chăm được đưa vào quá trình thực hành cụ thể. Từ cung thỉnh, rút sắc phong, mở cửa đền tháp đến hát lễ, thánh tẩy, mặc y trang cho các tượng thần; từ dân ca, dân vũ đến hòa tấu các nhạc cụ truyền thống.

Qua đó, những người tham gia có thêm kiến thức và kỹ năng để tiếp tục thực hành các giá trị văn hóa đã được trao truyền trong cộng đồng. Điều đáng chú ý của mô hình không nằm ở việc tạo ra một chương trình biểu diễn mới, mà ở cách những nghi lễ, làn điệu và hình thức diễn xướng được đưa trở lại với người thực hành văn hóa.

Tại buổi tổng kết, điều này được thể hiện qua 4 tiết mục. Không gian Lễ hội Katê tại đền thờ Pô Nít được tái hiện bằng hình thức sân khấu hóa. Phần hội có múa mừng của bà bóng và múa quạt, gợi lại không khí của một kỳ lễ gắn với tưởng nhớ các vị vua, thần linh, ông bà tổ tiên và cầu mong bình an, no đủ.

Ở một không gian khác, “Ngày hội làng Chăm” được kể bằng âm thanh; tiếng trống ginăng, kèn saranai, chuông, cồng chiêng và lục lạc hòa vào nhau, tạo nên sắc thái riêng của âm nhạc truyền thống Chăm. Nghề gốm cũng xuất hiện trong tiết mục “Tình làng gốm”; khép lại buổi tổng kết là múa quạt, một loại hình dân vũ quen thuộc trong các dịp lễ hội.

Từ không gian văn hóa đến điểm đến

Những giá trị được thực hành trong cộng đồng cũng mở ra một hướng tiếp cận khác đối với du lịch. Khi du khách đến vùng biển phía Đông, hành trình không nhất thiết chỉ dừng ở biển, mà có thể mở rộng đến những không gian văn hóa của cư dân bản địa.

Theo ông Trần Quốc Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Bình, lớp tập huấn nhằm góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chăm thông qua thực hành, gìn giữ và trao truyền các giá trị của Lễ hội Katê. Việc bảo tồn di sản được gắn với phát triển du lịch bền vững, đồng thời nâng cao ý thức, trách nhiệm của người dân trong gìn giữ văn hóa và thực hiện nếp sống văn minh khi tham gia lễ hội.

Đây cũng là cách để văn hóa Chăm có thể hiện diện tự nhiên hơn trong không gian du lịch biển đảo. Du khách đến Bắc Bình có thể vừa nghỉ dưỡng, vừa tìm hiểu một nền văn hóa được hình thành và lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Mô hình do Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng và UBND xã Bắc Bình thực hiện. Thời gian tới, các nghi lễ, điệu múa, tiếng nhạc và nghề truyền thống tiếp tục được thực hành, trao truyền trong cộng đồng. Đây cũng là cơ sở để những giá trị văn hóa Chăm được giới thiệu đến du khách trong hành trình khám phá vùng biển phía Đông.