Đề xuất người dưới 18 tuổi được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể

Mở rộng nguồn hiến gắn với kiểm soát chặt chẽ điều kiện người hiến

Sáng 21/10, trình bày trước Quốc hội tờ trình dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết dự thảo gồm 7 chương, 39 điều với một số nội dung đáng chú ý.

Thứ nhất, mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, ngoài các quy định về cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến, dự thảo Luật đã bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện và của người đó.

Bên cạnh quy định về chết não theo Luật hiện hành, dự thảo Luật bổ sung quy định về cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người ở người chết tuần hoàn. Đồng thời, bổ sung quy định cho phép hiến bộ phận cơ thể bị tổn thương hoặc bị bệnh lý như các đoạn chân, tay do tai nạn mà không thể nối lại cho người bệnh để lấy mô như gân, xương để ghép cho người bệnh khác.

Dự thảo Luật cũng bổ sung các trường hợp được hiến mô bao gồm: cho phép người hiến mô tái sinh như tế bào gốc, máu, huyết tương; và không cho phép hiến các loại mô không tái sinh như võng mạc, củng mạc, van tim... Trong đó: người từ đủ 18 tuổi trở lên thì được hiến mô tái sinh; người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên trong gia đình khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên; người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh chị em ruột khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung các quy định cho phép người vợ được nhận tinh trùng của người chồng đã chết, chết não, chết tuần hoàn hoặc phôi của chính hai vợ chồng để sinh con; lấy tinh trùng, noãn, mô tinh hoàn, mô buồng trứng của người dưới 18 tuổi để bảo tồn khả năng sinh sản.

Bổ sung các quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết không đăng ký hiến nhưng có nguyện vọng hiến trước khi chết và đã được thành viên trong gia đình hoặc người đại diện đồng ý bằng văn bản theo quy định. Dự thảo cũng mở rộng điều kiện đăng ký chờ ghép đối với người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam.

Thứ hai, tăng cường kiểm soát và ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến.

Để ngăn chặn các hành vi trục lợi, dự thảo quy định người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên trong gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên; bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến và tư vấn lấy, ghép, đặc biệt là đối với người dưới 18 tuổi.

Chính phủ cũng bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào, lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam đi ra nước ngoài để hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.

Dự thảo quy định về Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy ghép; một người chỉ được xác định là chết não, chết tuần hoàn khi tất cả thành viên chuyên môn của Hội đồng cùng kết luận. Đồng thời, quy định bắt buộc phải thực hiện điều phối qua Hệ thống điều phối quốc gia đối với bộ phận cơ thể người và mô không tái sinh để đảm bảo tính công bằng, minh bạch, khách quan và phòng chống mua bán.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế quản lý mô, tế bào và tạo điều kiện cho sự phát triển của y học tái tạo.

Dự thảo Luật cho phép hoạt động vì mục đích thương mại đối với việc sản xuất, bảo quản, cung ứng tế bào bao gồm tế bào gốc, tế bào miễn dịch trị liệu, các loại tế bào khác và sản phẩm từ tế bào, huyết tương để chữa bệnh và nghiên cứu khoa học. Cho phép bảo quản tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn, mô buồng trứng để bảo tồn khả năng sinh sản. Bổ sung quy định về quản lý mô, tế bào và các sản phẩm từ mô, tế bào theo toàn chuỗi, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, chất lượng, an toàn và kiểm soát nguy cơ phản ứng bất lợi.

Thứ tư, tăng cường các điều kiện bảo đảm cho hoạt động hiến, lấy, ghép và bảo đảm quyền lợi của người hiến.

Chính phủ đã quy định cụ thể các nội dung do ngân sách nhà nước bảo đảm; quy định cụ thể hơn về quyền lợi của người đã hiến mô bao gồm chăm sóc sức khỏe, ưu tiên ghép mô, hỗ trợ chi phí hoặc quà tặng tùy theo loại mô, số lần và số lượng hiến; quy định xây dựng hệ thống thông tin quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế.

Nghiên cứu quy định chặt chẽ để bảo đảm ý nghĩa tốt đẹp của chính sách

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh, đây là dự án luật rất quan trọng, mang ý nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc, liên quan trực tiếp đến quyền con người, nhiều nội dung phức tạp, nhạy cảm. Ủy ban đề nghị Chính phủ đặc biệt quan tâm công tác truyền thông chính sách để tăng cường sự đồng thuận, ủng hộ của nhân dân.

Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi điều chỉnh bao gồm máu, tế bào và các sản phẩm từ mô, sản phẩm từ tế bào. Đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng sự cần thiết của quy định loại trừ việc kinh doanh sử dụng mô làm nguyên liệu làm thuốc theo quy định của Luật Dược tại khoản 2 Điều 1 để không phát sinh chồng chéo, lỗ hổng pháp lý giữa sản phẩm mô và tế bào với sinh phẩm theo Luật Dược.

Về người là thành viên gia đình, Ủy ban đề nghị rà soát, đánh giá kỹ lưỡng việc xác định phạm vi thành viên gia đình khi là người hiến, người nhận hoặc người có quyền đồng ý cho hiến để bảo đảm ý nghĩa nhân văn, nhân đạo và phòng ngừa lạm dụng chính sách, vi phạm pháp luật. Đồng thời, cần có cơ chế chặt chẽ để bảo đảm ý chí tự nguyện của người hiến trong phạm vi gia đình, nhất là với người dưới 18 tuổi.

Về quy định người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác, cơ quan thẩm tra ghi nhận đây là chính sách mới so với luật hiện hành nhằm tạo thêm cơ hội cứu chữa cho người bệnh, nhất là đối với bệnh nhi cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp, đồng thời tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình; ghi nhận mục đích nhân văn, nhân đạo của chính sách.

Tuy nhiên, do người dưới 18 tuổi, nhất là trẻ em, là chủ thể được bảo vệ đặc biệt, Ủy ban đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức xã hội, nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để tạo áp lực, cưỡng ép lấy mô, bộ phận cơ thể. Trên cơ sở đó, tiếp tục nghiên cứu các quy định chặt chẽ để bảo đảm ý nghĩa tốt đẹp của chính sách.

Về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ở người, Ủy ban cơ bản tán thành điều kiện chung đối với người hiến mô từ đủ 18 tuổi trở lên; bổ sung quy định về việc lấy bộ phận cơ thể sau chết tuần hoàn; nâng độ tuổi người hiến khi còn sống cho người không phải là thành viên gia đình; nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người thống nhất toàn quốc.

Ủy ban đề nghị Chính phủ quy định thống nhất về nguyện vọng hiến trước khi chết là căn cứ hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não, chết tuần hoàn; tiếp tục rà soát quy định rõ ràng, hợp lý các tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên ghép bộ phận cơ thể người.

Đồng thời, trong quá trình xây dựng văn bản quy định chi tiết, đặc biệt lưu ý cách thức tính điểm xác định ưu tiên, nghiên cứu triển khai thuật toán bảo đảm điều phối minh bạch, khách quan. Về cơ quan điều phối quốc gia về ghép mô, bộ phận cơ thể người, đề nghị nghiên cứu thể hiện quy định bao quát trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Y tế trong công tác điều phối.