Đô thị hạt nhân cấp xã: Mô hình quản lý mới sau khi bãi bỏ cấp huyện tại Việt Nam
Bộ Nội vụ đang nghiên cứu thành lập các đơn vị hành chính đô thị đặc biệt cấp xã nhằm đóng vai trò hạt nhân điều phối phát triển và kết nối hạ tầng, sau khi Việt Nam chính thức vận hành mô hình chính quyền hai cấp.
Sau khi cả nước chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp (cấp tỉnh và cấp xã), Bộ Nội vụ đang nghiên cứu một hướng đi mới trong tổ chức không gian quản lý đô thị. Trọng tâm là việc hình thành đơn vị hành chính đô thị đặc biệt ở cấp xã, đóng vai trò hạt nhân điều phối phát triển, kết nối hạ tầng và tạo động lực cho các vùng kinh tế trọng điểm.
Hướng tới mô hình trung tâm điều phối phát triển cấp cơ sở
Việc nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt được triển khai trên cơ sở chỉ đạo của Trung ương và Bộ Chính trị. Theo thông báo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào ngày 19/6, yêu cầu đặt ra là phải bổ sung các mô hình mang tính hạt nhân để đảm nhiệm vai trò điều phối phát triển, tăng cường kết nối hạ tầng và dịch vụ công.
Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện tổ chức bộ máy chính quyền địa phương sau khi cấp huyện được bãi bỏ hoàn toàn từ ngày 01/07/2025. Những đơn vị này sẽ đóng vai trò dẫn dắt phát triển ngay từ cấp cơ sở, thay vì dàn trải nguồn lực như trước đây.
Đề xuất phường quy mô lớn và các cực tăng trưởng mới
Bên cạnh mô hình đô thị đặc biệt, Bộ Nội vụ cũng đề xuất xây dựng một số phường có quy mô lớn để đảm nhận vai trò hạt nhân phát triển của từng tỉnh, thành phố. Định hướng này đi kèm với việc phát triển các đặc khu kinh tế thế hệ mới nhằm tạo thêm các cực tăng trưởng trong giai đoạn tiếp theo.
Trong thời gian tới, cơ quan chức năng sẽ tiếp tục rà soát, sắp xếp những xã, phường chưa đáp ứng tiêu chuẩn. Đồng thời, Chính phủ sẽ ban hành nghị quyết về diện tích tự nhiên của 34 tỉnh, thành phố sau quá trình tái cấu trúc địa giới hành chính toàn diện.
Bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Từ ngày 01/07/2025, Việt Nam đã chính thức chuyển đổi sang mô hình chính quyền hai cấp gồm cấp tỉnh và cấp xã. Toàn bộ 696 đơn vị hành chính cấp huyện trước đây đã được giải thể, bao gồm 84 thành phố thuộc tỉnh, 53 thị xã và các thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương như Thủ Đức và Thủy Nguyên.
Hiện nay, cả nước duy trì 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, trong đó có 7 thành phố trực thuộc trung ương bao gồm: Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ và Đồng Nai. Việc bãi bỏ cấp trung gian (cấp huyện) buộc các đô thị cấp xã phải nâng cao năng lực quản lý và thực hiện các chức năng điều phối vùng hiệu quả hơn.
Đổi mới công tác cán bộ để thích ứng bộ máy mới
Song song với cải cách hạ tầng hành chính, Bộ Nội vụ xác định đổi mới công tác cán bộ là nhiệm vụ trọng tâm để vận hành bộ máy hai cấp hiệu quả. Nguyên tắc chủ đạo là tuyển chọn, phân công đúng người, đúng việc, phù hợp với năng lực thực tế, khắc phục tình trạng cào bằng hoặc né tránh trách nhiệm.
Hệ thống mới sẽ ưu tiên trọng dụng đội ngũ cán bộ trẻ, có trình độ khoa học - kỹ thuật và tư duy đổi mới. Ngược lại, những trường hợp năng lực hạn chế hoặc uy tín thấp sẽ bị xem xét miễn nhiệm hoặc thay thế kịp thời. Một cơ chế liên thông cán bộ giữa khu vực nhà nước và ngoài nhà nước cũng đang được nghiên cứu để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ quản lý đô thị.