Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng: Phân cấp phải đi cùng nguồn lực, năng lực và trách nhiệm

Tại Tổ 7, các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tập trung góp ý vào yêu cầu đổi mới quản lý nguồn lực, phân cấp gắn với năng lực và trách nhiệm; đồng thời bảo đảm việc tích hợp chính sách không làm giảm nguồn lực dành cho địa bàn khó khăn, lấy nhu cầu và kết quả thực tế của người dân làm thước đo.

Hợp nhất pháp luật phải tạo đổi mới thực chất

Phát biểu về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng thống nhất với sự cần thiết xây dựng luật trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công nhằm khắc phục tình trạng giao thoa, chồng chéo trong quản lý ngân sách và đầu tư công; đồng thời đơn giản hóa thủ tục, nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, việc hợp nhất 2 luật cần bảo đảm không chỉ là sự tích hợp về mặt kỹ thuật mà phải tạo ra thay đổi thực chất trong quản lý nguồn lực công. Đại biểu nhấn mạnh: “Đây là sự đổi mới thực chất về cơ chế quản lý nguồn lực công, nó không chỉ dừng lại ở việc tích hợp về mặt kỹ thuật”.

Theo đại biểu Dương Khắc Mai, cùng với việc đơn giản hóa quy trình lập, phân bổ, giao dự toán và điều hành ngân sách, cần bảo đảm đầy đủ các yêu cầu đặc thù của hoạt động đầu tư công, nhất là quản lý theo vòng đời dự án, danh mục đầu tư, điều kiện bố trí vốn, tiến độ thực hiện, giải ngân và đánh giá tính hiệu quả. Đối với quản lý, sử dụng vốn vay và bội chi ngân sách địa phương, đại biểu đề nghị việc mở rộng phạm vi sử dụng bội chi phải đi đôi với cơ chế theo dõi riêng về khoản vay, chi phí vay và nguồn trả nợ vay.

Việc điều chỉnh vốn vay trong phạm vi danh mục và tổng mức chi đầu tư công 5 năm đã được HĐND quyết định có thể giao UBND thực hiện. Trường hợp điều chỉnh làm thay đổi danh mục, tổng mức vốn đầu tư và phương án trả nợ thì cần trình HĐND quyết định hoặc báo cáo Thường trực HĐND trong trường hợp cần xử lý cấp bách.

Về sử dụng dự phòng ngân sách và quỹ dự trữ tài chính, đại biểu cơ bản nhất trí với việc mở rộng phạm vi sử dụng để xử lý các nhiệm vụ cấp bách và tình trạng khẩn cấp, nhưng đề nghị quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và thứ tự ưu tiên sử dụng. Đồng thời, cần làm rõ trường hợp sử dụng nguồn lực để ổn định kinh tế vĩ mô; phân định trách nhiệm giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương; trường hợp sử dụng quỹ dự trữ tài chính khi dự phòng ngân sách phải có giải trình cụ thể về lý do, số dư dự phòng, mức sử dụng và phương án bố trí quỹ.

Đối với các nhiệm vụ có tính chất đầu tư, đại biểu đề nghị việc bố trí nguồn chi khác không làm thay đổi bản chất của nhiệm vụ và không được sử dụng để né tránh trình tự, thủ tục, điều kiện, trách nhiệm trong quản lý đầu tư công. Việc phân loại khoản chi cần căn cứ chủ yếu vào bản chất, mục tiêu và kết quả của nhiệm vụ, đồng thời có cơ chế ngăn ngừa việc chia nhỏ nhiệm vụ, công trình hoặc dự án để chuyển từ chi đầu tư sang chi thường xuyên.

Về phân cấp, phân quyền trong quản lý đầu tư công, đại biểu đề nghị việc giao thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư ở cấp xã phải gắn với tổng mức đầu tư, mức độ phức tạp, phạm vi ảnh hưởng, nguồn vốn và năng lực thực tế của địa phương. Trường hợp cấp xã chưa đáp ứng yêu cầu cần có cơ chế để cơ quan chuyên môn hoặc Ban quản lý dự án có năng lực hỗ trợ thực hiện.

“Đây là vấn đề rất là quan trọng”, đại biểu nhấn mạnh, đồng thời đề nghị kết quả đánh giá sau đầu tư phải được sử dụng làm căn cứ xác định trách nhiệm của người quyết định đầu tư, chủ đầu tư và cơ quan thẩm định; qua đó làm căn cứ xem xét việc giao dự án và phân bổ vốn trong giai đoạn tiếp theo. Đây là sự ràng buộc trách nhiệm đối với các chủ thể.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ giới hạn điều chỉnh giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên; không sử dụng cơ chế điều chỉnh dự toán để chuyển nguồn lực từ đầu tư sang chi thường xuyên, ảnh hưởng đến mục tiêu đầu tư và phát triển dài hạn.

Tích hợp 4 chương trình, không làm giảm nguồn lực vùng khó khăn

Góp ý về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình tổng thể, đại biểu Cil Bri, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng đánh giá cao sự quyết tâm, quyết liệt của Chính phủ và Bộ Tài chính trong việc khắc phục những vướng mắc kéo dài giai đoạn 2021 - 2025, tình trạng nguồn lực manh mún, dàn trải và phân tán qua nhiều đầu mối quản lý.

Theo đại biểu, việc thống nhất 4 chương trình thành 1 chương trình tổng thể mang lại nhiều lợi ích trong quản lý, điều phối nguồn lực, đồng thời tăng quyền chủ động cho chính quyền địa phương các cấp. Tuy nhiên, khi phân cấp mạnh hơn, cần phòng ngừa nguy cơ nguồn lực tập trung vào những công trình hạ tầng thuận lợi, dễ thực hiện, dễ giải ngân, trong khi giảm nguồn lực dành cho vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định mức phân bổ ngân sách tối thiểu, dự kiến 35 - 40% tổng nguồn vốn ngân sách Trung ương của chương trình, để trực tiếp thực hiện các nội dung, chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, bảo đảm việc thống nhất các chương trình không làm giảm nguồn lực và mức độ ưu tiên dành cho những địa bàn khó khăn nhất.

Về cơ cấu nguồn vốn, đại biểu đề nghị Chính phủ làm rõ định hướng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên là định hướng chung hay áp dụng thống nhất cho tất cả địa phương. Theo đại biểu, nhiều nhiệm vụ trong các lĩnh vực dân tộc, tôn giáo, y tế cơ sở, bảo tồn văn hóa, đào tạo nghề, trợ giúp pháp lý, hỗ trợ sinh kế phụ thuộc vào kinh phí thường xuyên.

Do đó, đại biểu đề nghị giao HĐND cấp tỉnh căn cứ tình hình thực tế của địa phương được điều chỉnh linh hoạt cơ cấu giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên trong biên độ phù hợp; đồng thời quy định tỷ lệ tối thiểu bắt buộc dành cho hỗ trợ phát triển sản xuất, sinh kế trực tiếp đối với hộ gia đình.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ cơ chế xử lý tình trạng vốn chờ thủ tục, chậm ban hành hướng dẫn liên bộ; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì tổng hợp nguồn lực và các bộ quản lý chuyên ngành khi xảy ra chậm trễ. Đồng thời, nghiên cứu thành lập một ban điều phối chung có đủ thẩm quyền để khắc phục tình trạng thẩm quyền phân tán, trách nhiệm chưa rõ.

Về phân cấp, đại biểu Cil Bri đồng tình với phương châm “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, nhưng nhấn mạnh phân cấp phải gắn với năng lực thực hiện. Đại biểu cho biết, tại các tỉnh nghèo, miền núi, năng lực thẩm định và tổ chức triển khai ở cấp xã còn hạn chế. “Nếu phân cấp trọn gói nhưng không có cẩm nang, quy trình hướng dẫn mẫu và cơ chế bảo vệ cán bộ sẽ dễ dẫn đến tâm lý sợ sai, không dám làm, tiếp tục gây ách tắc trong dòng vốn”, đại biểu nói.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị nâng hạn mức các dự án đặc thù giao cộng đồng tự thực hiện tại các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng; đồng thời áp dụng hình thức thanh toán khoán theo sản phẩm đầu ra đối với các mô hình sinh kế quy mô gia đình, giảm tối đa yêu cầu về chứng từ chi tiết, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số.

Phân bổ nguồn lực phải xuất phát từ nhu cầu của người dân

Góp ý về phân cấp, phân bổ nguồn lực và cơ chế điều phối, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng cho rằng việc dự thảo cho phép địa phương chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ và điều chỉnh nguồn lực trong khuôn khổ mục tiêu của chương trình là hướng đúng.

Tuy nhiên, theo đại biểu, cần nhìn phân cấp từ phía người dân. “Phân cấp tốt phải làm cho chính sách đến gần dân hơn, chứ không phải chỉ chuyển hồ sơ từ cấp trên xuống cấp dưới”, đại biểu nhấn mạnh. Từ đó, đại biểu đề nghị thực hiện phân cấp theo năng lực và mức độ rủi ro. Nhiệm vụ nhỏ, kỹ thuật đơn giản, sát cộng đồng thì giao mạnh xuống cơ sở; nhiệm vụ phức tạp, liên ngành, tác động lớn đến đất đai, môi trường, dân cư, dữ liệu phải có cơ chế thẩm định và kiểm soát phù hợp.

Về phân bổ nguồn lực, đại biểu đề nghị chuyển từ tư duy “chia vốn” sang tư duy “giải quyết thiếu hụt của người dân”. Theo đại biểu, cần đặt câu hỏi người dân đang thiếu gì nhất, mức độ thiếu hụt thực tế ra sao để làm căn cứ ưu tiên nguồn lực. Đại biểu đề xuất cơ chế phân bổ theo 3 lớp: mức độ thiếu hụt, khả năng thực hiện và kết quả phát triển. Không chỉ xem xét đã giải ngân bao nhiêu mà cần quan tâm thu nhập của người dân có tăng, hộ nghèo có thoát nghèo bền vững, trẻ em có học tốt hơn, người dân tiếp cận y tế thuận lợi hơn và công trình sau đầu tư có thực sự hoạt động hay không.

Đại biểu cũng lưu ý nguy cơ “bình quân hóa” khi sử dụng các số liệu bình quân của tỉnh. Việc thay đổi địa giới hành chính hoặc chỉ số bình quân của tỉnh không được tự động làm giảm ưu tiên đối với xã, thôn, nhóm dân cư thực sự còn khó khăn. Đặc biệt, đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cần theo dõi riêng mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển, thay vì chỉ nhìn mức tăng trưởng chung.

Đại biểu đề nghị giữ một mức sàn nguồn lực đối với địa bàn đặc biệt khó khăn. Nếu nơi khó khăn giải ngân chậm vì thiếu cán bộ, thiếu năng lực chuẩn bị dự án thì “phản ứng đầu tiên của Nhà nước phải là hỗ trợ năng lực, không phải đơn giản cắt vốn”, đại biểu cho biết.

Về điều phối, đại biểu cho rằng cần điều phối theo vấn đề của người dân chứ không chỉ theo chức năng của cơ quan nhà nước. Khi một hộ gia đình đồng thời gặp nhiều khó khăn, việc mỗi ngành chỉ hoàn thành phần việc của mình có thể dẫn đến tình trạng các cơ quan đều báo cáo hoàn thành nhưng hộ gia đình vẫn chưa thoát khỏi vòng nghèo.

Do đó, đại biểu đề nghị xác định rõ: “Một chương trình - một kế hoạch tổng thể - một hệ thống dữ liệu - một chế độ báo cáo - một đầu mối điều phối tổng hợp.” Đồng thời, cần làm rõ cơ chế xử lý khi mục tiêu chuyên ngành, nguồn lực và nhu cầu địa phương không thống nhất; bổ sung cơ chế điều phối đối với các dự án liên tỉnh, liên vùng.

Đối với sự tham gia của người dân, đại biểu đề nghị không chỉ đánh giá mức độ hài lòng khi chương trình kết thúc mà phải lắng nghe ngay từ đầu về nhu cầu, thứ tự ưu tiên và khả năng tham gia quản lý, vận hành công trình. Theo đó, cần chuyển từ “tham vấn người dân” sang “đồng kiến tạo chính sách với người dân” ở những nội dung phù hợp.

Những ý kiến của các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng cùng hướng tới yêu cầu đổi mới phương thức quản trị, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao trách nhiệm trong thực thi chính sách. Trong đó, phân cấp phải đi cùng năng lực và trách nhiệm; nguồn lực phải được phân bổ đúng nhu cầu, đúng đối tượng, còn hiệu quả cuối cùng phải được đo bằng những chuyển biến thực chất trong đời sống người dân