Đội bay vận tải già hóa, điểm yếu của Không quân Mỹ
Viện Mitchell cảnh báo đội bay cơ động Không quân Mỹ thu hẹp và già hóa, khó đáp ứng hậu cần và hỗ trợ ACE nếu xảy ra xung đột với đối thủ ngang hàng như Trung Quốc
Báo cáo mới của Viện Nghiên cứu Hàng không Mitchell do Robert Owen (đại tá Không quân Mỹ đã nghỉ hưu) lập luận rằng đội bay vận tải của Không quân Mỹ đang thu hẹp và già hóa, có nguy cơ không đáp ứng được yêu cầu hậu cần và hỗ trợ khái niệm Triển khai Tác chiến Linh hoạt (ACE) trong kịch bản xung đột với đối thủ ngang hàng như Trung Quốc.
Lực lượng cơ động đường không vốn đảm nhiệm vận chuyển quân nhân, vũ khí và vật tư trên phạm vi toàn cầu. Theo báo cáo, những thách thức hiện hữu của đội bay vận tải có thể làm suy yếu năng lực phân tán lực lượng và duy trì hoạt động trong tác chiến cường độ cao.
Tổng quan: điểm nghẽn ở lực lượng cơ động
Robert Owen cảnh báo: “Trong cuộc xung đột với đối thủ ngang hàng, đội bay vận tải có thể không đủ đáp ứng các nhu cầu di chuyển, cung ứng và hậu cần khác của các quân chủng”. Ông nhấn mạnh Không quân Mỹ có thể không đủ lực lượng vận tải để hỗ trợ ACE, vốn đặt trọng tâm vào phân tán tài sản nhằm giảm rủi ro bị vô hiệu hóa bởi một đòn tấn công áp đảo.
Báo cáo ghi nhận Mỹ hiện có ít máy bay hơn để chở quân và trang bị ra chiến trường; đồng thời cơ cấu chủng loại chưa phù hợp cho một cuộc chiến cấp độ cao.
ACE và yêu cầu hậu cần: phụ thuộc C-17 và FARP
Theo mô hình ACE, các phi đội chiến đấu và lực lượng bảo đảm sẽ di chuyển luân phiên, khó đoán giữa mạng lưới căn cứ cố định, điểm đóng quân bán cố định và các điểm tiếp nhiên liệu - tiếp vũ khí tiền phương (FARP). Ở các FARP, các đơn vị nhỏ gần như phụ thuộc hoàn toàn vào C-17 và các máy bay cơ động trong khu vực để tiếp tế nhiên liệu, vũ khí và nhân sự.
Không quân Mỹ đã luyện tập ACE nhiều năm, bao gồm cất/hạ cánh tại sân bay dã chiến hoặc một đoạn đường cao tốc. Tuy vậy, theo Robert Owen, lực lượng này “chưa mua sắm số lượng đáng kể máy bay có thể hoạt động ở mức thấp nhất của yêu cầu này”, tức là đưa trang bị và nguồn cung tới các đường băng ngắn, mặt đường yếu. Ông cho rằng hiện “không có kế hoạch công khai” và “ngân sách cũng không được thiết kế” cho việc mở rộng nhiệm vụ này.
Tình trạng đội bay: già hóa và sẵn sàng thấp
Báo cáo nêu một số dữ liệu cho thấy xu hướng lão hóa phương tiện: một số dòng vận tải, gồm cả C-17, đã hoạt động vượt quá thời hạn sử dụng dự kiến ban đầu. Với C-5M Super Galaxy (vận tải cơ lớn nhất của Không quân Mỹ), 52 chiếc hiện có tuổi trung bình 37 năm và tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu thấp.
Khi còn là Tham mưu trưởng Không quân Mỹ, Tướng David Allvin cho biết độ tuổi trung bình của đội bay đã tăng từ 17 (năm 1994) lên 32 (năm 2024), trong khi mức độ sẵn sàng hoạt động giảm đáng kể. Theo các lãnh đạo và cựu nhân sự, năng lực vận tải đường không đã suy giảm đáng kể so với thời Chiến dịch Bão táp Sa mạc những năm 1990.
| Chỉ dấu | Giá trị theo nguồn |
|---|---|
| Tuổi trung bình đội bay Không quân Mỹ | 1994: 17; 2024: 32 |
| C-5M Super Galaxy trong biên chế | 52 |
| Tuổi trung bình C-5M Super Galaxy | 37 |
| Độ sẵn sàng C-5M | Thấp (không công bố tỷ lệ) |
| C-17 | Một số chiếc đã vượt quá hạn sử dụng dự kiến |
Nguyên nhân tích tụ qua ba thập kỷ
Theo Robert Owen, đội bay vận tải đã bị khai thác tối đa suốt ba thập kỷ trong các chiến dịch liên tục trên khắp thế giới. Thời điểm cuối Chiến tranh Lạnh, đội bay trẻ hơn nhiều và Lầu Năm Góc khi đó có kế hoạch thay thế rõ ràng. Hiện nay, phần lớn đội bay cơ động đang lỗi thời nhanh chóng cùng với các tài sản khác mà Không quân Mỹ phụ thuộc vào.
Hàm ý tác chiến: phân tán nhưng phải được nuôi dưỡng
ACE chỉ phát huy khi chuỗi hậu cần đáp ứng được nhịp độ cơ động của các đơn vị phân tán. Điểm nghẽn nằm ở: số lượng khung thân, cơ cấu chủng loại (khả năng hoạt động trên đường băng ngắn, mặt đường yếu), và độ sẵn sàng kỹ thuật. Nếu không giải quyết, năng lực phân tán nhằm tăng sống sót có thể bị hạn chế bởi khả năng tiếp tế.
- Phụ thuộc C-17 và máy bay cơ động hạng nặng để cấp nhiên liệu, vũ khí, nhân sự cho FARP.
- Thiếu máy bay “khai thác thô” phù hợp đường băng ngắn, chịu tải kém tại các điểm tiền phương.
- Độ sẵn sàng giảm và tuổi đời cao làm tăng rủi ro đứt gãy chuỗi hậu cần trong cường độ tác chiến cao.
Bối cảnh khu vực: đối thủ tăng tốc hiện đại hóa
Các lãnh đạo quân sự cấp cao, cựu nhân sự và chuyên gia được dẫn cho biết, trong khi Mỹ đối mặt đội bay thu hẹp và sẵn sàng giảm, Không quân Trung Quốc đang mở rộng và hiện đại hóa rất nhanh. Dù Mỹ vẫn có lợi thế đáng kể về máy bay tàng hình, hậu cần toàn cầu, kinh nghiệm tác chiến và sự hỗ trợ của đồng minh, khoảng cách đang thu hẹp, làm thay đổi cán cân rủi ro.
Kết luận từ báo cáo
Robert Owen nhận định Không quân Mỹ hiện “không có kế hoạch công khai” cũng như “ngân sách” tương ứng để tăng năng lực vận tải phù hợp yêu cầu ACE. Vì vậy, việc mở rộng và duy trì đội bay vận tải nên là ưu tiên, nhằm bảo đảm khả năng cơ động, tiếp tế và sống sót của lực lượng trong kịch bản xung đột với đối thủ ngang hàng.