Đôi vợ chồng tâm huyết bảo tồn văn hóa truyền thống dân tộc Mạ
Đôi vợ chồng người Mạ thôn Phi Sar, xã Cát Tiên 3 đang nuôi mơ ước khôi phục những ngôi nhà dài và nghề dệt thổ cẩm của người Mạ. Đó là bệnh binh Điểu K'Lộc và người vợ thủy chung đang hàng ngày duy trì những dấu tích Mạ xưa.
Ông Điểu K’Lộc sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Cha ông là một cựu chiến binh, anh trai ông là liệt sĩ. Theo gương cha anh, ông K’Lộc đứng vào hàng ngũ người lính, chiến đấu giữ yên bình cho buôn làng. Giải ngũ với vết thương và ảnh hưởng từ bom đạn (bệnh binh 2/3), ông K’Lộc và vợ, bà Điểu Thị Chớc, bắt đầu một hành trình mới, hành trình xây dựng gia đình và giữ gìn truyền thống dân tộc.
“Tôi là một trong số ít phụ nữ Mạ còn dệt vải, dệt khăn, dệt váy. Người con gái bây giờ thích đi làm cà phê, làm sầu riêng chứ ít còn ngồi dệt, vừa ít tiền, vừa đau lưng”, bà Điểu Thị Chớc - vợ ông K’Lộc tâm sự. Vừa cuốn chỉ vào thoi, bà Chớc vừa hướng dẫn cô cháu gái cách dệt một hoa văn của người Mạ. Bà bảo, phụ nữ Mạ phải biết kỹ thuật dệt thổ cẩm, phải biết hoa văn cổ truyền của người Mạ. Ấy là truyền thống, là tâm tình gửi gắm qua từng sợi chỉ bông, qua những hoa văn mang dáng núi của người Mạ. Bà chỉ mong, ngày càng nhiều phụ nữ Mạ nắm được kỹ thuật dệt, chăm chỉ bên khung dệt, để những hoa văn mang dáng núi được duy trì dài lâu.
Ông bà Điểu K’Lộc, Điểu Thị Chớc là người có uy tín trong cộng đồng địa phương, vừa làm kinh tế giỏi, nuôi dạy con tốt, vừa giữ gìn truyền thống của địa phương. Bà dệt vải giỏi, ông biết làm nhà dài, là tấm gương sống duy trì văn hóa bản địa của cộng đồng người Mạ chúng tôi.
Ông Điểu K’Giá, Trưởng thôn Phi Sar
Nói về nhà dài, ông K’Lộc nhớ lại: “Ngôi nhà dài này nơi cư trú cổ truyền của người Mạ. Thời ông bà cha mẹ tôi là ở trong nhà dài”. Ngôi nhà dài lợp mái bằng lá mây, vách đan bằng lồ ô, nền tre đơn giản mang đậm dấu ấn tự nhiên của người Mạ. Mái nhà rất dốc để nước chảy nhanh, cửa ra vào thấp, phù hợp với việc chống chịu những cơn mưa cao nguyên dai dẳng. “Người trẻ bây giờ ở nhà xây, vừa sạch đẹp, vừa tiện nghi, nhà dài hầu như không còn trong đời sống. Nhưng với tôi, tôi vẫn mong mỏi có ngôi nhà dài, để con cháu nhớ lại ngày xưa ông bà đã sống ra sao, người Mạ đã đốt lửa, nấu cơm, nghỉ ngơi ở ngôi nhà như thế nào. Vì thế tôi đã dựng ngôi nhà dài để con cháu biết được đời sống ông bà xưa”, ông Điểu K’Lộc chia sẻ.
Không chỉ làm nhà dài, suốt nhiều chục năm, ông K’Lộc đã tìm mọi cách để sưu tầm những bộ chiêng, những chóe cổ của người Mạ. Ông bảo, ngày xưa người Mạ quý chiêng, quý chóe. Qua thời gian thay đổi, những chiếc chiêng, những bộ chóe cũng lưu lạc dần. Ông mải miết tìm ở từng gia đình, thuyết phục bà con nhường lại, bán lại để ông mang về, trưng bày trong gian nhà dài mang đúng phong cách cổ. Để dàn chiêng, chóe được "nghỉ ngơi" dưới bóng mát nhà dài, để trẻ con được chứng kiến những kỷ vật từ thời ông bà.
“Vợ chồng bệnh binh Điểu K’Lộc là gia đình gương mẫu của cộng đồng Mạ xã Cát Tiên 3. Ngôi nhà dài, bộ sưu tập chiêng, chóe cổ cũng như kỹ thuật dệt thổ cẩm của gia đình ông bà đang lưu giữ những kỷ vật quý của cộng đồng địa phương. Chúng tôi rất mong mỏi phát huy vai trò của ông bà trong việc truyền lưu những giá trị văn hóa truyền thống quý báu của cộng đồng người Mạ”, ông Lê Quang Chường - Phó Chủ tịch UBND xã Cát Tiên 3 tự hào.