Đưa văn hóa bản địa vào chuỗi giá trị du lịch

Giữ nghề, giữ văn hóa, mở sinh kế

Mỗi tuần, các thành viên Câu lạc bộ (CLB) Cồng chiêng thôn 12, xã Đạ Huoai lại cùng nhau tập luyện. Với 18 thành viên nòng cốt, CLB không chỉ duy trì tiếng cồng chiêng trong cộng đồng mà còn tham gia biểu diễn tại các điểm du lịch, sự kiện khi có chương trình.

Chị Ka Thạch, thành viên CLB cho biết, được cùng mọi người trong CLB tham gia biểu diễn, đánh cồng chiêng, múa xoang, giới thiệu văn hóa của dân tộc mình đến du khách mang lại niềm vui và tự hào. Mỗi lần được biểu diễn cũng tạo thêm động lực để các thành viên giữ gìn tiếng cồng chiêng và duy trì hoạt động của CLB, trao truyền những giá trị văn hóa cho thế hệ sau.

Từ một sinh hoạt văn hóa cộng đồng, cồng chiêng nay có thêm không gian để hiện diện trong các hoạt động du lịch. Qua đó, những người thực hành văn hóa có thêm cơ hội biểu diễn, giao lưu và tạo thu nhập.

Tương tự, chị Rơ Ông Thủy Tiên có hơn 6 năm biểu diễn các nhạc cụ dân tộc như: đàn tơ rưng, trống... tại các điểm du lịch ở phường Lâm Viên - Đà Lạt. Công việc mang lại thu nhập ổn định, đồng thời, giúp chị tiếp tục thực hành, học hỏi và giới thiệu những giai điệu truyền thống đến du khách.

Câu chuyện sinh kế cũng hiện hữu trong từng sản phẩm thủ công. Phường Lang Biang - Đà Lạt hiện có khoảng 80 người biết dệt thổ cẩm hoa văn truyền thống. Trong đó, nhiều phụ nữ vừa làm kinh tế gia đình, vừa duy trì nghề dệt và truyền lại cho con cháu.

Chị T’Rơ Ông K’Ương là một trong những người gắn bó với nghề dệt thổ cẩm. Khi có đơn hàng, chị lại dành thời gian bên khung dệt để làm ra những sản phẩm mang hoa văn truyền thống. Một sản phẩm thổ cẩm mất khoảng 3 ngày để hoàn thành, tùy kích thước và hoa văn, với giá bán khoảng 650.000 - 700.000 đồng.

Không chỉ có những tấm thổ cẩm truyền thống, mà các sản phẩm được còn đa dạng hơn như: băng đô, túi xách, dây đeo, cà vạt, khăn, áo dài... Những sản phẩm này vừa đáp ứng nhu cầu sử dụng, vừa trở thành quà tặng cho du khách.

Chị K’Ương chia sẻ, nghề dệt giúp tôi có nguồn thu khoảng 6 triệu đồng mỗi tháng. Quan trọng hơn, việc có người tìm mua sản phẩm khiến tôi và chị em có thêm động lực để gắn bó với nghề, duy trì, truyền dạy cho thế hệ sau.

Không chỉ nghề dệt, các loại hình nghệ thuật truyền thống cũng đang trở thành một phần trong trải nghiệm của du khách. Từ những con người cụ thể, văn hóa không còn chỉ hiện diện trong lễ hội hay sinh hoạt cộng đồng mà được đưa vào các hoạt động du lịch, trở thành một phần của sản phẩm phục vụ du khách.

Khi người dân trực tiếp tham gia và được hưởng lợi, việc giữ nghề, giữ văn hóa cũng có thêm động lực để tiếp nối.

Mở rộng không gian để văn hóa tạo giá trị

Sau sắp xếp, Lâm Đồng có 49/54 dân tộc cùng sinh sống với hơn 683.000 người dân tộc thiểu số, chiếm 17,6% dân số toàn tỉnh. Không gian văn hóa mới hội tụ nhiều giá trị đặc sắc của các cộng đồng Cơ Ho, Mạ, M’nông, Chăm... tạo nên nguồn tài nguyên nhân văn phong phú cho phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, những giá trị như cồng chiêng Tây Nguyên, dệt thổ cẩm, đan lát, chế tác nhạc cụ dân tộc, kiến trúc nhà dài, lễ hội, ẩm thực bản địa và tri thức dân gian đang từng bước trở thành sản phẩm có giá trị trong phát triển du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng.

Việc khai thác hợp lý các giá trị này vừa tạo việc làm tại chỗ, vừa góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc.

Thực tế cho thấy, người dân có thể tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị du lịch thông qua biểu diễn nghệ thuật, cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống, hướng dẫn, bán sản phẩm đặc trưng. Một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số có thêm nguồn thu ngoài sản xuất nông nghiệp; các nghệ nhân, thành viên đội văn nghệ cộng đồng có thêm cơ hội biểu diễn, truyền dạy và nhận thù lao.

Từ chương trình mục tiêu quốc gia Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025, nhiều mô hình du lịch cộng đồng đã phát huy hiệu quả, thu hút khách du lịch trong và ngoài nước như: mô hình Du lịch cộng đồng thôn Đưng K’Si (xã Lạc Dương), mô hình Du lịch cộng đồng thôn K’Long (xã Hiệp Thạnh), Làng văn hóa dân tộc người Dao (xã Đắk Wil), Làng văn hóa dân tộc Mông (xã Tà Đùng), mô hình Du lịch cộng đồng văn hóa Chăm (xã Bắc Bình)…

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Trúc Linh, việc bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống cần gắn liền với phát triển kinh tế - xã hội, trong đó, chú trọng khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Ngành văn hóa định hướng tăng cường hỗ trợ nghệ nhân, duy trì các CLB văn hóa dân gian, tổ chức truyền dạy và tạo điều kiện để các giá trị truyền thống tiếp tục được phát huy trong đời sống.

Cùng với đó, ngành văn hóa đề xuất đẩy mạnh liên kết vùng, thu hút doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân đầu tư vào lĩnh vực văn hóa, du lịch; khuyến khích hình thành các không gian sáng tạo, trung tâm giới thiệu sản phẩm truyền thống, làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm.

Định hướng này mở ra cách tiếp cận mới đối với các giá trị văn hóa bản địa. Không chỉ bảo tồn những gì đã có, Lâm Đồng hướng đến việc đưa văn hóa trở thành một phần của chuỗi sản phẩm du lịch, để cộng đồng vừa là chủ thể gìn giữ, vừa trực tiếp hưởng lợi từ những giá trị do chính mình tạo ra.