“Giải mã” không gian phát triển kết nối nội vùng Lâm Ðồng
Không gian phát triển giữa 3 vùng của Lâm Đồng đang định hình một trục động lực kinh tế - chiến lược với vai trò, thế mạnh riêng biệt ở khu vực phía Tây, Nam Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ. Tuy nhiên, Lâm Đồng đang tích cực phá vỡ các điểm “nghẽn” hiện diện từ quá khứ và để tránh rơi vào bẫy phân mảnh nguồn lực và quá tải hạ tầng quản trị, cũng như chuyển hóa quy mô địa lý thành động lực tăng trưởng thực chất.

Lợi thế siêu không gian và liên kết 3 vùng
Việc mở rộng không gian phát triển vươn ra 3 vùng, không chỉ vẽ lại bản đồ hành chính mà còn tái định vị hoàn toàn cấu trúc kinh tế của Lâm Đồng tạo nên cơ hội phát triển cho cả 3 trung tâm phía Tây, phía Đông và Nam Lâm Đồng. Nếu xét cấu trúc chuỗi giá trị theo trục địa hình thì Lâm Đồng hình thành từ 3 vùng cao nguyên - trung du - duyên hải; giúp khắc phục điểm yếu bấy lâu của mỗi vùng, trở thành tỉnh có biển, có biên giới, có rừng; và hệ thống vận tải đủ loại hình đường bộ, đường không, đường thủy. Từ đó, hình thành hành lang kinh tế khép kín, từ vùng nguyên liệu nông nghiệp công nghệ cao và du lịch nghỉ dưỡng (Đà Lạt - Bảo Lộc) kết nối trực tiếp với vùng nguyên liệu công nghiệp, khoáng sản, năng lượng (khu vực Tây Lâm Đồng mở rộng) và hệ thống cảng biển, logistics, kinh tế biển (khu vực Duyên hải Đông Lâm Đồng).
Nhờ vậy, Lâm Đồng có thể tận dụng lợi thế để tối ưu hóa phân bổ nguồn lực và mở rộng dư địa thu hút FDI; cũng như giải bài toán khan hiếm quỹ đất công nghiệp sạch tại lõi đô thị trung tâm Đà Lạt - Đức Trọng. Đồng thời, tạo ra quy mô thị trường nội tỉnh đủ lớn để thu hút các “đại bàng” đầu tư vào các tổ hợp chế biến sâu, logistics liên vùng, năng lượng tái tạo và đô thị sinh thái quy mô lớn thay vì các dự án nhỏ lẻ, manh mún. Lợi thế về địa hình cũng giúp Lâm Đồng đa dạng hóa hệ sinh thái du lịch - dịch vụ; sở hữu nhiều yếu tố thuận lợi để thiết lập chuỗi sản phẩm “Một hành trình - Ba trải nghiệm” (rừng - cao nguyên - biển), kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao mức chi tiêu bình quân của du khách trong nước và quốc tế.

Giải mã những “điểm nghẽn” đặc thù của tỉnh lớn nhất nước
Tuy nhiên, đằng sau tấm áo rộng lớn nhất cả nước là những thách thức chưa từng có tiền lệ về hạ tầng kết nối, độ trễ điều hành và sự chênh lệch trình độ phát triển nội vùng. Nhiều điểm nghẽn lớn trong quá khứ vẫn đang hiện diện giữa Tây Nguyên và duyên hải đang cản trở sự phát triển của Lâm Đồng, là địa hình đèo dốc hiểm trở, đang được tháo gỡ toàn diện bằng hệ thống hạ tầng giao thông liên vùng trọng điểm để giải quyết nghịch lý “diện tích lớn - kết nối mỏng”…
Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mười đã khẳng định: Lâm Đồng xác định hạ tầng giao thông là ưu tiên hàng đầu. Hai tuyến cao tốc huyết mạch kết nối từ Đà Lạt và Gia Nghĩa về TP Hồ Chí Minh và các trục giao thông chiến lược kết nối ba khu vực lõi gồm Đà Lạt, Gia Nghĩa và Phan Thiết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tạo hành lang vận tải tốc độ cao nối thẳng từ vùng nguyên liệu khoáng sản - công nghiệp (Gia Nghĩa) qua trung tâm nông nghiệp công nghệ cao (Bảo Lộc - Đà Lạt) ra tới hệ thống cảng biển quốc tế (Phan Thiết - Vĩnh Tân). Vì vậy tỉnh tập trung nguồn lực rất lớn cho phát triển hạ tầng giao thông.

Xét theo trục dọc bán kính quản trị và khoảng cách địa lý từ trung tâm hành chính đến các vùng biên, vùng sâu kéo dài hàng trăm kilômét qua địa hình chia cắt phức tạp, gồm đèo dốc, núi, rừng, sông, biển… khiến chi phí logistics nội tỉnh đội lên cao, làm triệt tiêu lợi thế cạnh tranh về giá thành nông sản và hàng hóa xuất khẩu... Sự khác biệt về địa hình cũng tạo áp lực quản trị và nguy cơ phân mảnh điều hành khi phải dung hòa nhiều đặc thù kinh tế - xã hội khác biệt (từ đô thị du lịch, nông nghiệp công nghệ cao đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khai khoáng và kinh tế biển), tạo nên độ phức tạp của bộ máy hành chính...
Nguy cơ xuất hiện “vùng trũng” trong phân bổ đầu tư công khi nguồn lực phải dàn trải theo diện tích dẫn đến đầu tư manh mún; nếu tập trung quá mức vào các cực tăng trưởng sẽ làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo giữa các tiểu vùng... Bên cạnh đó, xung đột quy hoạch và bài toán bảo vệ sinh thái cũng tạo ra áp lực cân bằng giữa khai thác tài nguyên (bauxite, khoáng sản, quỹ đất phát triển đô thị) với giữ gìn “lá phổi xanh”, an ninh nguồn nước và bản sắc văn hóa đặc thù của từng tiểu vùng.
Cần giải “nghẽn” để kích hoạt tăng trưởng
Lâm Đồng đã nhận định điều kiện phát triển mang tính đột phá nhằm khơi thông các mạch máu giao thông xương sống và chuyển đổi tư duy quản trị từ “quản lý địa giới” sang “quản trị dòng chảy kinh tế” nhằm biến thách thức “siêu không gian” thực sự trở thành nguồn lực. Xây dựng hạ tầng giao thông chiến lược để thu hẹp khoảng cách địa lý, xóa thế độc đạo bằng các trục cao tốc và hệ thống giao thông theo chiều ngang, đẩy nhanh tiến độ khép kín các tuyến cao tốc kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (Tân Phú - Bảo Lộc, Bảo Lộc - Liên Khương) và các trục ngang chiến lược kết nối cao nguyên với cảng biển, cửa khẩu trong nội tỉnh Lâm Đồng.

Tỉnh cũng thúc đẩy quy hoạch phát triển hạ tầng đến các trung tâm logistics đầu mối gắn với vùng nguyên liệu và sân bay Liên Khương hình thành chuỗi cung ứng lạnh xuyên suốt từ nông trại đến cảng biển. Không gian quy hoạch được tái thiết kế theo mô hình “đa cực - chuyên biệt hóa”, phân vai rõ ràng cho từng tiểu vùng, nhằm tránh tình trạng “tỉnh trong tỉnh” cạnh tranh nội bộ. Đột phá thể chế quản trị và huy động nguồn lực ngoài ngân sách cũng được chú trọng. Chuyển đổi từ quản trị hành chính truyền thống sang Chính quyền số trên diện rộng. Khơi thông dòng vốn xã hội hóa và hợp tác công - tư (PPP). Trong đó, ngân sách nhà nước đóng vai trò “vốn mồi” cho hạ tầng khung; thiết kế cơ chế đặc thù, minh bạch để thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư hạ tầng giao thông, khu công nghiệp sinh thái và hạ tầng số.