Giải mã Marichka: Hệ thống AI hỗ trợ lập phương án tác chiến của Quân đội Ukraine

Viện Nghiên cứu Trung ương thuộc Lực lượng Vũ trang Ukraine đã chính thức giới thiệu Marichka, hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) chuyên dụng được thiết kế nhằm hỗ trợ công tác phân tích dữ liệu và lập kế hoạch tác chiến. Khác với các công cụ hỏi đáp thông thường, Marichka hoạt động như một hệ thống hỗ trợ ra quyết định trong môi trường quân sự closed-loop, giúp rút ngắn chu trình xử lý thông tin tại các sở chỉ huy từ nhiều giờ xuống chỉ còn vài phút.

Rút ngắn quy trình tính toán kế hoạch tác chiến

Trong hoạt động quân sự chuẩn mực, trước khi ban hành mệnh lệnh tác chiến, bộ tham mưu tại sở chỉ huy cấp lữ đoàn hoặc quân đoàn phải xử lý khoảng 20 loại tài liệu khác nhau. Quá trình này bao gồm việc tổng hợp thông tin về quân số, vị trí đóng quân, trang bị vũ khí, cơ số đạn dược, năng lực hậu cần, cùng các yếu tố địa hình, thời tiết, tình hình phòng không và tác chiến điện tử (EW). Công tác tổng hợp và tính toán thủ công thường kéo dài từ 6 đến 12 giờ.

Hệ thống Marichka được phát triển nhằm tự động hóa các khâu thu thập, đối soát dữ liệu và đánh giá tương quan lực lượng. Hệ thống có khả năng ước tính nguồn lực tiêu hao, dự báo mức độ thiệt hại và mô phỏng trực quan các kịch bản tác chiến trên bản đồ tương tác. Đặc biệt, khi có sự thay đổi đột xuất như tuyến đường cung ứng bị cắt đứt hoặc lượng đạn dược thực tế sai lệch so với báo cáo, AI có thể tính toán lại toàn bộ phương án trong thời gian ngắn.

Việc tăng tốc độ xử lý dữ liệu đóng vai trò quan trọng trong bối cảnh chiến trường hiện đại bị giám sát liên tục bởi phương tiện bay không người lái (UAV), nơi tình hình thực địa biến động nhanh chóng.

Nguyên lý vận hành và vai trò của người chỉ huy

Mặc dù thường được gọi bằng thuật ngữ "ChatGPT quân sự", Marichka có cơ chế vận hành khác biệt hoàn toàn so với các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) thương mại. Hệ thống không hoạt động như một chatbot hội thoại mà vận hành dựa trên các quy chuẩn và định mức quân sự khắt khe. Marichka tiếp nhận dữ liệu đầu vào về lực lượng, hậu cần và địa hình, từ đó thuật toán sẽ tính toán để đề xuất các phương án tác chiến tối ưu.

Đáng chú ý, hệ thống không tự động đưa ra mệnh lệnh hay điều phối quân đội. Marichka đóng vai trò như một công cụ tham mưu kỹ thuật số, đưa ra các kịch bản kèm theo đánh giá rủi ro. Quyết định cuối cùng, việc phê duyệt kế hoạch và trách nhiệm pháp lý hoàn toàn thuộc về sĩ quan chỉ huy.

Mô hình tích hợp AI vào công tác tham mưu này cũng tương tự như hệ thống Maven Smart System do Palantir phát triển cho Lầu Năm Góc. Hệ thống Maven hiện đã hỗ trợ xử lý dữ liệu mục tiêu quy mô lớn trong các chiến dịch quân sự của Mỹ, cho thấy xu hướng ứng dụng AI nhằm tăng tốc độ xử lý thông tin trên chiến trường.

Khả năng kết nối trong hệ sinh thái số quân sự

Marichka được định vị là một lớp xử lý dữ liệu cấp cao trong hệ sinh thái số mà Ukraine đang xây dựng. Nền tảng trung tâm hiện nay là Delta – hệ thống quản lý chiến trường giúp hợp nhất dữ liệu từ radar, UAV, trinh sát mặt đất và sở chỉ huy. Trong hệ thống Delta, công cụ Vezha đảm nhận việc xử lý luồng video trực tiếp, còn công cụ Avengers áp dụng AI để tự động nhận dạng các loại xe bọc thép và khí tài quân sự.

Hiệu quả của Marichka phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng dữ liệu đầu vào. Hiện nay, dữ liệu huấn luyện AI được tổng hợp từ hàng triệu khung hình chiến trường đã được dán nhãn thông qua các môi trường bảo mật như Brave1 Dataroom.

Thách thức kỹ thuật và rủi ro vận hành

Bên cạnh ưu thế về tốc độ, việc triển khai AI trong lập kế hoạch quân sự đối mặt với nhiều thách thức kỹ thuật:

• Độ chính xác của dữ liệu: Nếu thông tin đầu vào bị sai lệch do báo cáo thiếu sót, mục tiêu giả hoặc hoạt động ngụy trang nghi binh của đối phương, hệ thống có thể đưa ra các phương án tác chiến không phù hợp.
• Áp lực thời gian lên con người: Tốc độ đề xuất phương án quá nhanh của AI có thể tạo ra hiện tượng "phê duyệt thụ động", khi người chỉ huy không đủ thời gian kiểm tra kỹ các giả định do máy tính đưa ra.
• An ninh thông tin: Do hệ thống chứa các dữ liệu quan trọng về quân số, kho tàng và hướng tiến quân, yêu cầu bảo mật đặt ra là rất lớn. Hiện tại, Marichka mới dừng lại ở giai đoạn thử nghiệm trên hạ tầng nhỏ với dữ liệu huấn luyện mở, chưa được phép xử lý các tài liệu thuộc danh mục bí mật quân sự.

Hệ thống vẫn cần tiếp tục trải qua các đợt thử nghiệm trong điều kiện chiến đấu thực tế, đặc bịêt là trong môi trường bị diễn ra tác chiến điện tử mạnh, gián đoạn kết nối và dữ liệu đầu vào mâu thuẫn.