Giải ngân đầu tư công ở Lâm Đồng: Tăng tốc nhưng chưa thể yên tâm

Năm 2026, tổng kế hoạch vốn đầu tư công của Lâm Đồng hơn 20.100 tỷ đồng. Với con số này, Lâm Đồng thuộc nhóm có nguồn vốn lớn nhất cả nước sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Tuy nhiên, đến hết tháng 4/2026, địa phương mới giải ngân 4,8% kế hoạch, nằm trong nhóm thấp nhất cả nước. Trước hết, về khách quan, sau hợp nhất, với diện tích rộng, Lâm Đồng phải xác định lại khâu quy hoạch để phát triển. Trong đó, có nhiều dự án trọng điểm, nhất là ở lĩnh vực giao thông. Các dự án lớn nên việc điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện hồ sơ, thủ tục mất nhiều thời gian, dẫn tới chậm trễ. Tuy nhiên, Lâm Đồng phải chấp nhận thực tế này, để trong tương lai có thể hình thành những tuyến đường động lực, tạo đà phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương.

Chưa hết, rất nhiều dự án tại địa phương nằm trong vùng quy hoạch khoáng sản. Lâm Đồng đã chủ động làm việc với các bộ, ngành Trung ương để tìm hướng tháo gỡ nhưng chưa đạt kỳ vọng. Ngoài ra, những tháng đầu năm 2026, địa phương đối mặt với tình trạng mưa, lũ kéo dài, ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ thực hiện các dự án.

Về nguyên nhân chủ quan, Lâm Đồng thẳng thắn nhìn nhận còn thiếu quyết liệt trong lãnh đạo, chỉ đạo, nhất là công tác giải phóng mặt bằng tại các xã, phường cơ sở. Lãnh đạo các địa phương, đơn vị còn thiếu sự quyết liệt, thiếu tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Một nguyên nhân nữa dẫn tới giải ngân vốn đầu tư công chậm trễ là do năng lực tài chính của các nhà thầu quá kém và chây ỳ.

Minh chứng cho thực tế đó là đến ngày 18/5, khối xã, phường, đặc khu tại Lâm Đồng mới giải ngân đạt 6%. Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mười đã từng phải phê bình 54 xã, phường có tỷ lệ quá thấp và yêu cầu kiểm điểm lãnh đạo các đơn vị này.

Ngay từ đầu năm, người đứng đầu UBND tỉnh Lâm Đồng xác định, đầu tư công là "điểm nghẽn" phải khơi thông trước tiên để giữ mục tiêu tăng trưởng GRDP "2 con số".

Chủ trương đó nhanh chóng biến thành hành động. Ngay sau đó, Lâm Đồng đã lập 6 Tổ công tác do 6 Phó Chủ tịch UBND tỉnh trực tiếp kiểm tra, tháo gỡ vướng mắc từng dự án.

Liên quan đến giải ngân vốn, tại phiên họp chiều 22/6, Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mười yêu cầu mỗi đơn vị lập kế hoạch giải ngân theo sơ đồ Gantt để theo dõi tiến độ theo tuần, theo tháng và gắn trách nhiệm cụ thể cho mỗi cá nhân, tập thể liên quan. Kho bạc Nhà nước bố trí cán bộ làm xuyên thứ bảy, chủ nhật, có khối lượng đến đâu thanh toán đến đó.

Thực tế, sức ép cùng với giải pháp đồng bộ đã tạo chuyển biến thật sự ở lĩnh vực giải ngân vốn đầu tư công tại Lâm Đồng. Từ 4,8% vào tháng 4/2026, tỉnh đã tăng lên 30% vào cuối tháng 7/2026. Đến đầu tháng 9/2026, Lâm Đồng đã giải ngân hơn 8.513 tỷ đồng, đạt 41,3%.

Ngoạn mục nhất vẫn phải kể đến cú "bứt tốc" của khối xã, phường, đặc khu. Từ 6% ngày 18/5, sau hơn 40 ngày, tỷ lệ giải ngân thuộc khối này đã vượt hơn 53%.

Nếu không tính hơn 1.000 tỷ đồng vốn giao bổ sung ngày 30/6 thì tỷ lệ khối xã, phường, đặc khu tại Lâm Đồng sẽ đạt tới 63%. Cả 124/124 xã đều vượt 40% kế hoạch giao đầu năm.

Mặc dù giải ngân vốn đầu tư công có chuyển biến, nhưng mặt bằng chung vẫn thấp hơn yêu cầu. "Điểm nghẽn" của Lâm Đồng hiện vẫn nằm đúng ở nơi giữ phần lớn nguồn vốn đó là các ban QLDA.

Theo Giám đốc Sở Tài chính Lê Ngọc Tiến, tổng kế hoạch vốn năm 2026 của khối 3 ban QLDA và 28 ban QLDA khu vực là 10.585 tỷ đồng, chiếm 51,35% vốn đầu tư công toàn tỉnh.

Số vốn rất lớn, nhưng đến ngày 4/9, khối này mới giải ngân gần 4.000 tỷ đồng, đạt 37,68%. Đáng chú ý, có 15/31 ban QLDA đạt kết quả giải ngân thấp hơn mức bình quân của tỉnh.

Theo ông Tiến, nhóm vướng mắc tại các đơn vị vẫn là bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Cùng với đó, công tác chuẩn bị đầu tư chưa sát thực tế, vẫn còn chủ quan. Cơ chế phối hợp giữa chủ đầu tư và địa phương còn lúng túng. Việc xử lý nhà thầu, tư vấn thiết kế yếu kém chưa kiên quyết.

Thừa nhận trách nhiệm, Giám đốc Ban QLDA đầu tư xây dựng số 1 Nguyễn Quang Tứ cho rằng, ngoài nguyên nhân khách quan, yếu tố chính là năng lực tổ chức điều hành của đơn vị còn hạn chế. Điều này thể hiện ở việc chậm phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công, chậm lựa chọn nhà thầu. Công tác phối hợp trong giải phóng mặt bằng với địa phương chưa tốt.

Ở góc độ cơ quan tổng hợp, Giám đốc Sở Tài chính Lê Ngọc Tiến nhấn mạnh, trong giải ngân vốn đầu tư công vẫn còn tâm lý chủ quan và việc đăng ký nhu cầu vốn chưa sát thực tế.

Đến ngày 4/9, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công tại Lâm Đồng mới đạt 41,3%. Như vậy, khối lượng vốn mà địa phương còn phải giải ngân những tháng cuối năm lên tới hơn 12.100 tỷ đồng. Nếu so sánh, con số này còn nhiều hơn cả phần tỉnh đã làm được trong hơn 3 quý vừa qua.

Trong khi đó, mục tiêu giải ngân vốn của Lâm Đồng đặt ra là đạt tối thiểu 65% đến ngày 30/9; 95% đến ngày 30/12 và 100% đến ngày 31/1/2027. Đây là một áp lực cực kỳ lớn.

Tại buổi làm việc về giải ngân vốn đầu tư công vào tối 27/7, Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mười đánh giá, lĩnh vực này đã có chuyển biến nhưng chưa tương xứng với tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo tỉnh. Nhiều đơn vị còn tâm lý chủ quan, trông chờ cuối năm.

Người đứng đầu UBND tỉnh khẳng định, riêng đầu tư công "không thể không hoàn thành", nhất là với nguồn vốn chuyển tiếp từ năm 2025. Tại đây, Chủ tịch UBND tỉnh đã nêu thông điệp thẳng thắn về công tác cán bộ.

Đi cùng thông điệp ấy là ràng buộc trách nhiệm rất cụ thể. Giải ngân vốn phải "tính từng giờ, từng ngày". Mọi nhiệm vụ triển khai theo phương châm "6 rõ".

Người đứng đầu các xã, phường và chủ đầu tư phải trực tiếp giám sát công trường, theo dõi tiến độ dự án, tránh tình trạng "khoán trắng" cho cấp dưới.

Mới nhất, vào sáng 8/9, tại buổi làm việc trực tiếp với Ban QLDA đầu tư xây dựng số 1, 2, 3 và kết nối trực tuyến tới các ban QLDA, các xã, phường, đặc khu, Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mười khẳng định, tất cả các giải pháp tỉnh đã triển khai. Giải ngân có nhiều chuyển biến nhưng vẫn chưa đạt yêu cầu.

Nguyên nhân chính là yếu tố con người, "không đổ thừa cho bất kỳ lý do nào". Từ đây, mốc thời gian cụ thể cho công tác cán bộ đã được người đứng đầu UBND tỉnh ấn định.

Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mười yêu cầu các đơn vị thẳng thắn, thành thật nhìn nhận dự án nào vướng, nguyên nhân do đâu, giải pháp ra sao, tránh nể nang, né tránh. Kết quả ra sao, trách nhiệm thuộc về ai, các đơn vị phải rõ ràng, minh bạch. Lãnh đạo tỉnh sẽ kiên quyết xử lý tình trạng này.

Tại buổi làm việc, các đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh: Nguyễn Hồng Hải, Võ Ngọc Hiệp, Nguyễn Minh yêu cầu các ban QLDA phân công rõ lãnh đạo phụ trách trực tiếp từng dự án, đôn đốc theo tiến độ hằng tuần.

Các ban QLDA khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thủ tục pháp lý. Đối với tình trạng nhà thầu chậm trễ phải kiên quyết xử lý nghiêm minh.

Cùng với sự chỉ đạo quyết liệt, hệ thống công cụ giám sát giải ngân đầu tư công cũng được Lâm Đồng nâng cấp. Đó là hệ thống nội bộ lấy dữ liệu thanh toán từ Kho bạc Nhà nước, cập nhật tiến độ theo thời gian thực. Trợ lý AI cho phép hỏi trực tiếp dự án nào chậm nhất, chủ đầu tư nào chưa giải ngân.

Tỉnh đang bổ sung cảnh báo tự động qua Zalo tới người đứng đầu, chủ đầu tư khi dự án có dấu hiệu chậm. Nói cách khác, mọi sự chậm trễ trong đầu tư công tại Lâm Đồng đều có "địa chỉ".