Giữ gốc hồng từ những mối liên kết

Bài học từ những gốc hồng bị đốn bỏ

Theo tư liệu lịch sử, cây hồng ăn trái được người Pháp đưa vào trồng tại Đà Lạt vào những năm đầu thế kỷ 20. Nhờ khí hậu ôn hòa và thổ nhưỡng phù hợp, cây hồng trở thành cây trồng đặc trưng với tổng diện tích hiện đạt khoảng 600 ha, cung cấp ra thị trường hơn 4.500 tấn trái tươi mỗi năm; tập trung tại 5 phường thuộc đô thị Đà Lạt.

Thế nhưng, trong ký ức người trồng hồng lâu năm ở Đà Lạt, đặc biệt là Trại Mát hay Cầu Đất, điệp khúc “được mùa, mất giá” từng là nỗi ám ảnh. Do đặc tính vỏ mỏng dễ dập nát khi vận chuyển xa, đầu ra của trái hồng trước đây phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Có những năm hồng chín rộ bị ép giá xuống chỉ còn 2.000 - 3.000 đồng/kg, tiền bán không đủ trả công leo hái, nhà vườn đành nhìn trái chín rục, rụng đỏ gốc. Không ít nông hộ từng ngậm ngùi cưa bỏ cây hồng để chuyển sang trồng chè hoặc rau hoa ngắn ngày.

Gia đình anh Nguyễn Văn Thành (tổ dân phố Phát Chi, phường Xuân Trường - Đà Lạt), chủ hơn 2 mẫu hồng từng trải qua những mùa vụ phấp phỏng như thế. Năm nay do thời tiết thất thường, anh dự kiến chỉ thu khoảng 25 tấn. Tuy vậy, nỗi lo bị ép giá đã lùi vào quá khứ. Toàn bộ hồng của gia đình anh nay đều được bán cho hợp tác xã làm hồng treo gió với giá 20.000 đồng/kg. “Giờ hồng hái xuống là có nơi thu mua ngay, giá ổn định và cao hơn so với bán ngoài. Nhà vườn chỉ tập trung chăm sóc sao cho trái đạt chuẩn, không phải chờ thương lái như trước”, anh Thành chia sẻ.

Bắt tay giữ nghề

Bước ngoặt của vùng hồng bắt đầu khi JICA chuyển giao kỹ thuật làm hồng treo gió (Hoshigaki) cho nông dân Đà Lạt. Tuy nhiên, quy trình này rất khắt khe: hồng phải thu hoạch khi vừa ửng vàng, độ đường cao, giữ cuống chữ T, qua các khâu gọt vỏ, khử trùng rồi treo trong nhà lồng kiểm soát độ ẩm từ 3 - 4 tuần. Nông hộ nhỏ lẻ ban đầu rất khó vừa canh tác đạt chuẩn, vừa đủ vốn đầu tư nhà kính, máy móc và tìm đầu ra.

Trăn trở trước thực tế đó, năm 2017, chị Đinh Thị Kim Liên cùng các hội viên phụ nữ vùng Cầu Đất đã kêu gọi thành lập Hợp tác xã (HTX) Trường Gia Phát. Mục tiêu của chị em là cùng làm chủ kỹ thuật, thu mua hồng cho bà con để chế biến sâu, mở lối ra bền vững cho đặc sản quê hương.

Chị Liên, nay là Phó Giám đốc HTX Trường Gia Phát cho biết, để có nguồn nguyên liệu, HTX ký hợp đồng bao tiêu với các nông hộ quanh vùng theo quy trình canh tác sạch. Từ tháng 8 đến tháng 1 năm sau, các bà, các chị lại tỉ mỉ gọt vỏ, treo dây và định kỳ “mát xa” từng trái sau một tuần phơi gió để hồng mềm đều, tiết mật tự nhiên. Với hồng sấy dẻo, lò than thủ công cũng được thay bằng hệ thống sấy gas, sấy nhiệt hiện đại, bảo đảm vệ sinh và chất lượng.

Trung bình 5 - 8 kg hồng tươi làm ra 1 kg hồng treo gió có giá 200.000 - 500.000 đồng/kg, nâng giá trị trái hồng lên gấp 10 - 25 lần. Mỗi năm, HTX cung ứng khoảng 2 - 3 tấn hồng treo gió, 4 tấn hồng sấy dẻo và đặc biệt đã ký được hợp đồng gia công cho chính đối tác Nhật Bản.

Sức lan tỏa từ những mắt xích liên kết

Tư duy hợp tác và chuẩn hóa chất lượng đã lan tỏa mạnh mẽ thành phong trào làm kinh tế nông nghiệp bài bản. HTX Đất Làng Cầu Đất cũng là đơn vị tiên phong, đã kết nối với các nông hộ, hình thành vùng canh tác gần 60 ha hồng trứng lốc. Từ những mảnh vườn khắp nơi, các hộ dân đã có chung một đầu mối kỹ thuật, thống nhất quy trình thu hái, thiết kế bao bì, dán tem truy xuất nguồn gốc và đưa sản phẩm hồng treo gió của HTX đạt chứng nhận OCOP 3 sao, bán đi khắp nơi.

Hiệu quả thực tế từ các HTX này đã tạo sức hút để người dân khắp nơi học tập, làm theo. Đi dọc tuyến quốc lộ 20 từ Trại Mát xuống Cầu Đất mùa này, dễ dàng bắt gặp nhiều hộ gia đình đầu tư dựng nhà kính, học hỏi kỹ thuật để chế biến hồng treo gió, nâng giá trị nông sản và làm chủ đầu ra ngay tại vườn nhà.

Cách nghĩ về cây hồng của người dân phố núi cũng từ đó mở rộng sang đa tầng giá trị. Tại đường Khe Sanh (phường Xuân Hương - Đà Lạt), gia đình bà Đặng Thị Thu Vân đã 3 đời gắn bó với cây hồng. Mỗi năm, cơ sở của gia đình bà thu mua vài chục tấn hồng nguyên liệu từ các nhà vườn để chế biến đa dạng từ hồng treo gió, hồng sấy dẻo, hồng giòn đến mứt hồng, rượu hồng.

Dù tuổi đã cao, mỗi ngày bà vẫn tất bật hướng dẫn công nhân đóng gói sản phẩm. Đáng quý hơn, toàn bộ 1 ha hồng quanh nhà được bà và các con giữ nguyên trái chín đỏ trên cành để tạo cảnh quan, mở cửa đón du khách tham quan miễn phí. Khách đến vì say mê sắc thu dưới tán hồng, rồi lại mua những hộp đặc sản chế biến sâu mang về làm quà.

Hành trình nâng tầm đặc sản Đà Lạt đã giúp người trồng hồng Đà Lạt không còn đơn độc trước những mùa vụ bấp bênh. Chính sự liên kết từ các HTX, sự năng động, tinh thần học hỏi đã giữ lại trọn vẹn sắc thu trên cao nguyên Lâm Viên bằng một giá trị kinh tế vững vàng.