Giữ nghề dệt thổ cẩm giữa cổng trời Đưng K'nớ

Không chỉ là nghề mưu sinh, tấm thổ cẩm của người Cơ Ho ngày nay đã đi ra khỏi đại ngàn, trở thành niềm tự hào, đồng thời mang lại sinh kế ổn định cho nhiều phụ nữ nơi đây.

Nơi mỗi nhà đều có một khung dệt

Thôn Đưng K'nớ thuộc địa bàn xã Đam Rông 4, nằm lọt thỏm giữa khu dự trữ sinh quyển Núi Bà - Bidoup, là nơi cư ngụ của cộng đồng người Cơ Ho. Khắp các bon làng, hầu như nhà nào cũng có một khung dệt, những thanh gỗ đã lên nước bóng loáng sau hàng chục năm được các bàn tay phụ nữ miệt mài cầm giữ.

Từ căn nhà gỗ áp mái, bên bếp lửa bập bùng cho đến ngay hiên nhà những ngôi nhà xây kiên cố, hiện đại, hình ảnh người phụ nữ ngồi tỉ mẩn thoi từng sợi len, luồn từng đường dệt đã trở thành một phần không thể thiếu của bức tranh cuộc sống nơi đây.

Theo ông Ha Oanh, Trưởng thôn Đưng K’nớ, giữa xu thế hiện đại hóa, số lượng phụ nữ Cơ Ho trong thôn biết dệt thổ cẩm không những không giảm mà còn tăng lên từng năm. Các bà, các mẹ lớn tuổi đang từng ngày truyền nghề cho thế hệ con cháu, gieo tình yêu với những sợi chỉ nhiều màu ngay từ khi các bé gái còn nhỏ tuổi. Trong đó, nhiều nghệ nhân không chỉ giữ nghề mà còn chủ động chia sẻ kinh nghiệm, tổ chức các buổi giao lưu học hỏi về kỹ thuật dệt.

Nghệ nhân Ưu tú Bon Niêng K'Glòng - người có thâm niên dệt lâu nhất vùng chia sẻ rằng, mỗi tấm thổ cẩm thành phẩm là kết quả của hàng chục công đoạn tỉ mẩn, từ se sợi, lên màu, cho đến tạo hoa văn độc đáo.

Điều đặc biệt làm nên nét riêng của thổ cẩm Đưng K'nớ là tất cả các màu nhuộm đều được lấy từ thiên nhiên rừng núi: màu vàng từ củ nghệ, màu cam từ hạt cà ri, màu đỏ từ vỏ thân cây lót, màu xanh từ lá cây drửm...

Cũng theo nghệ nhân K'Glòng, khác với người Ê Đê chuộng sắc đỏ, đen; người Mạ ưa gam trắng, người Cơ Ho lại yêu thích các tông màu trầm, xanh đậm, đen tạo nên nét rất riêng không thể nhầm lẫn.

Từ cửa nhà sàn đến sàn diễn thời trang thế giới

Mỗi người thợ dệt tại Đưng K'nớ đều có câu chuyện riêng gắn liền với từng tấm vải. Chị Bon Niêng Ka Gút đã gắn bó với nghề được gần 20 năm, được bà ngoại và mẹ truyền nghề từ khi còn nhỏ. Không chỉ dệt theo các hoa văn truyền thống, chị còn tự học cách lên rừng hái lá cây về tự nhuộm màu, để tạo ra những tấm thổ cẩm hoàn toàn thủ công không có bất kỳ can thiệp công nghiệp nào.

Chị Ka Gút cho hay, "Nghề truyền thống mà tổ tiên để lại cho con cháu thì không thể để mai một. Tôi luôn dạy cho các cháu trong nhà hiểu được giá trị của nghề, để các cháu có thể tiếp nối chúng tôi sau này".

Trung bình mỗi người thợ cần khoảng 2 đến 3 ngày để dệt xong một tấm thổ cẩm nhỏ, sau đó ghép thành tấm lớn kích thước khoảng 2 m x 4 m với giá bán khoảng 700.000 đồng. Sản phẩm làm ra được dùng để may đồng phục, trang phục diễn văn nghệ hoặc bán cho du khách gần xa.

“

Mỗi tấm thổ cẩm không đơn thuần là sản phẩm thủ công, mà còn chứa đựng tình yêu nghề và khát vọng giữ gìn bản sắc của cả cộng đồng.

Chị Bon Niêng Ka Gút, Đưng K'nớ, xã Đam Rông 4

Nhờ vậy, nghề dệt ngày nay đã trở thành nguồn thu nhập đáng kể bên cạnh việc làm nương rẫy, giúp các gia đình nơi đây trang trải chi phí sinh hoạt và vun đắp thêm niềm tự hào về văn hóa dân tộc.

Được biết, không chỉ dừng lại ở các buôn làng, thổ cẩm của người Cơ Ho ở Đưng K'nớ nói riêng và cộng đồng người Cơ Ho Lâm Đồng nói chung còn vượt ra ngoài biên giới quốc gia.

Năm 2018, thổ cẩm của đồng bào Mạ, Cơ Ho cùng tơ lụa Bảo Lộc lần đầu tiên xuất hiện trên sàn diễn thời trang quốc tế tại Đà Lạt trong bộ sưu tập của nhà thiết kế Minh Hạnh, sau đó còn được giới thiệu tại thủ đô Moscow, Nga trong chương trình "Bí ẩn chim Phượng", để lại ấn tượng sâu sắc với bạn bè quốc tế.

Cổng trời mở đường, đưa di sản vươn xa

Việc tuyến tỉnh lộ ĐT722 nối Đà Lạt - Đưng K'Nớ - Đam Rông 4 - Đắk Lắk vừa hoàn thiện đã mở ra một chương mới cho nghề dệt nơi đây.

Cung đường được đánh giá là một trong những tuyến đường đẹp nhất khu vực Tây Nguyên, rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa các tỉnh Tây Nguyên, đồng thời mở ra tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng. Trong đó, việc vận chuyển hàng hóa, dụng cụ lao động sản xuất của bà con cũng trở nên thuận lợi hơn rất nhiều.

Ông Lơ Mu Ha Poh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Đam Rông 4 cho biết, địa phương đang triển khai nhiều định hướng cụ thể để khai thác lợi thế từ tuyến đường mới, trong đó ưu tiên hàng đầu là phát triển du lịch gắn với các giá trị văn hóa bản địa, đặc biệt là nghề dệt thổ cẩm và văn hóa cồng chiêng của đồng bào các dân tộc trên địa bàn.

Các mô hình trải nghiệm làm thổ cẩm tại nhà các nghệ nhân, tour tham quan làng nghề ở Đưng K'nớ đang dần được xây dựng, giúp du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn được trực tiếp trải nghiệm từng công đoạn làm nên tấm vải truyền thống.

Giữa cổng trời Đưng K'nớ, những tiếng thoi lách cách vẫn tiếp tục vang vọng, không phải chỉ để dệt nên những tấm vải thổ cẩm đẹp mắt, mà còn để nối liền quá khứ, hiện tại và tương lai của một cộng đồng.

Những tấm thổ cẩm ấy, dù được bán trong nước hay đi xa hơn nữa, đều chứa đựng tình yêu nghề, niềm tự hào cội nguồn và khát vọng giữ gìn bản sắc dân tộc của đồng bào Cơ Ho.