Gỡ điểm nghẽn thể chế, mở dư địa phát triển kinh tế biển và thị trường nông sản
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 20/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi).

Tán thành sự cần thiết ban hành bộ luật nhằm hoàn thiện khung pháp lý, tạo động lực phát triển kinh tế biển và logistics quốc gia, các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng đã tập trung góp ý nhiều nội dung thiết thực, nhấn mạnh yêu cầu phân định rõ thẩm quyền quản lý, khắc phục tình trạng chồng chéo, bảo đảm tính đồng bộ và phù hợp với thực tiễn.
Hoàn thiện pháp luật hàng hải, bảo đảm quản lý thống nhất và phát triển bền vững

Thảo luận về dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng thống nhất đánh giá việc ban hành bộ luật là cần thiết, nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ cho hoạt động hàng hải và đường thủy nội địa, thúc đẩy phát triển vận tải, kinh tế biển, giảm chi phí logistics và nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống cảng, bến.
Tuy nhiên, để bộ luật thực sự đi vào cuộc sống, các quy định cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn quản lý và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong đó, những vấn đề về chính sách ưu đãi, đầu tư hạ tầng cảng biển, giá dịch vụ vận tải, an toàn phương tiện và phân định trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý được đại biểu đặc biệt quan tâm.

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng bày tỏ sự đồng tình với sự cần thiết ban hành bộ luật, đồng thời nhấn mạnh đây là cơ hội quan trọng để thống nhất quản lý hàng hải và đường thủy nội địa, thúc đẩy phát triển vận tải và giảm chi phí logistics.
Từ nghiên cứu Báo cáo số 454/BC-BXD của Bộ Xây dựng về dự kiến giải trình sơ bộ ý kiến thảo luận tại tổ, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị tiếp tục làm rõ các nhóm vấn đề nhằm hoàn thiện dự thảo. Đối với chính sách ưu đãi thuế, phí và tín dụng tại Điều 12, đại biểu đồng tình với việc cần có những chính sách đủ mạnh để phát triển công nghiệp hàng hải, đội tàu và thúc đẩy chuyển đổi xanh.
Tuy nhiên, các quy định giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp đối với vận tải đa phương thức có phương thức vận tải biển hoặc đường thủy và miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 5 năm đối với dự án chuyển đổi xanh cần được thiết kế cụ thể hơn.
Theo đại biểu, nếu không xác định rõ đối tượng, điều kiện hưởng ưu đãi, thời điểm áp dụng và phương pháp hạch toán thu nhập, quá trình thực hiện có thể thiếu thống nhất, thậm chí phát sinh tình trạng lợi dụng chính sách.
Đại biểu đề nghị quy định rõ trong bộ luật các tiêu chí xác nhận dự án xanh, thời hạn hưởng ưu đãi, nguyên tắc thu hồi ưu đãi khi không đáp ứng điều kiện; đồng thời xử lý đồng bộ những nội dung có liên quan đến pháp luật thuế hiện hành. Chính sách ưu đãi cần gắn với hiệu quả thực tế và khả năng kiểm soát ngân sách.

Ưu đãi phải có địa chỉ, có kết quả đo lường, có kiểm soát ngân sách, không nên chỉ dừng ở cam kết chính sách.
Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh
Đối với thời hạn dự án và xử lý tài sản bến cảng biển tại Điều 22 và Điều 318, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng, quy định dự án hết hạn không được gia hạn, nhà đầu tư phải bàn giao kết cấu hạ tầng bến cảng gắn liền với đất cho Nhà nước nếu còn phù hợp quy hoạch là nhằm bảo vệ nguồn lực hạ tầng quốc gia. Tuy nhiên, quy định này cũng tác động trực tiếp đến niềm tin của nhà đầu tư, phương án hoàn vốn và động lực tiếp tục đầu tư nâng cấp cảng.
Do đó, cần phân định rõ tài sản phải bàn giao, quyền và nghĩa vụ theo quyết định đầu tư, hợp đồng hiện hữu; nghiên cứu cơ chế xem xét gia hạn có điều kiện hoặc lựa chọn lại đơn vị khai thác thông qua hình thức công khai. Đồng thời, phải có phương án xử lý hợp lý đối với những khoản đầu tư bổ sung hợp pháp trong giai đoạn cuối dự án và các dự án thành phần có thời hạn khác nhau.
Cùng tham gia góp ý đối với dự án bộ luật này, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tập trung vào yêu cầu phân định rõ các lĩnh vực quản lý, bảo đảm thực thi đúng các quyền của Việt Nam trên biển và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các lực lượng chức năng.
Theo đại biểu, một quốc gia mạnh về hàng hải không chỉ cần có nền kinh tế biển năng động mà còn phải có năng lực quản lý, khai thác hiệu quả cảng biển, đội tàu và các tuyến giao thương; làm chủ hạ tầng, công nghệ và bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia trên biển.
Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm đề nghị sau phần quy định chung, dự thảo bộ luật cần bố trí riêng phần hàng hải và phần đường thủy nội địa để thuận lợi trong áp dụng. Bởi 2 lĩnh vực có những đặc thù pháp lý khác nhau: hàng hải gắn với giao thương quốc tế và các quyền, nghĩa vụ của quốc gia ven biển, quốc gia có cảng, quốc gia tàu mang cờ; trong khi đường thủy nội địa có đặc thù về luồng, tuyến, phương tiện và quản lý theo địa bàn.

Việc quy định đan xen có thể dẫn đến nhầm lẫn về thẩm quyền và điều kiện áp dụng. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 2 - nguyên tắc áp dụng quy định đặc thù, xác định rõ đầu mối quản lý đối với từng hoạt động tại khu vực giao thoa. Đồng thời, cần xử lý sự thiếu thống nhất giữa quy định về cảng vụ đường thủy nội địa tại Điều 314 và trách nhiệm phối hợp của cảng vụ hàng hải tại Điều 316.
Một nội dung quan trọng khác được đại biểu quan tâm là bảo đảm thực thi đúng các quyền trên biển của Việt Nam. Đại biểu phân tích, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán có nội hàm, phạm vi khác nhau. Tại vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, Việt Nam thực hiện quyền chủ quyền, quyền tài phán theo quy định của pháp luật và Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982.
Do đó, các quy định về kiểm tra tàu nước ngoài, quản lý cảng, luồng, tuyến phải bảo đảm đúng căn cứ, phạm vi và thẩm quyền theo pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam.
Đối với hoạt động đầu tư, cho thuê và khai thác hạ tầng cảng biển, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định rõ những tài sản không được cho thuê, điều kiện bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ thể kiểm soát, phạm vi và thời hạn khai thác; kiểm soát chặt việc cho thuê lại, chuyển giao hoặc thay đổi chủ thể kiểm soát, nhất là khi có sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài.

Đại biểu cũng nhấn mạnh cần phân biệt rõ quyền kinh doanh với thẩm quyền quản lý nhà nước. Các hợp đồng khai thác hạ tầng phải có những ràng buộc về bảo vệ dữ liệu, duy trì hoạt động và bàn giao khi hết hạn, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.
Đặc biệt, về cơ chế phối hợp xử lý sự cố an ninh, trật tự, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm cho rằng dự thảo cần quy định cụ thể hơn trách nhiệm của từng lực lượng như cảng vụ, cảnh sát biển, bộ đội biên phòng, công an và hải quan.
Đại biểu đưa ra tình huống giả định phát hiện tàu có dấu hiệu vận chuyển hàng cấm từ ngoài biển vào cảng. Khi đó, cần xác định rõ lực lượng nào xử lý ban đầu, cơ quan nào tiếp nhận vụ việc, trách nhiệm bàn giao người, phương tiện, hàng hóa và chứng cứ ra sao; đồng thời cảng vụ vẫn phải thực hiện nhiệm vụ điều phối tàu thuyền, bảo đảm an toàn hàng hải.
Từ thực tiễn này, đại biểu đề nghị sửa Điều 316 theo nguyên tắc cơ quan chủ trì xử lý vụ việc được xác định căn cứ vào tính chất, địa bàn và thẩm quyền; cơ quan tiếp nhận thông tin phải xử lý ban đầu trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn và chuyển ngay đến cơ quan có thẩm quyền.
Các trách nhiệm này chưa được kết nối và cụ thể hóa rõ ràng hơn trong luật, nếu xảy ra tình huống phức tạp sẽ rất khó xử lý.
Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh yêu cầu
Mở không gian giao dịch nông sản, nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam
Cũng trong ngày 20/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Tham gia phát biểu, đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh để phát triển thị trường giao dịch hàng hóa hiện đại trong nước, trước hết là đối với các mặt hàng nông sản chủ lực.
Theo đại biểu, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh không chỉ nhằm thiết lập khuôn khổ quản lý một thị trường mới mà còn phải tạo đột phá về thể chế, giúp hàng hóa Việt Nam có điều kiện tham gia hình thành giá tham chiếu, giảm rủi ro biến động giá và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Từ thực tiễn sản xuất và tiêu thụ nông sản tại Lâm Đồng và các địa phương có thế mạnh nông nghiệp, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng dự thảo luật cần làm rõ hơn khả năng tổ chức các sàn giao dịch chuyên biệt theo từng ngành hàng như cà phê, lúa gạo, hồ tiêu, trái cây.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung tại Điều 12 hoặc Điều 32 nguyên tắc cho phép Sở Giao dịch hàng hóa chủ động tổ chức các phân khúc giao dịch chuyên biệt theo nhóm hàng hóa. Việc tổ chức cần dựa trên quy chế được công bố công khai, có hệ thống giao dịch, tiêu chuẩn hàng hóa, cơ chế giám sát và thanh toán phù hợp; Chính phủ quy định cụ thể điều kiện và cơ chế giám sát.
Tôi cho rằng chỉ có như vậy mới vừa mở không gian đổi mới mô hình thị trường, vừa bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, an toàn của hệ thống.
Đại biểu Dương Khắc Mai nêu rõ
Bên cạnh việc phát triển các sàn giao dịch chuyên biệt, đại biểu đặc biệt quan tâm đến khả năng để nông sản Việt Nam tham gia hình thành giá tham chiếu, thay vì chỉ phụ thuộc vào các thị trường và hệ thống định giá bên ngoài.
Theo đó, tại Điều 5, cần cụ thể hóa trách nhiệm xây dựng lộ trình phát triển một số hợp đồng dựa trên nông sản chủ lực, gắn với việc chuẩn hóa phẩm cấp, vùng nguyên liệu và hệ thống dữ liệu giao dịch. Tại Điều 27, cần quy định rõ việc công khai phương pháp hình thành chỉ số giá, kiểm chứng nguồn dữ liệu, giám sát xung đột lợi ích và xử lý khi giá tham chiếu không còn phản ánh đúng diễn biến thị trường.
Một vấn đề có ý nghĩa thực tiễn đối với các địa phương sản xuất nông nghiệp là kết nối sàn giao dịch với hạ tầng giao nhận, bảo quản và tiêu thụ nông sản theo mùa vụ.
Đại biểu Dương Khắc Mai đánh giá các quy định tại Điều 29 về giao nhận vật chất, Điều 30 về chứng thư kho, bao gồm chứng thư kho điện tử và Điều 32 về thị trường giao ngay tập trung là nền tảng quan trọng. Tuy nhiên, những quy định này cần được thiết kế sát hơn với đặc điểm của từng nhóm hàng hóa.
Đối với nông sản dễ hư hỏng như sầu riêng, các loại trái cây, rau và hoa tươi, thời gian mùa vụ ngắn, chất lượng thay đổi nhanh, khả năng bảo quản hạn chế. Vì vậy, không thể áp dụng máy móc mô hình kho lưu trữ dài hạn hoặc hợp đồng phái sinh tiêu chuẩn cho tất cả các mặt hàng.

Với sầu riêng và nhiều loại trái cây, rau, hoa tươi, mùa vụ ngắn, chất lượng thay đổi nhanh, khả năng bảo quản hạn chế thì không thể áp dụng máy móc mô hình kho lưu trữ dài hạn hay hợp đồng phái sinh tiêu chuẩn cho mọi mặt hàng. Lâm Đồng và Đắk Lắk là 2 địa phương rất đặc thù về nội dung này.
Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phân tích
Từ đặc điểm đó, đại biểu đề nghị Điều 29, Điều 30 và Điều 32 giao Chính phủ hướng dẫn cơ chế giao dịch ngay chuyên biệt đối với nông sản dễ hư hỏng; cho phép áp dụng tiêu chuẩn phân loại tại vùng trồng, chứng nhận chất lượng điện tử, công bố cung cầu và lịch giao nhận theo thời gian thực.
Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm của đơn vị kho vận, kiểm định và chủ thể vận hành sàn khi hàng hóa không đúng chất lượng hoặc chậm giao nhận. Đối với các mặt hàng có khả năng lưu kho, cần hoàn thiện cơ chế sử dụng chứng thư kho điện tử để phục vụ giao nhận và bảo đảm nghĩa vụ giữa các bên.