H’Măng - người trao nhịp chiêng, giữ hồn văn hóa

Đổi 2 con bò lấy tiếng chiêng của bon làng

Dưới mái hiên, hơn chục em nhỏ người Mạ chăm chú nhìn từng động tác của bà rồi lần lượt cầm dùi gõ theo nhịp. Có em còn vụng về, có em đã đánh khá thành thạo, nhưng ánh mắt ai cũng háo hức mỗi khi được bà gật đầu khen đúng nhịp. Ở tuổi 60, nghệ nhân H’Măng vẫn đều đặn mở lớp dạy cồng chiêng miễn phí cho thanh thiếu niên, học sinh trên địa bàn. Với bà, chỉ cần còn người muốn học thì còn sức bà vẫn sẽ dạy.

Ít ai biết, để có được bộ chiêng đang sử dụng hôm nay, hơn 40 năm trước, bà H’Măng đã quyết định đổi 2 con bò - tài sản lớn nhất của gia đình lúc bấy giờ. Nhiều người tiếc của, nhưng bà chưa bao giờ hối hận. “Tôi sợ một ngày tiếng chiêng trong bon làng không còn ai biết đánh. Có bộ chiêng thì mình mới giữ được tiếng chiêng, rồi dạy lại cho con cháu”, bà mộc mạc nói.

Từ năm 20 tuổi, bà H’Măng đã đánh thành thạo cả 6 chiếc chiêng, thuộc hơn 15 bài chiêng truyền thống của người Mạ. Suốt mấy chục năm qua, hầu như lễ hội lớn nhỏ nào của bon, của địa phương, thậm chí nhiều sự kiện văn hóa trong và ngoài tỉnh cũng đều có sự góp mặt của bà. Điều khiến bà tự hào nhất không phải những lần biểu diễn, mà là ngày càng có thêm nhiều người trẻ biết đánh chiêng. “Nhiều người đến học rồi bỏ giữa chừng vì thấy khó. Nhưng chỉ cần gặp được người thật sự yêu tiếng chiêng, tôi lại có thêm động lực. Tôi chỉ mong dạy hết những gì mình biết để mai này còn có người nối tiếp”, bà cười hiền.

Không chỉ dạy đánh cồng chiêng, bà còn truyền lại cho lớp trẻ cách dệt thổ cẩm, đan lát và những phong tục đẹp của người Mạ. Bởi theo bà, văn hóa dân tộc không chỉ nằm trong tiếng chiêng mà còn hiện diện trong từng nếp sống của cộng đồng.

Truyền lửa cho thế hệ trẻ

Trong số những học trò của nghệ nhân H’Măng có em H’Anh Thư, học sinh lớp 8 Trường TH-THCS Trần Văn Ơn. H’Anh Thư kể rằng, em đã yêu tiếng chiêng từ khi còn nhỏ. Tuy nhiên, vì bận học nên trước đây chỉ được đứng xem người lớn biểu diễn trong các lễ hội của bon. “Từ năm học 2025 - 2026, khi nghệ nhân H’Măng cùng các nghệ nhân khác mở lớp dạy miễn phí, em đăng ký tham gia. Bà dạy rất tận tình, không chỉ dạy cho chúng em cách đánh đúng nhịp mà còn kể nhiều câu chuyện về ý nghĩa của từng bài chiêng. Những ngày hè này, nhiều bạn vẫn tranh thủ đến nhà nghệ nhân H’Măng để được học thêm”, H’Anh Thư chia sẻ.

Với nghệ nhân H’Măng, niềm vui lớn nhất không phải là được gọi là nghệ nhân, mà là mỗi lần nhìn thấy một học trò đánh đúng nhịp chiêng, tự tin hòa vào đội chiêng của bon.

Theo ông Lê Hữu Vọng - Hiệu trưởng Trường TH-THCS Trần Văn Ơn, trường có khoảng 76% học sinh DTTS. Vì vậy, việc giáo dục, gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống luôn được nhà trường đặc biệt quan tâm và đưa vào kế hoạch dạy học 2 buổi/ngày. “May mắn là nhà trường có được sự đồng hành của nghệ nhân H’Măng - một người luôn nhiệt tình và tâm huyết với văn hóa dân tộc. Không chỉ truyền dạy kỹ năng đánh chiêng, bà còn truyền cho các em niềm tự hào và tình yêu đối với bản sắc của dân tộc.

Nhờ đó, phong trào bảo tồn văn hóa truyền thống trong nhà trường ngày càng đi vào chiều sâu. Các em không chỉ biết đánh chiêng mà còn hiểu hơn giá trị của di sản để biết trân trọng và tiếp nối”, ông Vọng chia sẻ.

“

Bây giờ mình còn khỏe thì còn dạy. Chỉ mong sau này, khi mình già không còn đeo chiêng được nữa, tiếng chiêng của người Mạ vẫn tiếp tục vang lên trong bon làng.

Nghệ nhân H’Măng, tổ dân phố Đắk Nia, phường Đông Gia Nghĩa