Kinh tế

Hài hoà lợi ích kinh tế và môi trường qua chi trả dịch vụ môi trường rừng

Dương Phong • 22/10/2026 12:48

Chi trả dịch vụ môi trường rừng đã và đang trở thành một cơ chế kinh tế quan trọng giúp Lâm Đồng huy động nguồn lực xã hội cho bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời nâng cao trách nhiệm cá nhân, tổ chức nhận khoán bảo vệ rừng.

Chi trả dịch vụ môi trường rừng đã và đang trở thành một cơ chế kinh tế quan trọng giúp Lâm Đồng huy động nguồn lực xã hội cho bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời nâng cao trách nhiệm cá nhân, tổ chức nhận khoán bảo vệ rừng.

Theo báo cáo của Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng (BV&PTR) tỉnh, năm 2026 Lâm Đồng có 242 chủ rừng là tổ chức, hơn 1.500 chủ rừng là hộ gia đình, cá nhân; 15 cộng đồng dân cư được chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng (DVMTR).

Hằng năm, Quỹ BV&PTR tỉnh thực hiện thu ủy thác, quản lý và tham mưu điều tiết nguồn tiền gần 500 tỷ đồng của hơn 130 đơn vị sử dụng DVMTR cho khoảng 700.000 ha rừng.

Ban Quản lý rừng cộng đồng bon Bu N’đơr B được thụ hưởng chính sách chi trả DVMTR từ năm 2013

Ban Quản lý rừng cộng đồng bon Bu N’đơr B, xã Tuy Đức đang nhận khoán bảo vệ hơn 1.000 ha rừng. Cánh rừng này không chỉ là không gian sống, gắn bó bao đời với đồng bào M’nông, đó còn là tài nguyên, là nguồn sinh kế cho bà con.

Anh Điểu Phên, phụ trách kỹ thuật Ban Quản lý rừng cộng đồng bon Bu N’đơr B cho biết, việc nhận giao khoán, quản lý bắt đầu từ năm 1999 cho đến nay. Tuy nhiên, công việc giữ rừng đã được người dân trong bon duy trì từ đời này qua đời khác, trở thành trách nhiệm chung của cả cộng đồng.

“Bao đời nay, đồng bào trong bon đã đặt ra quy ước chặt chẽ để bảo vệ rừng cộng đồng. Đây là tài sản mà ông bà để lại, nên mọi gia đình đều có trách nhiệm tham gia bảo vệ rừng”, anh Điểu Phên chia sẻ về trách nhiệm giữ rừng của cộng đồng.

“

Đây là tài sản mà ông bà để lại, nên mọi gia đình đều có trách nhiệm tham gia bảo vệ rừng.

Anh Điểu Phên, phụ trách kỹ thuật Ban Quản lý rừng cộng đồng bon Bu N’đơr B

Trong trí nhớ của người đàn ông M’nông, trước đây bà con trong bon chung tay giữ rừng với ý niệm duy nhất là bảo vệ tài sản của ông bà, giữ gìn văn hóa “ăn rừng, ở rừng” để truyền lại cho con cháu.

Năm 2013, chính sách chi trả DVMTR được triển khai. Nhờ chính sách này, mỗi quý, mỗi thành viên trong Ban Quản lý rừng cộng đồng bon Bu N’đơr B được nhận từ 3 - 4 triệu đồng, góp phần cải thiện đời sống, tạo sinh kế bền vững.

Tương tự, anh Cil Yă Ha Ni Kốp, xã Lạc Dương đang nhận quản lý, bảo vệ 30 ha rừng thuộc lâm phần của Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà. Với anh giữ rừng không chỉ là trách nhiệm với những giá trị truyền thống của đồng bào Cơ Ho mà còn trở thành “nghề”, giúp gia đình anh có nguồn thu nhập ổn định, đầu tư vào sản xuất.

“

Số tiền chi trả từ công việc giữ rừng được chúng tôi đầu tư mua phân bón, cây con giống để phát triển kinh tế.

Anh Cil Yă Ha Ni Kốp (xã Lạc Dương)

“Năm 2013, gia đình tôi tham gia nhận giao khoán, bảo vệ rừng. Số tiền chi trả từ công việc giữ rừng được chúng tôi đầu tư mua phân bón, cây con giống để phát triển kinh tế. Chỉ 2 năm sau đó, gia đình tôi đã thoát nghèo, cả 2 đứa con đều được đi học đầy đủ nhờ tiền DVMTR”, anh Cil Yă Ha Ni Kốp thông tin.

“

Tại Lâm Đồng, diện tích rừng được chi trả DVMTR chiếm khoảng 75% diện tích có rừng toàn tỉnh. Trong năm 2025, tổng số tiền DVMTR đơn vị đã thu hơn 529 tỷ đồng, giải ngân DVMTR cho bên cung ứng là 470 tỷ đồng. Trong năm 2026, đã tạm ứng 2 lần cho 239 đơn vị chủ rừng với số tiền hơn 81 tỷ đồng.

Tổng số hộ gia đình, cá nhân tham gia nhận khoán bảo vệ rừng tại các chủ rừng nhà nước năm 2025 là 14.395 hộ.

Với diện tích nhận khoán từ 20 - 30 ha/hộ, mỗi hộ gia đình có nguồn thu ổn định từ 12 - 18 triệu đồng/năm. Đây là nguồn lực quan trọng cải thiện đời sống, nhất là ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, từ đó giảm áp lực khai thác tài nguyên rừng để mưu sinh.

Ông Nguyễn Ngọc Bình, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Nam Tây Nguyên cho biết, tiền DVMTR sẽ góp phần bảo tồn đa dạng sinh học tại đơn vị.

Kinh phí từ DVMTR được Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Nam Tây Nguyên sử dụng để bảo tồn đa dạng sinh học và hoạt động phát triển rừng bền vững

Lãnh đạo Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Nam Tây Nguyên thông tin, nguồn DVMTR được sử dụng để duy trì các đợt tuần tra, kiểm soát, ngăn chặn kịp thời tình trạng săn bắt động vật hoang dã, khai thác lâm sản trái phép và xâm lấn rừng.

Đồng thời, đơn vị có thêm nguồn lực đầu tư trang thiết bị, ứng dụng công nghệ trong giám sát tài nguyên rừng, phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái và theo dõi sự phát triển của các loài động, thực vật quý hiếm.

“

Có thể nói, chi trả DVMTR không chỉ mang lại nguồn tài chính bền vững cho công tác quản lý rừng mà còn góp phần gìn giữ giá trị đa dạng sinh học cho hôm nay và các thế hệ mai sau.

Ông Nguyễn Ngọc Bình, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Nam Tây Nguyên

Ở góc độ doanh nghiệp, chính sách chi trả DVMTR không chỉ là trách nhiệm đối với tài nguyên thiên nhiên mà còn là khoản đầu tư trực tiếp cho sự phát triển bền vững của hoạt động sản xuất.

Lãnh đạo một đơn vị thủy điện trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng cho biết, rừng được bảo vệ tốt sẽ góp phần duy trì nguồn nước ổn định cho các hồ chứa, hạn chế bồi lắng lòng hồ, giảm nguy cơ sạt lở và điều tiết dòng chảy trong mùa mưa, mùa khô. Nhờ đó, các nhà máy thủy điện có điều kiện vận hành an toàn, ổn định và nâng cao hiệu quả phát điện.

Theo một lãnh đạo đơn vị này, việc đóng góp kinh phí chi trả dịch vụ môi trường rừng vì thế không chỉ thực hiện quy định của pháp luật mà còn tạo ra vòng tuần hoàn lợi ích, khi doanh nghiệp đầu tư trở lại cho việc bảo vệ hệ sinh thái rừng - yếu tố quyết định sự bền vững của chính nguồn tài nguyên phục vụ sản xuất điện. Đây cũng là minh chứng rõ nét cho mối quan hệ hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

DVMTR đã chuyển hóa thành công giá trị sinh thái của rừng thành động lực kinh tế thiết thực

Bà Nguyễn Thị Hải, Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lâm Đồng cho biết, đơn vị đóng vai trò trong tổ chức huy động và tham mưu điều tiết nguồn DVMTR. Nguồn lực này có ý nghĩa quan trọng trong việc chia sẻ trách nhiệm tài chính đối với công tác bảo vệ rừng. Thay vì nguồn lực cho bảo vệ rừng chỉ dựa vào ngân sách nhà nước nay có thêm nguồn “xã hội hóa”.

Thời gian tới, quỹ sẽ tiếp tục rà soát diện tích đủ điều kiện chi trả, cập nhật thông tin đối tượng thụ hưởng và tăng cường kiểm tra việc quản lý, sử dụng nguồn tiền nhằm bảo đảm công khai, minh bạch và đúng quy định.

“

Thay vì nguồn lực cho bảo vệ rừng chỉ dựa vào ngân sách nhà nước nay có thêm nguồn “xã hội hóa”.

Bà Nguyễn Thị Hải, Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lâm Đồng

Cùng với đó, đơn vị tiếp tục phối hợp với các chủ rừng, chính quyền địa phương và lực lượng kiểm lâm đẩy mạnh tuyên truyền chính sách DVMTR, nâng cao trách nhiệm của các bên tham gia bảo vệ rừng, đặc biệt tại những khu vực còn tiềm ẩn nguy cơ vi phạm lâm luật.

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Lâm Đồng đã chứng minh tính đúng đắn của một chính sách kinh tế trong quản lý tài nguyên. Bằng việc hài hòa lợi ích giữa các bên, DVMTR đã chuyển hóa thành công giá trị sinh thái của rừng thành động lực kinh tế thiết thực.

Nội dung, ảnh: Dương Phong
Trình bày: Hoàng Anh