Hai luật quan trọng có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2026

Từ ngày 1/9/2026, hai luật quan trọng có hiệu lực thi hành, gồm Luật Tiếp cận thông tin 2026; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng.

6 nhóm thông tin công dân không được tiếp cận

Luật Tiếp cận thông tin 2026 gồm 4 chương, 31 điều (so với Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 đã giảm 1 chương và giảm 6 điều) nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh sau 8 năm thi hành Luật Tiếp cận thông tin năm 2016; đồng thời tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của Nhân dân, đặc biệt là phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng,” đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tình hình mới.

Cùng với cơ quan nhà nước, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 quy định các đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu cũng có trách nhiệm cung cấp thông tin.

Quy định này nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng tính minh bạch của các đơn vị sự nghiệp công lập, đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại.Phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin của chính quyền địa phương được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn và mô hình tổ chức mới sau sắp xếp.

Đồng thời Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 quy định Ủy ban Nhân dân cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra nhưng không phải cung cấp thông tin nhận được từ cơ quan khác (trừ một số trường hợp theo quy định). Đầu mối cung cấp thông tin cũng do Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh, cấp xã chủ động xác định, phù hợp với điều kiện thực tế.

Tại Điều 17, Luật đã liệt kê chi tiết các thông tin phải được công khai. Trên cơ sở kế thừa các quy định trước đây, Luật bổ sung thêm các nhóm thông tin quan trọng gắn trực tiếp với đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp như thông tin xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dược, lao động, sản xuất, buôn bán hàng giả mà gây hậu quả lớn hoặc ảnh hưởng xấu về dư luận xã hội; Kết luận kiểm định, đánh giá chất lượng nhà chung cư, kế hoạch cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư; thông tin chung về cơ sở giáo dục, thu, chi tài chính của cơ sở giáo dục, kế hoạch và kết quả hoạt động đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên; giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh vi phạm pháp luật về y tế…

Luật phân định thông tin công dân không được tiếp cận và thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện. Quy định này nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa quyền tiếp cận thông tin của công dân với yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh quốc gia và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Có 6 nhóm thông tin công dân không được tiếp cận, gồm thông tin thuộc bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước; thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình theo quy định của pháp luật dân sự; bí mật kinh doanh theo quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ; thông tin mà nếu cung cấp sẽ gây nguy hại đến lợi ích của Nhà nước, ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, đối ngoại, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng, gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp hoặc tài sản của cơ quan, tổ chức hoặc người khác; thông tin thuộc bí mật công tác do cơ quan, đơn vị xác định theo quy định pháp luật; thông tin về cuộc họp nội bộ của cơ quan, đơn vị, tài liệu do cơ quan, đơn vị soạn thảo cho công việc nội bộ.

Đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh

Với 472/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng (gồm Luật Quốc phòng; Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam; Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng; Luật Nghĩa vụ quân sự; Luật Biên phòng Việt Nam; Luật Phòng không nhân dân; Luật Lực lượng dự bị động viên; Luật Phòng thủ dân sự; Luật Dân quân tự vệ).

Với 10 điều, các nội dung sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phù hợp với yêu cầu xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh, cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong tình hình mới.

Về đơn giản hóa thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và bảo đảm nguồn lực, nội dung dự thảo Luật đã đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng và thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh và Ban Chỉ huy quân sự cấp xã và các chủ thể có liên quan để đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Việc mở rộng thẩm quyền cần phải đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình, trách nhiệm pháp lý rõ ràng để bảo đảm việc thực thi đúng thẩm quyền, đúng mục đích và tránh lạm quyền.

Liên quan đến vấn đề này, Báo cáo giải trình, tiếp thu nêu rõ, trong quá trình xây dựng dự thảo Luật, Chính phủ chỉ đạo Bộ Quốc phòng bám sát nguyên tắc quản lý nhà nước, đơn giản hóa thủ tục hành chính; nội dung quy định phân cấp, phân quyền bảo đảm hợp lý, phù hợp với quan điểm lãnh đạo của Đảng, pháp luật có liên quan.

Dự thảo Luật sau khi tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội có 16 nội dung liên quan đến phân cấp, phân quyền; trong đó có 13 nội dung sửa đổi, bổ sung về phân cấp, phân quyền; bãi bỏ 3 nội dung quy định về thẩm quyền trên cơ sở các nhiệm vụ, thẩm quyền cần tập trung, thống nhất trong phạm vi cấp tỉnh thì được đề xuất giao Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh thực hiện, các nội dung đủ điều kiện thì đẩy mạnh phân cấp cho Ban Chỉ huy quân sự cấp xã, Ủy ban Nhân dân cấp xã thực hiện.

Trên cơ sở ý kiến của đại biểu Quốc hội, trong quá trình triển khai thực hiện, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Quốc phòng tăng cường kiểm tra, giám sát đảm bảo thực thi đúng theo quy định.Liên quan đến việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng không nhân dân (Điều 6), có ý kiến đề nghị việc thực hiện đầu tư mua sắm thiết bị bay và phương tiện bay cần phải có những quy định, điều kiện, tiêu chuẩn và hướng dẫn rõ ràng để xác định được các loại phương tiện, thiết bị, cấp độ, thủ tục để mua được, giao trách nhiệm, tính chủ động cho chính quyền địa phương, nhưng vẫn phải xin ý kiến Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.

Về vấn đề này, Báo cáo giải trình, tiếp thu nêu nội dung về đầu tư, mua sắm, phân loại và tiêu chuẩn kỹ thuật của trang thiết bị là nội dung tổ chức thi hành, chịu sự điều chỉnh của pháp luật về đầu tư công, ngân sách, đấu thầu, quản lý tài sản công, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Đây không phải nội dung trực tiếp cần sửa đổi để xử lý việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp hoặc tổ chức lại Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực. Chính phủ tiếp thu yêu cầu hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật để địa phương có căn cứ triển khai; đồng thời đề nghị không bổ sung quy trình đầu tư, mua sắm vào dự thảo Luật này.