Hiến mô, tạng cứu người: Lan tỏa thông điệp nhân văn, thắt chặt hành lang pháp lý

Tuyên truyền nhân rộng nghĩa cử cao đẹp

Theo Bộ Y tế, tính đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người, nhưng 91,4% là ghép từ người cho sống. Năm 2025, cả nước chỉ có 66 người hiến sau chết não, trong khi có khoảng 40.000 - 50.000 người bệnh đang mỏi mòn chờ ghép tạng. Thực tế này cho thấy việc thúc đẩy nguồn hiến sau chết não là yêu cầu cấp thiết nhằm cứu sống nhiều bệnh nhân hơn nữa.

Công tác tuyên truyền, vận động hiến mô, tạng đóng vai trò tiên phong trong việc thay đổi nhận thức xã hội. Căn cứ khoản 2 Điều 10 Luật Hoạt động chữ thập đỏ (CTĐ) năm 2008 (Luật số 11/2008/QH12) và Nghị định số 03/2011/NĐ-CP của Chính phủ, Hội CTĐ các cấp giữ vai trò nòng cốt trong việc truyền thông về mục đích chữa bệnh, giảng dạy và nghiên cứu khoa học của việc hiến mô, tạng.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch Hội CTĐ tỉnh cho biết, thời gian qua, Hội đã chủ động đẩy mạnh tuyên truyền, giúp người dân hiểu rõ ý nghĩa cao cả của nghĩa cử này. Nhờ đó, tính đến tháng 3/2026, toàn tỉnh đã có 250 người tự nguyện đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người. Các trường hợp này đều được lập hồ sơ và đề nghị Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người cấp thẻ hiến mô, tạng để quản lý theo quy định.

Theo Hội CTĐ tỉnh, đến nay, địa phương chưa ghi nhận trường hợp nào thực hiện lấy mô, tạng trên thực tế, nhưng kết quả đăng ký cho thấy sự lan tỏa tích cực trong cộng đồng. Thời gian tới, Hội sẽ tiếp tục lồng ghép nội dung này với các chiến dịch hiến máu tình nguyện, hướng tới đối tượng cán bộ, công chức, viên chức và đông đảo Nhân dân.

Từ năm 2010, ông Võ Đăng Thái Bình, Chủ tịch Hội CTĐ phường Lâm Viên - Đà Lạt đã tự nguyện đăng ký hiến mô, tạng và hiến xác. Ông chia sẻ: “Cầm tấm thẻ hiến tạng trên tay, tôi cảm thấy cuộc sống ý nghĩa hơn. Với tôi, cho đi là còn mãi. Nếu sau khi qua đời, một phần cơ thể có thể tiếp nối sự sống, mang lại tương lai cho những bệnh nhân hiểm nghèo thì đó là món quà vô giá tôi để lại cho đời. Quyết định này được gia đình thấu hiểu, ủng hộ. Tôi mong thông điệp nhân văn ấy tiếp tục lan tỏa để thêm nhiều mầm sống được hồi sinh”.

Bảo vệ quyền lợi người hiến

Bên cạnh công tác vận động, yếu tố then chốt giúp hoạt động hiến - ghép tạng phát triển bền vững chính là hành lang pháp lý minh bạch, chặt chẽ và an toàn. Theo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (Luật số 75/2006/QH11), nguyên tắc cốt lõi trong hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người là hoàn toàn tự nguyện, vì mục đích nhân đạo, không thương mại hóa và bảo mật thông tin cá nhân. Người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ mới được hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống hoặc đăng ký hiến sau khi chết.

Ngày 2/11/2026, giải trình trước Quốc hội về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định quan điểm xuyên suốt là mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người nhưng tuyệt đối không đánh đổi sự an toàn và quyền lợi hợp pháp của người hiến.

Theo dự thảo mới nhất, các quy định bảo vệ người dưới 18 tuổi được siết chặt. Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và cử tri, dự thảo giữ nguyên quy định chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác. Đồng thời, nghiêm cấm việc lấy bộ phận cơ thể hoặc mô không tái sinh từ người sống dưới 18 tuổi.

Đối với nhóm đối tượng này, dự thảo chỉ cho phép hiến mô tái sinh (như tế bào gốc tạo máu, thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành) cho anh, chị, em ruột trong trường hợp không có người trưởng thành phù hợp. Việc hiến tặng phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ: có sự đồng ý bằng văn bản của cả cha và mẹ (hoặc người còn lại nếu một người đã mất); được tư vấn độc lập và đặc biệt, nguyện vọng của chính trẻ được đặt lên hàng đầu. Trẻ có quyền từ chối vào bất kỳ thời điểm nào.

Song song đó, dự thảo luật bổ sung các cơ chế kiểm soát nhằm ngăn chặn hành vi lừa dối, ép buộc hoặc mua bán mô, bộ phận cơ thể người. Các quy định mới yêu cầu xác minh chặt chẽ mối quan hệ giữa người hiến và người nhận; mở rộng danh mục hành vi bị cấm từ 10 lên 21 nhóm. Trong đó, có hành vi tổ chức, tạo điều kiện đưa người Việt Nam ra nước ngoài hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép trái phép.

Dự thảo cũng quy định người tư vấn cho người hiến không được là bác sĩ chẩn đoán, chỉ định hoặc thực hiện ghép. Người trực tiếp điều trị, vận động hiến hoặc tham gia kíp lấy, ghép cũng không được tham gia Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, nhằm tránh xung đột lợi ích.

Đặc biệt, hoạt động điều phối ghép tạng sẽ được quản lý thống nhất qua cơ sở dữ liệu quốc gia. Việc lựa chọn người nhận dựa trên tiêu chí y khoa công khai, minh bạch, không phân biệt tuổi, giới tính, dân tộc, vùng miền và nghiêm cấm can thiệp dữ liệu để trục lợi.

Nghĩa cử hiến tạng chỉ thực sự trọn vẹn khi tinh thần nhân đạo đi đôi với sự thượng tôn pháp luật, mang lại hi vọng sống cho người bệnh trong một môi trường an toàn, minh bạch và công bằng.

“

Việc sửa đổi luật cần hoàn thiện hành lang pháp lý,
tháo gỡ rào cản tài chính và thủ tục cho bệnh nhân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, hải đảo. Đồng thời, cần cụ thể hóa tiêu chí ưu tiên y khoa, quy định rõ thẩm
quyền quyết định các trường hợp ngoại lệ, bảo đảm công tâm, minh bạch.

PGS.TS Nguyễn Văn Ngọc, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng