Hơn 8 thập kỷ gìn giữ ngôi mộ người chiến sĩ vô danh

Nhớ mãi hành động anh dũng

81 năm qua, ngôi mộ có cái tên “ông lái xe ngựa” nằm trong khu đất của gia đình chị Nguyễn Thị Thủy ở thôn Thắng Thuận, xã Hàm Liêm, ai nhìn vào cũng tưởng là người thân của gia đình chị. Nhưng thật ra, đó là ngôi mộ của người chiến sĩ cách mạng thời kháng chiến chống Pháp, chưa xác định được thông tin. Chỉ có ông bà nội và cha của chị Thủy hoặc những người cùng thời với họ mới biết.

Bởi họ đã trực tiếp chôn cất và khắc tên "ông lái xe ngựa" trên bia mộ. Cái tên này không phải là tên của người chiến sĩ cách mạng ấy, mà do ông bà nội của chị Thủy tự đặt vì không biết danh tính và cũng liên quan đến hành động dũng cảm của người chiến sĩ.

Đó là vào ngày 7/1/1945 âm lịch, tại khu đất của gia đình chị Thủy hiện nay, trước là một cái chợ tạm. Hôm ấy có một đoàn người bí mật hoạt động cách mạng ở khu vực chợ thì bỗng xuất hiện một nhóm lính Pháp. Trước tình cảnh như ngàn cân treo sợi tóc, một người đàn ông tiến đến chỗ người đánh xe ngựa đang chở hàng đến chợ bán, hỏi mượn xe. Rồi nhanh chóng lên xe vừa cầm dây cương giật mạnh cho ngựa chạy vừa giơ cao xấp giấy truyền đơn tung lên trời, tạo sự chú ý để nhóm lính Pháp đuổi theo. Không lâu sau, toán lính Pháp nổ súng, người đàn ông ấy ngã xuống trước sự chứng kiến của người dân buôn bán và sinh sống tại khu vực chợ.

Cái chết của người đàn ông đã cứu sống được nhiều người. “Ông bà nội của tôi đã đưa người đàn ông đến chôn cất bên cạnh ngôi mộ của bác Nguyễn Trọng Binh, là anh trai của cha tôi, qua đời vào năm 1938. Sau đó, ông bà nội của tôi có thấy tổ chức cách mạng của ta đến làm lễ truy điệu. Nhưng khi bước sang cuộc kháng chiến chống Mỹ và cho đến nay thì không thấy ai đến, gia đình tôi chăm sóc, xây mộ khắc tên “ông lái xe ngựa”. Hằng năm cứ vào ngày 7/1 âm lịch, gia đình tổ chức đám giỗ cho ông như người thân trong nhà.

Hoàn thành di nguyện người cha

Khi “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” do Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ phát động, gia đình chị Thủy rất vui mừng. Chị liên hệ cơ quan chức năng liên quan, trong đó có Ban Chỉ huy quân sự (CHQS) xã Hàm Liêm.

Trung tá Nguyễn Tố Bảo - Chính trị viên Ban CHQS xã Hàm Liêm cho biết: “Khi tiếp nhận thông tin từ chị Thủy, chúng tôi tiến hành tổ chức lấy lời khai và thị sát thực địa, phối hợp với hội đồng chính sách xã thu thập thêm thông tin từ các nhân chứng, thẩm định, kết luận. Sau đó, báo cáo Ban Chỉ đạo 515 về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Lâm Đồng”.

Bộ CHQS tỉnh - cơ quan Thường trực của Ban Chỉ đạo 515 cử Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ K75 đến địa phương phối hợp khảo sát và tổ chức quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh. Ngày 6/11, Đội tìm kiếm, quy tập đã đến khu đất mộ của gia đình chị Thủy, nơi chôn cất người chiến sĩ cách mạng với cái tên “ông lái xe ngựa” do Nhân dân yêu mến đặt để tưởng nhớ. Mọi người có mặt trong lúc khai quật, ai cũng mong tìm được mẩu xương có giá trị để xác định danh tính liệt sĩ anh dũng ấy, đưa về với người thân gia đình, vòng tay của đồng đội.

Chị Thủy hôm ấy luôn theo sát Đội quy tập vì trách nhiệm của một người con trước di nguyện của cha. Chị chia sẻ: “Sợ sau này con cháu lơ là việc chăm nom mộ liệt sĩ nên cha tôi cứ mong muốn đưa “ông lái xe ngựa” đến Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh. Khi cha tôi mất còn dặn dò con cái, trong đó có tôi tiếp tục đến ngành chức năng thông tin để đưa ông về nghĩa trang. Nay tôi đã hoàn thành di nguyện của cha”.