Israel tìm cách giữ ưu thế F-35I Adir tại Trung Đông

Một số bài viết của báo chí Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp cho rằng chính quyền Tel Aviv đang tiến hành các nỗ lực ngoại giao tại Washington nhằm ngăn việc Mỹ bán máy bay chiến đấu tàng hình thế hệ 5 F-35 Lightning II cho Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia. Lập luận trung tâm của các nguồn này là Israel không muốn đánh mất “ưu thế trên không vượt trội về chất lượng”, được cho là gắn với việc Israel hiện là quốc gia duy nhất ở Trung Đông sở hữu F-35I Adir.

Thông tin trên xuất hiện trong bối cảnh truyền thông đề cập khả năng Ankara quan tâm nhận về khoảng 40 chiếc F-35 và Riyadh muốn mua tới 48 chiếc. Các chi tiết được nêu chủ yếu dựa trên bài viết của tờ Haberler (Thổ Nhĩ Kỳ), Kathimerini (Hy Lạp) và một phân tích của nhà phân tích người Israel Ben Caspit trên Al-Monitor.

Tổng quan thông tin từ các nguồn được dẫn

Theo Haberler, đằng sau “cánh cửa đã đóng kín” của thương vụ Ankara mua F-35 có “bàn tay phá hoại ngấm ngầm” của chính quyền Tel Aviv. Bài viết cho rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thể hiện hình ảnh hòa hợp với Tổng thống Mỹ Donald Trump trước công chúng, trong khi phía sau hậu trường thúc đẩy các hoạt động ngoại giao mạnh mẽ tại Washington để ngăn bán F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ và cả Saudi Arabia.

Kathimerini cũng đưa tin rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã “bí mật liên lạc với Mỹ” nhằm ngăn bán F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ, qua đó “loại bỏ nguy cơ” đối với các máy bay F-35I Adir của Không quân Israel (IDF). Tờ báo này mô tả ông Netanyahu tránh thể hiện bất đồng công khai về các vấn đề quan trọng, tạo hình ảnh đồng thuận giữa hai nhà lãnh đạo, trong khi cuộc đấu tranh thực sự “được cho là” diễn ra sau hậu trường và thương vụ F-35 được đặt trong bối cảnh đó.

Theo Kathimerini, cách tiếp cận tích cực của Tổng thống Hoa Kỳ đối với việc bán F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia đã gây “khó chịu nghiêm trọng” ở Israel. Lập luận được nhấn mạnh là Israel không muốn mất ưu thế trên không về chất lượng, được cho là đến từ vị thế quốc gia duy nhất ở Trung Đông sở hữu F-35I Adir.

Các chi tiết về số lượng và các kênh tiếp xúc được nêu

Các nguồn được dẫn cho biết Ankara quan tâm đến việc nhận về khoảng 40 chiếc F-35, trong khi Riyadh muốn mua tới 48 chiếc. Đây là những con số xuất hiện trong phần tường thuật của bài báo và không kèm theo thông tin về cấu hình, gói vũ khí hay lịch trình chuyển giao.

Báo cáo cũng dẫn bài viết của nhà phân tích người Israel Ben Caspit trên Al-Monitor, theo đó ông Netanyahu đã gặp Giám đốc điều hành của Lockheed Martin Frank S. John vào ngày 01 tháng 12. Nội dung cuộc gặp, theo mô tả, tập trung vào việc Israel sẽ duy trì ưu thế quân sự như thế nào nếu các nước trong khu vực cũng mua được F-35.

Cũng theo các nguồn tin được nêu trong bài, ông Netanyahu được cho là nỗ lực thông qua các cộng sự thân cận của ông Trump để ngăn việc bán vũ khí cho Thổ Nhĩ Kỳ. Danh sách được nhắc đến gồm con rể của ông Trump là Jared Kushner, đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Steve Witkoff, Đại sứ Hoa Kỳ tại Liên Hiệp Quốc Mike Waltz và doanh nhân Miriam Adelson.

Ngoài ra, bài viết đề cập khả năng ông Netanyahu dự kiến sẽ nêu vấn đề trong cuộc gặp sắp tới với ông Trump tại khu dinh thự Mar-a-Lago, bang Florida.

Góc nhìn kỹ thuật: vì sao “độc quyền vận hành” có thể tạo lợi thế

Từ các chi tiết trong nguồn, điểm cốt lõi không nằm ở một tham số kỹ thuật cụ thể, mà ở lợi thế tương đối khi là bên duy nhất trong khu vực vận hành một dòng máy bay chiến đấu tàng hình thế hệ 5. Khi một lực lượng sở hữu năng lực mà các đối thủ tiềm tàng chưa có, họ có thể xây dựng kế hoạch tác chiến, huấn luyện và tổ chức lực lượng dựa trên giả định “bất đối xứng” đó.

Nếu nhiều không quân trong cùng khu vực cùng vận hành F-35, lợi thế tương đối nói trên có thể bị thu hẹp theo hai hướng. Thứ nhất, cùng một nền tảng máy bay có thể khiến chênh lệch năng lực tổng thể giảm xuống, đặc biệt trong các kịch bản đối đầu mà hai bên đều có thể triển khai lực lượng tàng hình. Thứ hai, khi xuất hiện thêm người dùng mới, môi trường tác chiến có thể trở nên phức tạp hơn về nhận dạng, phân loại mục tiêu và đánh giá mối đe dọa, nhất là trong các tình huống căng thẳng leo thang nhanh.

Các nguồn được dẫn đặt trọng tâm vào biến thể F-35I Adir của Israel. Tuy nhiên, bài viết không cung cấp thông số, cấu hình hay khác biệt kỹ thuật cụ thể giữa F-35I Adir và các biến thể F-35 khác; do đó, mọi đánh giá chi tiết về mức độ khác biệt năng lực không thể kết luận chỉ dựa trên các dữ liệu hiện có trong nguồn.

Hàm ý chiến thuật: ưu thế trên không “về chất lượng” trong cách hiểu của nguồn

Khái niệm “ưu thế trên không vượt trội về chất lượng” được các nguồn diễn đạt như một lợi thế tổng hợp, gắn với việc Israel là bên duy nhất sở hữu tiêm kích tàng hình thế hệ 5 trong khu vực. Trong cách đặt vấn đề này, rủi ro chính là sự thay đổi cán cân tương đối: khi các quốc gia khác cũng tiếp cận được cùng dòng máy bay, Israel sẽ khó dựa vào lợi thế nền tảng để duy trì khoảng cách năng lực như trước.

Điểm đáng chú ý là các bài viết nhấn mạnh yếu tố “ngăn chặn việc bán” như một biện pháp duy trì lợi thế, hơn là mô tả các điều chỉnh học thuyết, lực lượng hay phương án tác chiến. Nói cách khác, nội dung hiện có phản ánh một tranh luận chính sách và mua sắm quốc phòng nhiều hơn là một mô tả về kế hoạch sử dụng lực lượng.

Những giới hạn của thông tin và mức độ chắc chắn

Các cáo buộc về “bàn tay phá hoại ngấm ngầm”, các liên hệ hậu trường và kế hoạch nêu vấn đề tại Mar-a-Lago đều được trình bày dưới dạng tường thuật của báo chí và phân tích được dẫn lại, với nhiều cụm từ thể hiện tính suy đoán như “được cho là”. Nguồn không đưa ra bằng chứng tài liệu, tuyên bố chính thức hay xác nhận độc lập từ các bên liên quan về các hoạt động vận động nêu trên.

Vì vậy, có thể rút ra một kết luận thận trọng từ nội dung nguồn: một số kênh truyền thông khu vực đang mô tả nỗ lực của Israel nhằm duy trì lợi thế tương đối gắn với F-35I Adir, trong bối cảnh xuất hiện thảo luận về khả năng Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia quan tâm mua F-35 với các mức khoảng 40 và 48 chiếc. Các chi tiết còn lại về cơ chế tác động và kết quả cuối cùng của các thương vụ chưa đủ dữ liệu trong nguồn để khẳng định.