Khi lịch sử gần hơn với thế hệ trẻ!

Tìm lại một phần của lịch sử

Nhiệm vụ đã kết thúc, nhưng những kỷ niệm trong quãng thời gian tham gia tổ lấy mẫu số 4 thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định thông tin vẫn luôn đọng lại trong tâm trí Trung úy Quân nhân chuyên nghiệp Đặng Hữu Sang (31 tuổi).

Trong chuỗi những kỉ niệm, Sang nhắc nhiều tới những ngày làm nhiệm vụ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Thuận. Đó là khi lực lượng làm nhiệm vụ khai quật phần mộ số 38 (khu B1, hàng 22, mã định danh 68.004.00898) để phục vụ công tác giám định ADN thì phát hiện cùng với hài cốt liệt sĩ là một chiếc ví và 2 chai dầu gió. “Tôi sẽ không bao giờ có thể quên được cảm giác khi phát hiện cùng với hài cốt liệt sĩ là một chiếc ví bên trong vẫn còn lưu giữ bức ảnh chụp một chiến sĩ đội mũ cối, gương mặt còn khá trẻ”, Trung úy Sang chia sẻ.

Hình ảnh người liệt sĩ trẻ trong tấm hình vẫn còn mãi trong suy nghĩ Trung úy Sang. “Tôi từng băn khoăn, chú ấy có gia đình chưa? Lúc ngã xuống chú chắc nhớ thương người thân nhiều lắm… Và hàng chục năm qua có lẽ người nhà vẫn khắc khoải tìm chú…”, Trung úy Sang bùi ngùi.

Không trực tiếp tham gia lấy mẫu, nhưng với Lê Tiến, phóng viên Báo Quân khu 7, hành trình theo chân các lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cũng để lại những dấu ấn khó quên. Ở tuổi 26, nhiều chuyến đi trong nghề đã cho Tiến cơ hội tiếp cận những câu chuyện phía sau mỗi nhiệm vụ. Nhưng Chiến dịch “500 ngày đêm” mang đến một cảm nhận khác, bởi càng theo sát hành trình của các lực lượng, anh càng thấy phía sau mỗi phần hài cốt được tìm thấy là một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm.

Cảm xúc ấy rõ hơn trong ngày Tiến có mặt tại sân bay, chứng kiến máy bay vận tải quân sự CASA C-295 đưa 7.104 mẫu hài cốt liệt sĩ từ phương Nam ra Hà Nội phục vụ giám định. Những thùng chứa mẫu được phủ Quân kỳ, đặt trang trọng trong khoang máy bay; phía dưới là không khí nghiêm trang của những người làm nhiệm vụ. Với một phóng viên trẻ, đó không chỉ là một chuyến bay để đưa tin. Đó là khoảnh khắc anh cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của hành trình tìm lại tên tuổi, quê hương cho những người đã nằm lại sau chiến tranh.

Trên trang cá nhân, Tiến viết: “Chuyến bay chở theo hi vọng và niềm tin từ phương Nam”. Bởi anh hiểu, phía sau những mẫu hài cốt được đưa đi là hi vọng của những gia đình đang mong một ngày người thân được trở về với đúng tên tuổi, quê hương của mình. “Lâu rồi, mình mới có một chuyến tác nghiệp xúc động đến vậy”, Tiến chia sẻ.

Có lẽ với những người trẻ như Tiến, lịch sử không chỉ được tiếp nhận qua những trang sách hay những câu chuyện đã được kể lại. Đôi khi, lịch sử đến gần hơn từ một chuyến đi, một kỷ vật, một phần hài cốt hay khoảnh khắc chứng kiến những người đã hi sinh được trao cơ hội trở về với gia đình. Chính những trải nghiệm ấy khiến lòng biết ơn không còn là một khái niệm xa xôi, mà trở thành cảm xúc được nhìn thấy, được cảm nhận và được lưu giữ trong mỗi người.

Sau những ngày cùng đoàn viên Đoàn phường Cam Ly - Đà Lạt hỗ trợ hậu cần cho lực lượng làm nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại Nghĩa trang Liệt sĩ Lâm Đồng, chị Hồ Thị Minh Hạnh, Bí thư Đoàn phường, nhớ nhất tiếng gọi ngắn gọn: “Có mẫu!”. Đó là khoảnh khắc những dấu tích cuối cùng của một người đã hi sinh vì Tổ quốc được tìm thấy sau hàng chục năm. Mỗi lần tiếng “có mẫu” vang lên, cả khu vực như nhẹ đi một nhịp, bởi trước đó, các lực lượng đã không ít lần chứng kiến những ngôi mộ chỉ còn dấu tích, thậm chí đã hòa vào đất. “Trong không gian ấy, trong nhiệm vụ đặc biệt ấy, tôi cảm nhận rõ hơn những bài học lịch sử, hiểu hơn giá trị của hòa bình và trách nhiệm của mình hôm nay”, chị Hạnh chia sẻ.

Với những người trẻ ấy, lịch sử đã không còn chỉ nằm trên những trang sách. Lịch sử đã trở thành điều họ từng nhìn thấy, từng chạm vào và mang theo trong suy nghĩ của mình.

Lịch sử bước ra khỏi trang sách

Tại Học viện Lục quân - trung tâm huấn luyện, đào tạo cán bộ sĩ quan chỉ huy - tham mưu cấp chiến thuật, chiến dịch và nghiên cứu khoa học nghệ thuật quân sự hàng đầu của Quân đội nhân dân Việt Nam - các chuyên gia quân sự cho rằng, Chiến dịch “500 ngày đêm” là một “bài học thực tiễn” đặc biệt sinh động về lòng yêu nước, ý chí sắt son và trách nhiệm đối với Tổ quốc.

Những câu chuyện về hành trình vượt núi, băng rừng tìm đồng đội; sự đồng hành của các cấp, các ngành và Nhân dân; niềm hạnh phúc của thân nhân khi đón người thân trở về sau nhiều thập kỷ… đã tạo nên những giá trị giáo dục mà không một bài giảng lý thuyết nào có thể thay thế. Qua đó, mỗi cán bộ, đảng viên, chiến sĩ và thế hệ trẻ càng nhận thức sâu sắc rằng độc lập, tự do, hòa bình và sự phát triển của đất nước hôm nay được đánh đổi bằng biết bao máu xương của các thế hệ cha anh.

Các giảng viên tại Học viện Lục quân cũng nhận định, thay vì chỉ truyền đạt kiến thức qua giáo trình, bài giảng có thể gắn với những sự kiện, nhân vật và câu chuyện có thật, giúp người học cảm nhận rõ hơn giá trị của hòa bình, của độc lập dân tộc và trách nhiệm của bản thân đối với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Bởi khi tri thức được gắn với thực tiễn, giáo dục sẽ không chỉ dừng lại ở nhận thức mà còn chuyển hóa thành tình cảm, niềm tin và động lực hành động.

Chính từ những giá trị đó, Chiến dịch “500 ngày đêm” không chỉ góp phần thực hiện hiệu quả chính sách đối với người có công mà còn tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội, nhất là đối với thế hệ trẻ. Đó là sự lan tỏa của lòng biết ơn, của tinh thần yêu nước, của trách nhiệm công dân và khát vọng cống hiến vì Tổ quốc.

Có lẽ giá trị sâu xa nhất mà Chiến dịch “500 ngày đêm” để lại không chỉ là những phần hài cốt được tìm thấy, những cái tên được trả lại cho người đã khuất. Trong hành trình ấy, một thế hệ trẻ cũng có dịp nhìn gần hơn vào lịch sử, để hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay được đánh đổi bằng những hi sinh rất cụ thể. Từ đó, lòng biết ơn không dừng lại ở sự xúc động, mà trở thành trách nhiệm với hiện tại và tương lai.