Kinh tế đêm Đà Lạt không chỉ là những “phố đông người”

Nghịch lý đông khách nhưng thặng dư thấp

Đà Lạt là 1 trong 10 địa phương trên cả nước được chọn thí điểm phát triển kinh tế đêm từ năm 2020. Cụ thể hóa chủ trương này, năm 2023, tỉnh Lâm Đồng ban hành kế hoạch phát triển kinh tế đêm với tầm nhìn đến năm 2030, bao phủ nhiều không gian trọng điểm từ công viên nhạc nước, phố ẩm thực, khu Hòa Bình, đến các không gian giải trí quanh Khu du lịch quốc gia hồ Tuyền Lâm. Mục tiêu đặt ra là tạo sản phẩm mới, tăng thu nhập cho người dân và giảm tải áp lực giao thông khu vực trung tâm.

Sự chững lại của không gian Phố đi bộ Trần Quốc Toản do vắng khách và ùn tắc giao thông sau 1 năm thí điểm đã đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận lại phương thức tiếp cận. Việc ngăn đường vào cuối tuần, bố trí các gian hàng và tổ chức một số hoạt động biểu diễn đơn lẻ chưa đủ để tạo nên một hệ sinh thái kinh tế đêm hoàn chỉnh mà lại gây áp lực về giao thông.

Thực tiễn cho thấy, đang có sự nhầm lẫn giữa phố đông người về đêm và kinh tế đêm. Hình ảnh hàng ngàn du khách dồn về khu vực trung tâm, chợ đêm mỗi dịp cuối tuần chủ yếu mới dừng lại ở mức tiêu dùng thấp. Trong khi đó, kinh tế đêm đúng nghĩa đòi hỏi chi phí vận hành đô thị rất lớn, từ hệ thống chiếu sáng, nhân sự an ninh trật tự, y tế, cho đến công tác thu gom rác thải và phòng cháy chữa cháy.

Số liệu thống kê 9 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh Lâm Đồng đón trên 18,5 triệu lượt khách, mang về tổng doanh thu du lịch hơn 51.263 tỷ đồng. Thực hiện phép tính cơ bản, mức chi tiêu bình quân của mỗi du khách chỉ khoảng 2,77 triệu đồng cho toàn bộ hành trình. Con số này phản ánh cơ cấu tiêu dùng vẫn chỉ là các dịch vụ thiết yếu, giá trị thấp.

Nếu tệp khách chủ đạo vẫn là du lịch đại chúng, ưu tiên du lịch với chi phí rẻ và các không gian miễn phí, nguồn thu mang lại sẽ không bù đắp được chi phí. Khi ấy, kinh tế đêm không tạo ra thặng dư tài chính mà chỉ để lại gánh nặng về rác thải, tiếng ồn và ùn tắc cục bộ.

Tái cơ cấu tệp khách hàng

Tại các diễn đàn về du lịch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đinh Văn Tuấn đã nhiều lần nhấn mạnh: Không thể phát triển kinh tế đêm một cách đồng loạt mà phải có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các sản phẩm phù hợp với thị hiếu thị trường.

Dưới góc độ kinh tế đô thị, ông Nguyễn Trung Hiền - Giám đốc điều hành Không gian sáng tạo Phố Bên Đồi chia sẻ: “Thay vì chạy theo mục tiêu số lượng hàng chục triệu lượt khách, Đà Lạt cần hướng đến phục vụ 3 - 4 triệu lượt khách có thu nhập tốt và sẵn sàng chi trả cho các dịch vụ chất lượng cao. Đây chính là “chìa khóa” để giải bài toán tài chính nhằm hình thành hạ tầng phục vụ du khách tốt hơn”.

Khảo sát thực tế, điểm nghẽn lớn nhất của Đà Lạt hiện nay là thiếu hạ tầng đêm chuyên biệt như: bãi đỗ xe, các điểm trung chuyển công cộng hay nhà hát quy mô lớn. Nguồn ngân sách nhà nước không thể gánh vác toàn bộ mà cần nguồn lực xã hội hóa. “Dòng vốn đầu tư này chỉ thực sự chảy về khi Đà Lạt định vị được nhóm khách mục tiêu sẵn sàng chi tiêu cao. Việc tiếp tục bình dân hóa du lịch sẽ khiến kinh tế đêm loay hoay với những dịch vụ nhỏ lẻ, tự phát”, ông Hiền nhận định.

Bên cạnh đó, quy hoạch không gian cần được phân bổ khoa học, chia thành các phân khu chức năng chuyên biệt để phân luồng dòng chảy kinh tế. Cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò kiến tạo với quy chế minh bạch, giúp doanh nghiệp an tâm đầu tư.

Chiều sâu văn hóa - lực đẩy của kinh tế đêm

Đà Lạt hiện là thành viên Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực âm nhạc. Việc định vị tệp khách hàng có khả năng chi trả cao hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển này. Nếu khách đại chúng thường chuộng các mô hình giải trí bề nổi, ồn ào, thì tệp khách chất lượng cao lại tìm kiếm chiều sâu văn hóa, đó có thể là một buổi hòa nhạc cổ điển, không gian triển lãm nghệ thuật kết hợp ẩm thực tinh tế, hay những công trình kiến trúc đậm tính lịch sử.

Trong hệ sinh thái đó, kinh tế đêm là không gian trình diễn, còn tệp khách cao cấp là những người hưởng thụ và chi trả. Nguồn thu này sẽ nuôi dưỡng đội ngũ văn nghệ sĩ, tạo động lực cho những người làm sáng tạo tiếp tục cống hiến. Khách có thể không trực tiếp trả tiền cho không gian công cộng, nhưng sẽ đóng góp thông qua các chuỗi dịch vụ lưu trú, lữ hành và ẩm thực cao cấp đi kèm.

Có thể thấy, việc đóng cửa Phố đi bộ Trần Quốc Toản là một nhịp dừng để nhìn nhận lại bài toán quy hoạch. Định vị lại tệp khách, hướng tới chiều sâu văn hóa của một “thành phố sáng tạo” không đồng nghĩa với việc quay lưng lại du khách bình dân, mà là cơ cấu lại để giảm tải áp lực hạ tầng. Đã đến lúc Đà Lạt cần thoát khỏi tư duy làm kinh tế đêm bằng số đông, thay vào đó là kiến tạo cơ chế để thu hút đầu tư, xây dựng hệ sinh thái dịch vụ xứng tầm. Có như vậy, kinh tế đêm mới thực sự mang lại thặng dư, thay vì để lại gánh nặng cho đô thị.